Αρχείο ετικέτας Τοπική Ιστορία

“Θαμμένη” θα παραμείνει η ιστορία της Καλαμάτας


Πρώτη Δημοσίευση: 26/11/2018

Το θέμα των αρχαιολογικών θησαυρών που είναι “θαμμένα” στη νοτιοδυτική περιοχή της πλατείας της Υπαπαντής έρχεται επιτακτικά και πάλι στην επιφάνεια, μετά τη δημοσιοποίηση των παρεμβάσεων που σχεδιάζονται από τη Δημοτική Αρχή, στο χώρο αυτό.
Τα σημαντικότερα λείψανα της αρχαίας πόλης απέδωσε η ανασκαφή του Ν. Γιαλούρη, στην πλατεία μεταξύ της εκκλησίας της Υπαπαντής και του μητροπολιτικού μεγάρου, όπου βρέθηκαν θεμέλια δημοσίων οικοδομημάτων της Ελληνιστικής πόλης…
Στην ανάρτηση στην ιστοσελίδα του «Θάρρους» της είδησης για την πρόταση σχετικά με την ανάπλαση της πλατείας Υπαπαντής, υπάρχει ένα πολύ σοβαρό σχόλιο της Αρχαιολόγου κας Ελένης Μπόμπου – Πρωτοπαπά, το οποίο και αντιγράφω:
«Κάτω από την πλατεία υπάρχει θαμμένη η ιστορία της Καλαμάτας!
Μήπως ήρθε η στιγμή να γίνει μία αναφορά με την τοποθέτηση μιας πλάκας για τις αρχαιότητες που αποκαλύφθηκαν με τις ανασκαφές του 1960 (πολύ σημαντικό κτήριο) και που κάλυψε η προηγούμενη «ανάπλαση»;
Η τοπική αρχαιολογική υπηρεσία πρέπει να έχει καθοριστικό ρόλο!»
Σημειώνει δε, πως είχε την τιμή και τη χαρά να πάρει μέρος στην ανασκαφή εκείνη!
Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως πάγια άποψη του «Θ», η οποία και με άρθρα είχε υποστηριχτεί, είναι η ανάδειξη των τειχών των αρχαίων Φαρών. Προκειμένου δε, να μην παρεμποδίζεται η πρόσβαση στην πλατεία και στον Ιερό Ναό, θα μπορούσε στο επάνω μέρος να υπάρχει άθραυστο γυαλί ή πλεξιγκλάς  ώστε να είναι ορατά τα αρχαία τείχη.
Είναι απορίας άξιο πως στην πρόταση ανάπλασης δεν αναφέρεται καν αυτό το κομμάτι του ιστορικού παρελθόντος της πόλης!
Α.

Επί Τάπητος: Η πλημμύρα του 1924, ο Νέδοντας και οι προτεραιότητες

Καθώς τα περί αντιπλημμυρικών είναι πάντοτε επίκαιρα, λέω να συνεχίσουμε με διδακτικές ιστορίες.

Πηγή: Επί Τάπητος: Η πλημμύρα του 1924, ο Νέδοντας και οι προτεραιότητες

Οι εκτελεσμένοι πατριώτες στην Καλαμάτα στις 13 Σεπτεμβρίου 1943!

