Αρχείο ετικέτας Αναπλάσεις

Της Μαρίας Νίκα Η Καλαμάτα όπως την φαντάστηκε ο αρχιτέκτονας Κώστας Πουλόπουλος

Η Καλαμάτα όπως την φαντάστηκε ο αρχιτέκτονας Κώστας Πουλόπουλος

26 Οκτ 2015
 
«Οι καλοί καλλιτέχνες αντιγράφουν. Οι μεγάλοι καλλιτέχνες κλέβουν!». Με μια ρήση του Πικάσο άνοιξε την ομιλία του ο Κώστας Πουλόπουλος την Κυριακή το βράδυ στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας, καλεσμένος της εκδήλωσης «Φαντάσου την πόλη: Καλαμάτα 2015». Ως πετυχημένος αρχιτέκτονας «έκλεψε» και εκείνος ιδέες από άλλες μεσογειακές πόλεις, όπως η Βαρκελώνη, η Νίκαια και το Τελ Αβίβ και μας κάλεσε να φανταστούμε πώς θα ήταν η…
 
…Καλαμάτα με λιγότερο χώρο για το αυτοκίνητο και περισσότερο για τον άνθρωπο, με έναν κεντρικό αστικό άξονα που θα ξεκινούσε από το Κάστρο και θα κατέβαινε γραμμή στο τέρμα του λιμενοβραχίονα «καταλήγοντας αβίαστα στο νερό», με ένα μικρό πολύ ελαφρύ τραμ (τύπου βαγόνι Σαν Φρανσίσκο) που θα κινούνταν αργά στη Ναυαρίνου και το καλοκαίρι θα μπορούσες να πηδήξεις πάνω του με το μαγιό σου!

 

Μια κατεβασιά από το Κάστρο στη θάλασσα

Ξεκίνησε να μιλά έχοντας πίσω του ένα αφαιρετικό σχέδιο της πόλης της Καλαμάτας. Μια ευθεία γραμμή που ξεκινούσε από το Κάστρο, διέσχιζε την πόλη και το Πάρκο Σιδηροδρόμων, έφτανε στο λιμάνι και έμπαινε στη θάλασσα μέσω του λιμενοβραχίονα.
«Η συνέχεια του αστικού άξονα είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε» παρατήρησε ο Κώστας Πουλόπουλος, σημειώνοντας ότι το Πάρκο, όπως είναι σήμερα στο τέλος της Αριστομένους, αλλά και η οδός Κρήτης και το περιτοιχισμένο Πάρκο του Λιμενικού στη συνέχεια, αποκόπτουν την αστική ροή προς τη θάλασσα. Πρότεινε λοιπόν ένα είδος πάρκου που δεν θα σταματά την κίνηση προς τα κάτω (ημιπάρκο ή ημιπεζόδρομο) ώστε ο αστικός άξονας να συνεχίζει ευθεία και να φτάνει στον λιμενοβραχίονα. «Δε λέω να κόψουμε δέντρα. Κι εγώ αγαπώ το πράσινο. Τα δέντρα θα υπάρχουν, αλλά δεν θα καταργούν στην αστικότητα του χώρου» παρατήρησε ο Καλαματιανός αρχιτέκτονας με τη διεθνή καριέρα και έδειξε ως παράδειγμα τη Ράμπλα, τον διάσημο πεζόδρομο στην καρδιά της Βαρκελώνης που καταλήγει στη θάλασσα. Για τον κεντρικό αστικό άξονα της Καλαμάτας είπε ότι θα μπορούσε να καταλήγει στο τέρμα του λιμενοβραχίονα, όπου θα υπήρχε ίσως ένα κτήριο, στο οποίο κάτι θα γινόταν. Για παράδειγμα στη Βαρκελώνη υπάρχει ένα ενυδρείο.
«Είναι πολύ σημαντικό να έχουμε έναν αστικό άξονα που θα δίνει νόημα στην πόλη» επέμεινε ο Κώστας Πουλόπουλος. «Η διαδρομή από το Κάστρο στον λιμενοβραχίονα θα είναι σαν ένα ταξίδι στο χωροχρόνο. Ξεκινάμε από την παλιά, παραδοσιακή Καλαμάτα και όσο κατηφορίζουμε η πόλη γίνεται πιο σύγχρονη, πιο μοντέρνα ώσπου φτάνει σε έναν πρωτοποριακό, κοσμοπολίτικο χώρο. Ένας περίπατος που καταλήγει κάπου».
 