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής υπήρξε ένα θλιβερό γεγονός, από τα εκατοντάδες – δείγμα- της γερμανικής θηριωδίας, το οποίο δεν είναι γνωστό στους πολίτες. Ειδικότερα, στο χώρο των παλιών Σφαγείων, στις 13 Σεπτεμβρίου 1943, εκτελέστηκαν  από τους Γερμανούς Έλληνες πατριώτες, όμηροι των Ιταλών, καταδικασμένοι για κατοχή και απόκρυψη όπλων, που κρατούνταν στις  φυλακές  Αλεξανδράκη.
Οι εκτελεσθέντες ήταν: 1) ΑΛΟΥΠΗΣ  Γεώργιος  του Ιωάννη, αγρότης, 43 ετών, από την Καλαμάτα,  2) ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ Γεώργιος  του  Κωνσταντίνου,  26 ετών, ανάπηρος  πολέμου, από τη Μάλφη Τριφυλίας, 3) ΓΕΩΡΓΟΥΛΑΚΟΣ  Μιχάλης, εργαζόμενος, 33 ετών, από την Καλαμάτα, 4) ΚΑΚΑΒΑΣ Δημοσθένης  του  Κωνσταντίνου,  ξενοδόχος, 64 ετών, από την Πιπερίτσα, κάτοικος Μελιγαλά, 5) ΚΛΕΙΔΩΝΑΣ  Γεώργιος,  ψαράς, 20 ετών, από τα Γιαννιτσάνικα Καλαμάτας, 6) ΚΥΡΙΑΚΑΚΗΣ  Γεώργιος, εργάτης,  18 ετών,  από τα Βουνάρια, κάτοικος  Καλαμάτας,  7)  ΛΟΓΓΑΡΑΚΗΣ  Θεοχάρης  του Νικόλαου,  40 ετών, καφεπώλης, από τη Λογγά, κάτοικος Καλαμάτας, 8) ΜΟΥΡΙΚΗΣ  Νικόλαος  του Ιωάννη, 34 ετών, υπάλληλος του υπουργείου Πρόνοιας, από την Ελευσίνα, κάτοικος  Καλαμάτας, 9) ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ  Γεώργιος του Λεωνίδα, 67 ετών, κουρέας, από τα Αλώνια, κάτοικος Καλαμάτας,  10) ΤΣΙΧΡΙΤΖΗΣ  Μιχάλης του Δημητρίου, 19 ετών, μαθητής, από την Καλαμάτα.  
Οι Γερμανοί  ήρθαν  στην  Καλαμάτα στις 9  Σεπτεμβρίου. 
Οι συγγενείς το έμαθαν όταν πήγαν στο επισκεπτήριο. Πρόκειται  για μια άγνωστη  ιστορία μέχρι  πρότινος στους Καλαματιανούς, που έδινε το «σήμα»  για τα όσα θα επακολουθούσαν.

Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για τη συμπερίληψη της Καλαμάτας στις Μαρτυρικές Πόλεις 1941-1944

Οι θυσίες της Καλαμάτας κατά την ιταλική και γερμανική κατοχή

πηγή: Θάρρος Πρώτη Δημοσίευση: 07/08/2017


 Γερμανοί στρατιώτες κατά τη διάρκεια της κατοχής στην Καλαμάτα

Ο Δήμαρχος μετέβη στην Αθήνα, προχθές,  και συναντήθηκε στις 10.30 με τον Υπουργό Εσωτερικών Παναγιώτη Σκουρλέτη. Ο Π. Νίκας του παρέδωσε έγγραφο αίτημα, την Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου και σχετικό υποστηρικτικό πόνημα, για τη συμπερίληψη της Καλαμάτας στις Μαρτυρικές Πόλεις της Κατοχικής περιόδου 1941-1944. Συμφωνήθηκε να προωθηθεί από πλευράς Υπουργείου ταχύτατα το αίτημα για κατάταξη της Καλαμάτας στις Μαρτυρικές Πόλεις. Η διαδικασία περιλαμβάνει την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος.

Α) 23 Ιανουαρίου 1942
Η πρώτη εκτέλεση ενός πατριώτη από τον οικισμό Γιαννιτσάνικα της Καλαμάτας