«Κρυμμένη» μαρίνα

Για την περιοχή του λιμανιού ο Κώστας Πουλόπουλος έφερε ως παράδειγμα τη Νίκαια της Γαλλίας, με την κοσμοπολίτικη μαρίνα, της οποίας το σχήμα μοιάζει πολύ με το λιμάνι της Καλαμάτας. «Έτσι όπως είναι το λιμάνι σήμερα ελάχιστα αφορά τον άνθρωπο» σχολίασε και πρότεινε τη μετατόπιση του λιμανιού και στη θέση του μια μαρίνα που θα δημιουργεί ναυτική κουλτούρα. Είπε ότι η μαρίνα της Καλαμάτας ενώ θα έπρεπε να αποτελεί βιτρίνα, σήμερα είναι κρυμμένη, ξεχασμένη και ο επισκέπτης είναι αδύνατον να τη βρει.
Επικίνδυνη χαρακτήρισε ο Κώστας Πουλόπουλος την κατάσταση που επικρατεί στην Ανατολική Παραλία, προσθέτοντας ότι μπορεί να συμβεί σοβαρό ατύχημα ιδίως με τους σερβιτόρους που διασχίζουν συνεχώς κάθετα το δρόμο. Σε πρώτη φάση είπε ότι θα μπορούσε να μονοδρομηθεί, ενώ πρότεινε και το πέρασμα τραμ.
Ειδικά για το τραμ επισήμανε ότι σχετίζεται με την ιστορία της πόλης, υπήρχε από το 1920 και υφίστανται οι υποδομές για να ξαναλειτουργήσει ένα μικρό ελαφρύ σαν βαγόνι. «Δυο ράγες χρειάζονται» ανέφερε χαρακτηριστικά.
 

Χώρος για τον άνθρωπο

Έχοντας την εμπειρία του ποδηλάτη, από την Κοπεγχάγη όπου ζει τα τελευταία χρόνια με την οικογένειά του, ο Κώστας Πουλόπουλος χαρακτήρισε την Καλαμάτα πόλη «αυτοκινητοκεντρική» και ελάχιστα «ανθρωποκεντρική». Είπε ότι είναι η πιο κατάλληλη πόλη για τη χρήση ποδηλάτου και έφερε ως παράδειγμα σύγκρισης το Όσλο, όπου ανακοινώθηκε πως σε τέσσερα χρόνια δεν θα κυκλοφορούν καθόλου αυτοκίνητα!
«Ο ανταγωνισμός είναι τεράστιος και έχουμε μείνει πίσω» σχολίασε ο Κώστας Πουλόπουλος, δείχνοντας έναν χάρτη με τις σημαντικότερες παραθαλάσσιες πόλεις της Μεσογείου.
Αναρωτήθηκε γιατί οι Δήμοι δεν κάνουν αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, αφού δεν έχουν οικονομικό κόστος και πρόσθεσε ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει έργο χωρίς να το έχει σχεδιάσει αρχιτέκτονας και χωρίς να έχει σοβαρή συμμετοχή σε αυτό. Αντίθετα, στην Ελλάδα, όπως είπε, φερόμαστε στους αρχιτέκτονες σαν να μην έχουμε τι να τους κάνουμε. Και αυτό έχει τις συνέπειες που βλέπουμε γύρω μας.
Τέλος, ο Κώστας Πουλόπουλος πρότεινε ανοιχτούς αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, διάλογο και συναίνεση φορέων ώστε η διαδικασία σε κάθε έργο να είναι συμμετοχική για να μη βρίσκει στη συνέχεια αντίλογο.
Η βραδιά συνεχίστηκε με μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με το κοινό, ενώ τον Κώστα Πουλόπουλο στη χθεσινή διάλεξη προλόγισε ο πολιτικός μηχανικός Βασίλης Παπαευσταθίου από την ομάδα «ευ τόπος» που διοργάνωσε το «Φαντάσου την πόλη».
 

Διαφορετική άποψη διατυπώνει το ΔΙΚΤΥΟ για την ανάπλαση στα «Ουζάκια»

27/02/2014 logoleventi.jpg

ouzakiaΤη δι­α­φο­ρε­τι­κή ά­πο­ψη και θέ­ση για τη με­λέ­τη «Α­στι­κή α­νά­πλα­ση ζώ­νης ο­δού Α­ρι­στο­µ­έ­νους α­πό ο­δό Ξε­νο­φών­τος έ­ως ο­δό Μα­κε­δο­νί­ας», προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 1.925.000 ευ­ρώ δι­α­τυ­πώ­νει ο Στα­μά­της Μπε­χρά­κης.

«Η πλα­τεί­α του Δι­οι­κη­τη­ρί­ου, ο χώ­ρος μπρο­στά στο δι­οι­κη­τή­ριο και η με­γά­λη ε­πι­φά­νεια μπρο­στά α­πό το δη­μο­τι­κό Θέ­α­τρο δεν παίρ­νον­ται υ­πό­ψη και δεν εν­τάσ­σον­ται σε έ­να ε­νια­ίο με­λε­τη­τι­κό σχέ­διο που θα πε­ρι­λαμ­βά­νει ως συ­στα­τι­κό στοι­χεί­ο την α­νά­πλα­ση του συγ­κε­κρι­μέ­νου πε­ζο­δρο­μί­ου. Και οι δύ­ο χώ­ροι αυ­τοί πα­ρου­σιά­ζουν προ­βλη­μα­τι­κή λει­τουρ­γί­α το α­πό­γευ­μα και τις βρα­δι­νές ώ­ρες.