Σε σχετική ανακοίνωση, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θάρρος» της 31ης Ιανουαρίου 1942, αναφέρεται ότι «το Ιταλικόν πολεμικόν Στρατοδικείον κατεδίκασε προ ημερών εις θάνατον τον εκ Γιαννιτσανίκων Δημήτριον Αχ. Μυλωνάν, ο οποίος κατελήφθη κατέχων όπλα και πολεμοφόδια. Η απόφασις αύτη εξετελέσθη την αυγήν της 23ης Ιανουαρίου 1942».
Β) Ιανουάριος 1942
Συλλήψεις 4 γνωστών Καλαματιανών και μεταφορά τους σε στρατόπεδο στην Ιταλία
Τον Ιανουάριο του 1942, η ιταλική Αστυνομία (Καραμπινιερία) της Καλαμάτας συνέλαβε τέσσερις γνωστούς πολίτες και τους μετέφερε σε στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων στη Βόρεια Ιταλία. Επρόκειτο για τους Αλέκο Αποστολάκη, βιομήχανο, Κωνσταντίνο Θ.
Κουτσομητόπουλο, ιατρό, Φώτη Ι. Κωστόπουλο, έμπορο και Παναγιώτη Νικολόπουλο, δικηγόρο.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι συλληφθέντες είχαν καταδοθεί στην Ιταλική Αστυνομία από συνεργάτες της, με την κατηγορία ότι δρούσαν εναντίον της Κατοχής.
Μετά τη λήξη του Πολέμου στην Ευρώπη, το Μάιο του 1945, οι πιο πάνω Καλαματιανοί ευρέθησαν εν ζωή, παρά τις δοκιμασίες τους ως «πολιτικοί κρατούμενοι» και επέστρεψαν στην Καλαμάτα.
Γ) 16 Απριλίου 1942
Εκτέλεση ενός πατριώτη
Ο πατριώτης Ηλίας Ν. Νοέας από τη Σαϊδόνα της Μάνης εκτελέστηκε «… επί, διά πολεμικού όπλου, αποπείρα της σωματικής ακεραιότητος στρατιώτου των ενόπλων Ιταλικών Δυνάμεων». Η εκτέλεση έγινε στις 16 Μαΐου 1942 στην τοποθεσία Καζάλα της Καλαμάτας.
Δ) 9-10 Ιουλίου 1942
Συλλήψεις 5 αξιωματικών και μεταφορά τους στην Ιταλία
Στις 9 και 10 Ιουλίου 1942, η Ιταλική Αστυνομία προέβη επιλεκτικώς σε συλλήψεις αξιωματικών, οι οποίοι είχαν αρχίσει να συζητούν και να κινούνται για τη δημιουργία Οργανώσεως Αντιστάσεως εναντίον των Κατακτητών. Στο διάστημα αυτό συνελήφθησαν οι: Βενετσάνος Κετσέας, Συνταγματάρχης Πεζικού, άλλοτε Διοικητής του 9ου Συντάγματος Πεζικού της Καλαμάτας, Σίμος Μπόζεμπεργκ, Ταγματάρχης και οι Λοχαγοί Γεώργιος Αλεβίζος, Σταύρος
Δρακουλαράκος και Γεώργιος Κόπιτσας. Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως στην Ιταλία.
Ε) 24 Ιουλίου 1943
Δολοφονία 3 πατριωτών στην κεντρική πλατεία της Καλαμάτας
Στις 24 Ιουλίου 1943 πραγματοποιήθηκε συλλαλητήριο κατά της καθόδου του Βουλγαρικού Στρατού στην κεντρική Μακεδονία. Οι Ιταλοί διέλυσαν τους συγκεντρωθέντες με τα όπλα και σκοτώθηκαν τρεις Έλληνες: Ελευθέριος Κοκκίνης του Δημητρίου, ετών24, Σπυρίδων Γρίβας του Εμμανουήλ, ετών 22 και Γεώργιος Μιχαλόπουλος του Νικήτα, ετών 25, ενώ υπήρξαν πολλοί τραυματίες.
Στ) 13 Σεπτεμβρίου 1943
Εκτέλεση 10 πατριωτών
Στις 13 Σεπτεμβρίου 1943, τέσσερις ημέρες μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς 10 κρατούμενοι των φυλακών της Καλαμάτας οι οποίοι είχαν συλληφθεί από τον Ιταλικό Στρατό. Για την εκτέλεση των 10 πατριωτών, την πρώτη ομαδική στην πόλη, ουδεμία ανακοίνωση δόθηκε στη δημοσιότητα από το Γερμανικό Στρατό. Οι οικείοι τους πληροφορήθηκαν το τραγικό γεγονός όταν πήγαν στις φυλακές για επίσκεψη .
Σύμφωνα με το Βιβλίο Ιταλοκρατουμένων των φυλακών της Καλαμάτας, οι νεκροί είναι οι εξής: Ιωάννης Γ. Αλούπης, Γεώργιος Κ. Βούλγαρης, Γεώργιος Περ. Κλείδωνας, Δημήτριος Γ. Κακαβάς, Θεοχάρης Γ. Λογκαράκης, Κωνσταντίνος Ι. Λαμπρόπουλος, Χρήστος Ν. Μπούρας, Νικόλαος Ι. Μαυρίκης, Γεώργιος Λ. Νικολόπουλος, Μιχαήλ Δ. Τσιχριντζής.