Θε­ω­ρού­με ό­τι με αυ­τή την πρό­τα­ση πρέ­πει να δί­νε­ται έ­να εί­δος συ­νέ­χειας στο πάρ­κο του Ο­ΣΕ .
Η θέ­ση της πα­ρά­τα­ξης μας για ό­λη αυ­τή τη ζώ­νη που ξε­κι­νά­ει α­πό τους Μύ­λους στο λι­μά­νι ,το πάρ­κο του Ο­ΣΕ ,με το τραί­νο , το κτή­ριο δι­οί­κη­σης της πα­λιάς Η­λε­κτρι­κής Ε­ται­ρεί­ας ,το δη­μο­τι­κό Θέ­α­τρο, τα κτή­ρια- Σταθ­μούς της σι­δη­ρο­δρο­μι­κής γραμ­μής με κα­τά­λη­ξη στο ση­μεί­ο που κά­πο­τε λει­τουρ­γού­σε το ερ­γο­στά­σιο Λι­ναρ­δά­κη και σή­με­ρα βρί­σκε­ται το Μέ­γα­ρο Χο­ρού Κα­λα­μά­τας με σύγ­χρο­να στοι­χεί­α βι­ο­μη­χα­νι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής, δί­πλα α­πό τους πα­λιούς φούρ­νους του ερ­γο­στα­σί­ου α­πο­τε­λεί σο­βα­ρό στοι­χεί­ο για την ταυ­τό­τη­τα της πό­λης α­πο την βι­ο­μη­χα­νι­κή ε­ξέ­λι­ξη της χώ­ρας. Η πρό­τα­ση αυ­τή έ­χει δι­α­τυ­πω­θεί κα­τά ε­πα­νά­λη­ψη στο πα­ρελ­θόν και μέ­σα στο Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο ο­τι α­πο­τε­λεί μια ζώ­νη με σο­βα­ρή ε­πί­δρα­ση στην ε­ξέ­λι­ξη της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ρι­ο­χής του κέν­τρου. Α­πό αυ­τή τη σκο­πιά αν­τι­δρά­σα­με στην κα­τε­δά­φι­ση του κτη­ρί­ου δι­οί­κη­σης της πα­λιάς Η­λε­κτρι­κής ε­ται­ρεί­ας ,στην κα­τα­σκευ­ή του υ­πο­γεί­ου πάρ­κινγκ.Θα θέ­λα­με να υ­πεν­θυ­μί­σου­με ό­τι πρέ­πει να παρ­θεί το ι­δι­ο­κτη­σια­κό κα­θε­στώς του Ο­ΣΕ σο­βα­ρά υ­πό­ψη.

Πέ­ρα των πα­ρα­πά­νω στη με­λέ­τη που α­να­φε­ρό­μα­στε, δεν υ­πάρ­χει ό­δευ­ση τυ­φλών ε­νώ προ­σεγ­γί­ζει σο­βα­ρό δι­οι­κη­τι­κό κέν­τρο (δι­κα­στή­ρια ,δι­οι­κη­τή­ριο). Υ­πεν­θυ­μί­ζου­με ο­τι εί­χα­με ζη­τή­σει με­τα­ξύ Φραν­τζή και Ξε­νο­φών­τος να υ­πάρ­χει ση­μα­το­δο­τη­μέ­νος χώ­ρος στά­σης α­μα­ξι­δί­ων Α­ΜΕ­Α πράγ­μα που δε­ν’ έ­γι­νε α­πο­δε­κτό.

Κα­τό­πιν των πα­ρα­πά­νω δεν μπο­ρού­με να συμ­φω­νή­σου­με με την κα­τεύ­θυν­ση που δό­θη­κε στο με­λε­τη­τή και τη θε­ω­ρού­με κα­τά συ­νέ­πεια α­νε­παρ­κή, πα­ρό­λο που ε­πι­φα­νεια­κά δί­νει μια γραμ­μι­κό­τη­τα στις α­να­πλά­σεις των πε­ζο­δρο­μί­ων κα­λύ­πτει ε­πι­φα­νεια­κές α­νάγ­κες μη α­ξι­ο­ποι­ών­τας κα­λά το δη­μό­σιο χρή­μα.»