Ζ) 21 Σεπτεμβρίου 1943
Εκτέλεση δύο πατριωτών
Από το Γερμανικό Στρατό εκτελέστηκαν στην Παραλία της Καλαμάτας δύο πατριώτες, ο δικηγόρος Αριστείδης (Ρούλης) Σαλαβράκος και ο εργάτης Αντώνιος Σούμπασης.
Η) 22 Οκτωβρίου 1943
Ομαδικές συλλήψεις 1.100 ομήρων
Σε ανακοίνωση του Γερμανικού Φρουραρχείου Καλαμάτας αναφέρεται ότι «λόγω των γεγονότων των τελευταίων ημερών, δηλαδή δολοφονιών και αποπειρών εναντίον εξεχουσών προσωπικοτήτων της πόλεως και άλλων ατόμων, ο Γερμανός στρατηγός διέταξε την εκκένωσιν της συνοικίας «Ράχης» και την σύλληψιν όλων των ανδρών ηλικίας από 15-60 ετών καθώς επίσης και εκατόν Ομήρων». Σημειώνεται, όμως, ότι οι συλλήψεις έγιναν σε όλη την πόλη και όχι μόνο στη Ράχη.
Οι Γερμανοί οδήγησαν τους συλληφθέντες με τα πόδια ώς την Κόρινθο και από εκεί με φορτηγά αυτοκίνητα στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως στο Χαϊδάρι και στου Γουδή.
Τελικά, 188 Καλαματιανοί εστάλησαν σιδηροδρομικώς όμηροι στη Γερμανία, από το σταθμό Λαρίσης, στις 24 Νοεμβρίου 1943, στο στρατόπεδο Νταχάου. Αυτό ελευθερώθηκε από τον Αμερικανικό Στρατό στις 29 Απριλίου 1945, έπειτα από μάχη. Οι επιζήσαντες Καλαματιανοί, οι οποίοι επέστρεψαν στην Ελλάδα μέσω Ιταλίας, ήταν 60, δηλαδή απεβίωσαν στο Νταχάου 128 Καλαματιανοί.
Θ) 7 Νοεμβρίου 1943
Καταστροφή της Ιεράς Μονής Βελανιδιάς
Η ιστορική Ιερά Μονή Βελανιδιάς, ορμητήριο των επαναστατών το 1821, που βρίσκεται περίπου 5 χιλιόμετρα βορείως της Καλαμάτας, βομβαρδίσθηκε από το γερμανικό Πυροβολικό και πυρπολήθηκαν τα κτήριά της, λόγω της εκεί παρουσίας ανταρτών.
Ι) 24 Νοεμβρίου 1943
Εκτέλεση 10 Καλαματιανών
Δέκα Καλαματιανοί εκτελέσθηκαν από το Γερμανικό Στρατό στο χωριό Τρίοδος, σε αντίποινα για τον τραυματισμό ενός Γερμανού στρατιώτη στο κέντρο της Καλαμάτας. Οι εκτελεσθέντες ήταν οι εξής, σύμφωνα με ανακοίνωση του Γερμανικού Φρουραρχείου: Καπετανάκης Παναγιώτης, Χαρίτης Δημήτριος, Ανδρεάκος Κούλης, Λημναίος Βασίλειος, Ασλανιάν Χατσίκ, Φενδιάν Αγκόπ, Μασιάν Βαχέλ, Ρόδος Πέτρος, Δημητρέας Κωνσταντίνος, Σουβελάκης Παναγιώτης.
ΙΑ) 27 Ιανουαρίου 1944
Συλλήψεις 150 πατριωτών στην Καλαμάτα
Οι συλληφθέντες μεταφέρθηκαν στις Γερμανικές Φυλακές Τρίπολης. Πολλοί απ’ αυτούς εκτελέσθηκαν στην Παλιόχουνη Μεγαλόπολης, στις 24 Φεβρουαρίου 1944.
ΙΒ) 4 Φεβρουαρίου 1944
Συλλήψεις 200 πολιτών στην Καλαμάτα
Ομαδικές συλλήψεις 200 πολιτών στην Καλαμάτα, το πρωί της ημέρας εκείνης, στην περιοχή της Δημοτικής Λαχαναγοράς, των Κρεοπωλείων, της πλατείας 23ης Μαρτίου και της οδού Νέδοντος. Τελικά, στα χέρια των Γερμανών παρέμειναν περί τους 150.