Μπιτσάνη Ηλία: Η κεντρική πλατεία της Καλαμάτας έχει τη δική της ιστορία

  • Σάββατο, 21 Ιουλίου 2012
mpitsanhs
 Η κεντρική πλατεία έχει τη δική της ιστορία

Τη δική της ιστορία έχει η κεντρική πλατεία της Καλαμάτας η οποία ουσιαστικά για τρίτη φορά αλλάζει οργανωμένα. Οι παλιές φωτογραφίες απεικονίζουν κυρίως την όψη που είχε τη δεκαετία του ’50 όταν οι πλακοστρώσεις ολοκληρώθηκαν με κηπάρια και ανάλογο εξοπλισμό. Οι νεότερες δείχνουν την πλατεία όπως διαμορφώθηκε κοντά στο ’70. Και οι τελευταίες τις… ανασκαφές για τη νέα ανάπλαση.
Η κεντρική πλατεία της πόλης αποτελεί σημείο αναφοράς για τη νεότερη ιστορία της. Από την άποψη αυτή θα ήταν χρήσιμο για τους πολίτες να γνωρίζουν όσα στοιχεία συνδέονται με αυτήν από τα τέλη του 19ου αιώνα που άρχισε να διαμορφώνεται μέχρι την εποχή που πήρε την οριστική μορφή της. Πολύτιμα στοιχεία – τα οποία θα παρουσιάσουμε στη συνέχεια – περιλαμβάνονται στο βιβλίο που έγραψαν η Αν. Μηλίτση και η Χρ. Θεοφιλοπούλου-Στεφανούρη για τις πλατείες της πόλης και την πορεία τους στο χρόνο.

Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ

Το όνομα της πλατείας έχει αλλάξει πολλές φορές. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν τοπόσημα αλλά όπως μπορεί να διαπιστώσει κάποιος διαβάζοντας το βιβλίο που προαναφέρθηκε, τα ονόματα της πλατείας παρακολουθούν την πολιτική κατάσταση και ταυτίζονται πάντα με εκείνους που έχουν το πάνω χέρι ή στην κεντρική πολιτική σκηνή ή στα τοπικά δρώμενα.
Το όνομα της πλατείας διαδοχικά εξελίχθηκε ως εξής:

– Πλατεία Τζανή: Γνωστή με αυτό το όνομα από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι το 1940, σε ανάμνηση του καϊμακλή καφέ που παρασκεύαζε στο καφενείο του ένας συμπαθής επαγγελματίας ονόματι Τζανής Καραμπίνης. Η θέση αυτού του καφενείου τοποθετείται στα δυτικά της οδού Αριστομένους, απέναντι από τη Στοά Βαρβουτσή.
– Πλατεία Καπνοκοπτηρίου: Γνωστή με αυτό το όνομα, επειδή εδώ στεγάστηκε για κάποιο διάστημα το δημόσιο καπνεργοστάσιο της πόλης.
– Πλατεία Κωνσταντίνου Διαδόχου: Πήρε αυτό το όνομα το 1912, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, ως ένδειξη τιμής προς το διάδοχο Κωνσταντίνο «διά τας περιφανείς νίκας του».
– Πλατεία Βενιζέλου, κατά την περίοδο 1926 έως το 1935. Η ονομασία αυτή καταργήθηκε το 1935 επειδή έφερε, σύμφωνα με τα Πρακτικά του δήμου, το όνομα «ενός κακούργου και παράφρονος πολιτικού».
– Πλατεία Βασιλέως Κωνσταντίνου, το 1935, με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου.
– Πλατεία Βασιλέως Γεωργίου Β’, το 1938, με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου.
– Πλατεία Λαϊκής Σχολής: Ετσι αναφέρεται ο χώρος μπροστά από το Πνευματικό Κέντρο σε καρτ ποστάλ της εποχής.
– Πλατεία Τριανόν: Με την ονομασία αυτή ήταν γνωστός ο χώρος μπροστά από το καφενείο και τον κινηματογράφο «Τριανόν» (δεκαετία 1920 και εξής).
– Πλατεία Ηρώων: Ετσι αναφέρεται στα Πρακτικά του δήμου την περίοδο 1942-1944.
– Πλατεία ΕΛΑΣ: Η αναφορά αυτή επισημαίνεται στα Πρακτικά του δήμου κατά το 1944.
– Πλατεία Εθνικής Αντίστασης: Μετονομάστηκε το 1982, με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου.
– Πλατεία Βασιλέως Γεωργίου Β’: Μετονομάστηκε εκ νέου το 1992, με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου.

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ

Η σημερινή κεντρική πλατεία της Καλαμάτας το 19ο αιώνα δεν υφίστατο καν ως πλατεία. Η εικόνα που παρουσίαζε μετά την απελευθέρωση ήταν ένας «απέραντος καλαμών (καλαμιώνας) και ελαιοπερίβολα, όπου γινόταν και κυνήγι διαφόρων πτηνών». Εκεί, μάλιστα, ήταν η κοίτη του Νέδοντα. Μετά το 1871 (διάνοιξη οδού Αριστομένους), και κυρίως μετά το 1882, οπότε έγινε η μεταβολή της κοίτης του ποταμού και διάνοιξη νέας δυτικότερα, η «παλαιά» κοίτη εγκαταλείφθηκε και κάποιοι παρόχθιοι ιδιοκτήτες άρχισαν να διεκδικούν ιδιοκτησίες πάνω σ’ αυτή. Η επιχωμάτωσή της έγινε από το δήμο το 1904. Το Σχέδιο Πόλης του 1905, σε αντίθεση προς το Σχέδιο του 1867, προέβλεπε τη χάραξη πλατείας σε εκείνο το σημείο.
Αρχικά διαμορφώθηκε το βορειότερο τμήμα της, δηλαδή ο χώρος όπου λειτουργούσε ήδη από το 1880 το φημισμένο καφενείο του Τζανή Καραμπίνη. Το 1912 το βόρειο αυτό τμήμα της πλατείας χαρακτηρίζεται στα Πρακτικά του δήμου ως «νέα» πλατεία, αφού «παλιές» θεωρούνταν οι πλατείες: Ανω, Κάτω και Φραγκόλιμνα. Στη «νέα» πλατεία άρχισε δειλά – δειλά να μετατοπίζεται το κέντρο της πόλης. Ενδεικτική είναι η διεξαγωγή εδώ των εθνικών επετείων, σε ανάμνηση των νικηφόρων Βαλκανικών πολέμων.
Ομως η κεντρική πλατεία εξακολουθούσε ακόμη και το 1915 να είναι μερικά «απερίφρακτα γήπεδα», τα οποία μετά την άνοιξη μεταβάλλονταν σε «Σαχάρα, εξ ης εκπέμπονταν νέφη σκόνης».
Μόλις το 1926, επί δημαρχίας Βασίλη Κροντήρη, το Δημοτικό Συμβούλιο άρχισε να συζητεί σοβαρά το ενδεχόμενο απαλλοτρίωσης των οικοπέδων που καταλάμβαναν το χώρο της σημερινής πλατείας προκειμένου να διανοιγεί το ταχύτερο δυνατόν η Πλατεία Βενιζέλου, όπως ονομαζόταν τότε, μιας και αποτελούσε τον κυριότερο πνεύμονα της πόλης και ήταν ζωτικότατης σημασίας.
Τα όρια της πλατείας προσδιορίστηκαν μέχρι την Παραλία, όμως ο ενιαίος αυτός χώρος προβλεπόταν να χωριστεί σε τέσσερις  συνεχόμενες ζώνες. Το βόρειο τμήμα, δηλαδή η Πλατεία Τζανή, θα έφθανε μέχρι το ύψος περίπου του «Τριανόν» (εκεί που σήμερα υπάρχουν τα αγάλματα των αγωνιστών του 1821). Στο συγκεκριμένο σημείο διασταυρωνόταν η οδός Σιδηροδρομικού Σταθμού με την οδό Αριστομένους (μέχρι το 1970). Το πρώτο αυτό τμήμα αποφασίστηκε να διατηρηθεί, αφού προηγουμένως αποζημιώνονταν οι δικαιούχοι ιδιοκτήτες. Το δεύτερο τμήμα, το οποίο θα έφθανε μέχρι το ύψος της σημερινής οδού Ιατροπούλου, ανήκε στο δήμο, επομένως δεν ετίθετο θέμα αποζημιώσεων. Το τρίτο τμήμα θα εκτεινόταν περίπου μέχρι τη σημερινή οδό Βασ. Ολγας, ενώ το τέταρτο θα εκτεινόταν νοτιότερα μέχρι την Παραλία. Εκτοτε, και για μια δεκαετία, έγιναν απαλλοτριώσεις οικοπέδων όπου χρειαζόταν, δόθηκαν αποζημιώσεις στους δικαιούχους τους και σημειώθηκαν κάποιες τροποποιήσεις στο Σχέδιο Πόλης, ιδιαίτερα στο σημείο που αφορούσε το τρίτο τμήμα της πλατείας.
Το 1937 άρχισαν οι εργασίες εξωραϊσμού της Πλατείας Τζανή, δηλαδή του βορειότερου τμήματος της κεντρικής πλατείας. Ακολούθησαν οι εργασίες διαρρύθμισης και ανακαίνισης του υπόλοιπου τμήματός της, συγκεκριμένα από το τότε ξενοδοχείο «Ακταίον» μέχρι την οικία του στρατηγού Παναγόπουλου, δηλαδή από το ύψος του σημερινού ζαχαροπλαστείου «Αθανασίου” μέχρι τη σημερινή οδό Φραντζή. Τοποθετήθηκαν φανοστάτες με χυτοσιδηρά κάνιστρα ανθώνων, φωτεινά τόξα κ.ά.