ΙΓ) 8 Φεβρουαρίου 1944
Ομαδικές εκτελέσεις από το Γερμανικό Στρατό στην Καλαμάτα
Σε αντίποινα για τις ενέδρες ανταρτών σε Γερμανικές φάλαγγες στον Άγιο Φλώρο (5/2) και στην Καζάρμα Μεσσηνίας, εκτελέσθηκαν εντός του πεδίου ασκήσεων του 9ου Συντάγματος Πεζικού στην Καλαμάτα (παλιό στρατόπεδο Παπαφλέσσα), 149 από τους κρατούμενους, που είχαν συλληφθεί κυρίως στις αρχές Φεβρουαρίου. Σημειώνεται ότι σε αναφορά του Γερμανικού Στρατού, σχετικά με την ενέδρα κατά Γερμανικής φάλαγγας στην Καζάρμα στις 8 Φεβρουαρίου, αναφέρεται ότι ο Ναυτικός Διοικητής Πελοποννήσου διέταξε την εκτέλεση «…149 κατοίκων με τυφεκισμό». Αρχικώς, είχε διατάξει την εκτέλεση 100 ατόμων, μετά την επίθεση στον Άγιο Φλώρο, αλλά ο αριθμός αυξήθηκε μετά την επίθεση στην Καζάρμα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ο Δήμος Καλαμάτας έχει στη διάθεσή του, ο κατάλογος των εκτελεσθέντων, που αριθμούνται σε 153, έχει ως εξής:
ΕΞΕΤΕΛΕΣΘΗΣΑΝ ΟΜΑΔΙΚΩΣ ΥΠΟ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ ΤΗΝ 8ην ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1944
1. Αθανασόπουλος Παναγιώτης
2. Αλούπης Γεώργιος
3. Αλούπης Παναγιώτης
4. Αναγνωστόπουλος Γεώργιος
5. Αναστασόπουλος Ιωάννης
6. Ανδρεάκος Κωνσταντίνος
7. Ανδρεάκος Μιχαήλ
8. Αργυράκης Αθανάσιος
9. Ασημακόπουλος Διονύσιος
10. Βαξεβάνογλου Παντελής
11. Βαρσεδάκος Δημήτριος
12. Βρυώνης Παναγιώτης
13. Γαζόπουλος Πέτρος
14. Γιατράς Πέτρος
15. Γεωργόπουλος Χρίστος
16. Γιλόπουλος Βασίλειος
17. Γκάιαν Μαλιβιάν
18. Γκλεζάκος Στυλιανός
19. Γκραικονάς Κανελιώτης
20. Δημητρέας Κωνσταντίνος
21. Δημητριάδης Γεώργιος
22. Δημητρόπουλος Κωνσταντίνος
23. Διακουμέας Διονύσιος
24. Διαμαντόπουλος Παναγιώτης
25. Διακουμογιαννόπουλος Αναστάσιος
26. Διακουμογιαννόπουλος Παναγιώτης
27. Δικαιουλάκος Πέτρος
28. Δουράκης Κωνσταντίνος
29. Δουράλας Γεώργιος
30. Δρούτσας Παναγιώτης
31. Ζαχαράκης Νικόλαος
32. Ζευγίτης Ελευθέριος
33. Ηλιόπουλος Νικόλαος
34. Θαρουνιάτης Αντώνιος
35. Θεοδωρόπουλος Δημήτριος
36. Θεοδωρόπουλος Παναγιώτης
37. Καζαρέας Σταύρος
38. Καλαμάτας Γεώργιος
39. Καλαμόπουλος Μιχαήλ
40. Κάλολης Παναγιώτης
41. Καλλιάνης Παναγιώτης
42. Κούτσης Γεώργιος
43. Καπογιάννης Παναγιώτης
44. Καραβαίος Κωνσταντίνος
45. Καραλής Παναγιώτης
46. Καράμαλης Παναγιώτης
47. Καράμαλης Ευστράτιος
48. Καραμπάγιας Κωνσταντίνος
49. Καράμπαλος Δημήτριος
50. Καραμπατέας Σωτήριος
51. Καρδαράς Δημήτριος
52. Κασκούτης Δημήτριος
53. Καστοράκης Παναγιώτης
54. Κατσαρέας Σταύρος
55. Κατσιμπάλας Δημήτριος
56. Καψούρος Απόστολος
57. Κελέσης Νικόλαος
58. Κλαμπατσέας Σταύρος