Η ΚΙΝΗΣΗ

Σπέρματα κοινωνικής ζωής συναντάμε στην απόκεντρη, για τα δεδομένα εκείνης της εποχής, θέση της σημερινής κεντρικής   πλατείας μετά το 1880, οπότε έγινε η εκτροπή της κοίτης του Νέδοντα και η διάνοιξη νέας κοίτης δυτικότερα, δηλαδή παρεμβάσεις που κατέστησαν την περιοχή πιο φιλική. Τότε εμφανίζεται το καφενείο του Τζανή Καραμπίνη, το οποίο εξελίχθηκε σε δημοφιλές στέκι των Καλαματιανών.
Αργότερα, δεκαετία του 1890 – αρχές 1900, με την όλο και νοτιότερα οικιστική επέκταση της πόλης (αρχοντικά Κατσαούνη, Γ. Κουτσομητόπουλου, Στρούμπου κ.ά. επί της οδού Αριστομένους) σημειώνεται μεγαλύτερη ανάπτυξη στον ευρύτερο χώρο της πλατείας. Εδώ στεγάζεται το καπνοκοπτήριο της πόλης. Επίσης, το καφενείο του Τζανή δεν αποτελεί πια αποκλειστικό σημείο αναφοράς των Καλαματιανών. Προστίθεται η ισόγεια αίθουσα της νεόδμητης οικίας του Π. Κατσαούνη, όπου φιλοξενούνται πλήθος από θεατρικές παραστάσεις και διεξάγονται οι ενιαύσιες μαθητικές εξετάσεις της Σχολής Απόρων Παίδων και διαφόρων ιδιωτικών σχολείων της πόλης. Στο ίδιο κτήριο, λίγο αργότερα, θα στεγαστεί η Τράπεζα Αθηνών. Το 1910 θα κατασκευαστεί το πνευματικό κέντρο της εποχής, η περίφημη Λαϊκή Σχολή. Παράλληλα, διάφορες υπηρεσίες, συγκεκριμένα το Ταχυδρομείο και το Τηλεγραφείο, θα μεταφερθούν και θα στεγαστούν σε κτήρια της περιοχής.
Μετά το 1920 εμφανίζονται και οι πρώτες κινηματογραφικές αίθουσες: ο «Αμερικανικός» (δεκαετία 1920), το «Τριανόν» και ο «Εσπερος» (δεκαετία 1930). Την ίδια περίοδο στην πλατεία προστίθενται κι άλλα καφενεία και ζαχαροπλαστεία, με γνωστότερο το «Τριανόν», καθώς και ξενοδοχεία, όπως το «Ακταίον», στη θέση του μετέπειτα ζαχαροπλαστείου «Γαλαξίας» κ.ά.
Τελικά, η σημερινή κεντρική πλατεία της Καλαμάτας απέκτησε πρωτεύοντα ρόλο, σε σχέση με τις ήδη υπάρχουσες, μετά το 1938, οπότε ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες διαμόρφωσής της. Εκτοτε γύρω από την πλατεία και σε μικρή απόσταση απ’ αυτήν μεταφέρθηκαν και στεγάστηκαν τα δικαστήρια (το 1939), η Τράπεζα της Ελλάδος γύρω στα 1930, ενώ παράλληλα οι Καλαματιανοί άρχισαν να διεξαγάγουν εδώ πολλές από τις εκδηλώσεις τους, όπως περιπάτους, λογής – λογής συγκεντρώσεις, καταθέσεις στεφάνων, πανηγυρικούς, σαϊτοπόλεμο κ.ά.

Διαμαρτυρία για την καταστροφή του δαπέδου της πλατείας της Καλαμάτας από το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος

 

Διαμαρτυρία για την καταστροφή του δαπέδου της πλατείας της Καλαμάτας από το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος

Διαμαρτυρία για την καταστροφή του δαπέδου της πλατείας της Καλαμάτας από το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος.

ΔΥΤΙΚΟ ΠΕΖΟΔΡΟΜΙΟ ΦΑΡΩΝ. Γιατί το δυτικό και όχι το ανατολικό πεζοδρόμιο;

Η οδός φαρών οδικός άξονας με το τράμ

 «Αλλά ακόμα και αυτή η επιλογή της διαπλάτυνσης του δυτικού πεζοδρομίου της Φαρών, με ταυτόχρονη μείωση του πλάτους του οδοστρώματος, που αποτελεί ένα κύριο άξονα κυκλοφορίας της πόλης, πώς είναι δυνατόν να μη συνοδεύεται και από μία συγκοινωνιακή μελέτη, που να εξετάζει τις επιπτώσεις στην κυκλοφορία, στους παράλληλους και κάθετους δρόμους;”


Η οδός Φαρών τα τέλη της δεκαετίας του 60

Μουριές ή χαρουπιές στην οδό Φαρών; Πεζοδρόμια με κυβόλιθους από ζεστά χρώματα ή ψυχρά στην οδό Φαρών; Πλάτος καθαρό για τους πεζούς και ΑΜΕΑ1,5 μ.ή3,00 μ.; Θέσεις στάθμευσης από τις δύο πλευρές της Φαρών ή από τη μία;

Αυτά τα διλήμματα κλήθηκαν ν’ αντιμετωπίσουν οι φορείς της πόλης στη διαβούλευση για την ανάπλαση της οδού Φαρών στα πλαίσια του ανοιχτού διαλόγου και της λήψης αποφάσεων με συμμετοχικό, δημοκρατικό και όσο πιο αντιπροσωπευτικό τρόπο.

η οδός Φαρών σήμερα όταν δεν βρέχει

Εκεί λοιπόν τέθηκαν και εύλογα τα παρακάτω διλήμματα: Γιατί η Φαρών και όχι η Ακρίτα; Γιατί η Φαρών και όχι η Φιλελλήνων; Γιατί η Φαρών και όχι το πάρκο του ΟΣΕ; Γιατί το δυτικό και όχι το ανατολικό πεζοδρόμιο;

Η οδός Φαρών ως ποτάμι το έτος 2011

Την απόφαση γι’ αυτά τα διλήμματα την πήρε η δημοτική αρχή σε κλειστό δωμάτιο και κλήθηκαν οι φορείς της πόλης ν’ αποφασίσουν για τους κυβόλιθους.

Η απάντηση της δημοτικής αρχής είναι ότι η επιλογή της οδού Φαρών και μάλιστα του δυτικού πεζοδρομίου είναι μονόδρομος προκειμένου να ικανοποιηθεί ο στόχος που είναι η σύνδεση του λιμανιού και του παραλιακού μετώπου της πόλης με το κέντρο της, την κεντρική της πλατεία και το ιστορικό της κέντρο, με τρόπο που να είναι προσβάσιμος στους πεζούς και ιδιαίτερα τους τουρίστες από τα κρουαζιερόπλοια.

Θα θέλαμε όμως απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα, αφού ποτέ δεν μας δόθηκε η ευκαιρία να τα θέσουμε στη διαβούλευση.

  1.  Σε μια εποχή οικονομικής κρίσης πρωτοφανούς, έτσι όπως όλοι τη βιώνουμε, πώς είναι δυνατόν ο ίδιος ο Δήμος να δημιουργεί υπεραξίες; Γιατί αυτό ακριβώς κάνουμε όταν επιλέγουμε το δυτικό και μόνο πεζοδρόμιο της οδού Φαρών για να δαπανήσουμε 1,5 εκατομμύρια ευρώ. Βεβαίως και χρειάζεται επέμβαση η οδός Φαρών, αφού ο ηλεκτροφωτισμός της είναι ελαττωματικός και τα πεζοδρόμιά της είναι μη προσβάσιμα, με τραπεζοκαθίσματα και εμπόδια κάθε είδους, με φθαρμένες πλάκες, με ελλιπή σήμανση κ.λπ. αλλά χρειάζεται φροντίδα και η οδός Ακρίτα, χρειάζεται και το πάρκο και η οδός Φιλελλήνων, έτσι ώστε όλη αυτή η περιοχή να βελτιωθεί, να γίνει ελκυστικότερη και επιλέξιμη από τον κάθε τουρίστα. Στόχος δεν θα έπρεπε να είναι οι 2.000 τουρίστες που θα κατέβουν από το κρουαζιερόπλοιο να οδηγηθούν ως στρατός μέσω του δυτικού πεζοδρομίου της Φαρών στο κέντρο της πόλης, αλλά με σεβασμό να τους δώσουμε τη δυνατότητα με κατάλληλη σήμανση να επιλέξουν οι ίδιοι το πώς θα οδηγηθούν στο κέντρο της πόλης, είτε μέσω ενός εμπορικού δρόμου, είτε μέσω του πάρκου, είτε μέσω της Φιλελλήνων, γνωρίζοντας ταυτόχρονα την ίδια την πόλη. Εμείς θα πρέπει να φροντίσουμε ώστε όποια διαδρομή κι αν επιλέξει ο καθένας, να είναι ελκυστική, ώστε να νιώσει τον παλμό της πόλης, τις μυρωδιές της, το τοπικό της χρώμα και συγχρόνως να επισκεφθεί άλλος τα μαγαζιά της Φαρών, άλλος της Φιλελλήνων, ενισχύοντας την τοπική οικονομία ισόρροπα, χωρίς να δημιουργούνται υπεραξίες. Άρα το 1,5 εκατ. ευρώ, εφόσον όντως είναι διαθέσιμο και αφού υπάρχει η ανάγκη βελτίωσης της εικόνας όλου αυτού του τμήματος, που ενώνει την παραλία με το κέντρο να κατανεμηθεί ισόρροπα για την αναβάθμιση αυτή, ώστε να ωφεληθούν όλοι οι κάτοικοι και όλοι οι καταστηματάρχες.
  2. Η ιεράρχηση των έργων, οι προτεραιότητες με δεδομένη την οικονομική ασφυξία θα πρέπει να γίνονται με βάση τις ανάγκες των επισκεπτών, προωθώντας έργα βιτρίνας ώστε να τους ξεγελάσουμε, ή με βάση τις πραγματικές ανάγκες των δημοτών, έτσι όπως αυτές προκύπτουν απ’ τις καθημερινές τους ανάγκες; Είναι προτιμότερο να προηγηθεί ένα έργο ανάπλασης, μια πλατεία, μια παιδική χαρά στις υποβαθμισμένες περιοχές της Ράχης, στις Τούρλες, που θα δώσει μια ανάσα στους κατοίκους, που ούτε τη δυνατότητα πρόσβασης στο κέντρο δεν έχουν, αφού ούτε πεζοδρόμια υπάρχουν ώστε με ασφάλεια να οδηγηθούν στο κέντρο, αλλά ούτε μικρά, ευέλικτα λεωφορεία που να κινούνται στους στενούς δρόμους. Είναι προτιμότερο ένα δίκτυο ποδηλατόδρομων, που να εντάσσει το ποδήλατο στην καθημερινή λειτουργία της πόλης ή ένα έργο που οι τουρίστες θα οδηγηθούν στο κέντρο;

Τελικά η πόλη σχεδιάζεται από τους κατοίκους της για τους κατοίκους της ή σχεδιάζεται για τους τουρίστες; Και άραγε μια πόλη ανθρώπινη, ισόρροπα ανεπτυγμένη, μια πόλη που περπατιέται και αγαπιέται κύρια από τους κατοίκους της, δεν θα αγαπηθεί και δεν θα είναι ελκυστική και στους επισκέπτες της;

Αυτά όλα τα ζητήματα θα έπρεπε η δημοτική αρχή να θέσει στη διαβούλευση σε όλους τους φορείς της πόλης και όχι τα τετελεσμένα και προεπιλεγμένα. Αλλά ακόμα και αυτή η επιλογή της διαπλάτυνσης του δυτικού πεζοδρομίου της Φαρών, με ταυτόχρονη μείωση του πλάτους του οδοστρώματος, που αποτελεί ένα κύριο άξονα κυκλοφορίας της πόλης, πώς είναι δυνατόν να μη συνοδεύεται και από μία συγκοινωνιακή μελέτη, που να εξετάζει τις επιπτώσεις στην κυκλοφορία, στους παράλληλους και κάθετους δρόμους;

Για όλους τους παραπάνω λόγους πιστεύουμε ότι η δημόσια συζήτηση για το έργο αυτό, τη σκοπιμότητά του, αλλά και την αποτελεσματικότητά του, καθώς και τις θετικές και αρνητικές πλευρές στην οικονομική ζωή της πόλης μας πρέπει να συζητηθεί από μηδενική βάση.

ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ

Μαρία Μαντουβάλου       Προκλήσεις για την πολεοδομική σκέψη 1

Στη δίνη των τεχνολογικών, παραγωγικών, πολιτικών μεταβολών και ιδεολογικών ζυμώσεων της εποχής μας, η πόλη, η κοινωνική της συγκρότηση, οι τρόποι ζωής και η πολεοδομική οργάνωση μετασχηματίζονται με άγνωστη ή μάλλον απρόβλεπτη έκβαση.

Οι -δεδομένες- κοινωνικές ανισότητες εντείνονται, ενώ οι παράγοντες που ωθούν σε αλληλεγγύη και ομαδοποιήσεις -ή συγκρούσεις- φαίνονται πιο ασαφείς. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, μεγαλύτερη σαφήνεια αποκτά η κοινωνική διαίρεση της πόλης κατά εθνικές και πολιτισμικές προελεύσεις, που έρχεται συχνά να συντεθεί με την διαίρεση κατά εισοδήματα και δυνατότητες πρόσβασης στα αγαθά της οικονομικής ανάπτυξης. Έτσι η «πολυ-πολιτισμική πόλη», χαρακτηριστικό στοιχείο της σημερινής κοινωνικής οργάνωσης και όραμα του διεθνισμού, εμφανίζεται μάλλον ως μία εκρηκτική κοινωνικά πραγματικότητα.

Στο σημείωμα αυτό θέλομε να συνοψίσουμε ορισμένες σκέψεις για το Κέντρο της πόλης, προνομιακό αντικείμενο της πολεοδομικής πρακτικής σήμερα, διότι θεωρούμε ότι μέσα στα δεδομένα των αστικών μετασχηματισμών επενδύεται με ιδιαίτερες σημασίες, που θα πρέπει να ενσωματωθούν και στην πολεοδομική σκέψη.

Συνέχεια ανάγνωσης ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