59. Κλείδωνας Γεώργιος
60. Κοκκινογούλης Σταύρος
61. Κόλλιας Κωνσταντίνος
62. Κονταρίνης Δημήτριος
63. Κοτταράς ή Κωταράκος Παναγιώτης
64. Κούδας Βασίλειος
65. Κουκής Μιχαήλ
66. Κουτίβας Νικόλαος
67. Κουμανάκος Νικόλαος
68. Κούτσης Γεώργιος
69. Κουράκλης Πέτρος
70. Κουράκος Ιωάννης
71. Κουραμπάς Παναγιώτης
72. Κουτούβελας Κυριάκος
73. Κουτούβελας Νικόλαος
74. Κουτσοβέλος Κωνσταντίνος
75. Κουτσουμπός Νικόλαος
76. Κοματάς Γεώργιος
77. Λογκαράκης Θεόδωρος
78. Κυριακόπουλος Αντώνιος
79. Κυριακόπουλος Ιωάννης
80. Κωλέτσης Βασίλειος
81. Κωνσταντόπουλος Λάμπρος
82. Λίβας Ιωάννης
83. Λύγουρης Κωνσταντίνος
84. Λυμπερόπουλος Παναγιώτης
85. Μαλάσης Πέτρος
86. Μαμώλης Προκόπης
87. Μανωλόπουλος Γεώργιος
88. Μανωλούδης Παναγιώτης
89. Μαξιλάρας Ιωάννης
90. Μαρκόπουλος Αναστάσιος
91. Μεταξάς Δημήτριος
92. Μηλίτσης Παναγιώτης
93. Μητρογιαννόπουλος Αθανάσιος
94. Μιναρετζής Νικόλαος
95. Μπουρινόπουλος Απόστολος
96. Μπαθρέλλος Θεόδωρος
97. Μπαθρέλλος Νικόλαος
98. Μπάνος Ευάγγελος
99. Μπαζάνης Αναστάσιος
100. Μπενέτος Βασίλειος
101. Μποσίνης Κωνσταντίνος
102. Μπούνας Παναγιώτης
103. Νικολάου Γεώργιος
104. Νικολόπουλος Γεώργιος
105. Ξωξάκος Θωμάς
106. Οδεμισιώτης Χριστόφορος
107. Παναγάκης Γεώργιος
108. Παναγιωτάκος Σταύρος
109. Παναγιωτόπουλος Νικόλαος
110. Πανταζής Γεώργιος
111. Πανταζόπουλος Ευάγγελος
112. Πανταζόπουλος Νικόλαος
113. Πανούσης Αναστάσιος
114. Παπανικολάου Σωτήριος
115. Παπανικολόπουλος Παναγιώτης
116. Παπουτσής Χρίστος
117. Πατσόπουλος Διονύσιος
118. Παχής Γεώργιος
119. Περσόπουλος Ιωάννης
120. Πετρακάκος Παναγιώτης
121. Πετράκης Δημήτριος
122. Πετρόπουλος Πέτρος
123. Πίττος Αριστομένης
124. Πουλάκος Μιχαήλ
125. Ρεϊτζόπουλος Πολυχρόνης
126. Σαμουηλίδης Μιλτιάδης
127. Σαραντέας Κωνσταντίνος
128. Σαραντόπουλος Νικόλαος
129. Σαριανός Παναγιώτης
130. Σερεμέτης Παναγιώτης
131. Σουρβίνος Όθων
132. Σπέντζουρας Δημήτριος
133. Σταθάκης Χαράλαμπος
134. Σταματέλος Παναγιώτης
135. Σταμάτης Αθανάσιος
136. Στασινόπουλος Δημήτριος
137. Σταυράκης Βασίλειος
138. Σταυρόπουλος Αντώνιος
139. Ταγαρούλιας Αθανάσιος
140. Τζουβελέκης Παναγιώτης
141. Τατσόπουλος Πέτρος
142. Τριβέλης Δημήτριος
143. Τσακάκος Νικόλαος
144. Τσινόρεμας Ιωάννης
145. Τσιριώνης Αντώνιος
146. Τσιχριτζής Μιχαήλ
147. Τσιφιλιτάκος Γεώργιος
148. Φερέτος Χρίστος
149. Χαρίτος Δημήτριος
150. Χατζής Σωτήριος
151. Χριστοδουλόπουλος Ηλίας
152. Χρόνης Γεώργιος
153. Ψυχογιός Ηλίας

ΙΔ) 12 Φεβρουαρίου 1944
Απαγχονισμός ενός πατριώτη στην πλατεία 23ης Μαρτίου
Ήταν ο αντάρτης Ηλίας Βασιλόπουλος, που συνελήφθη από τους Γερμανούς και ομολόγησε ότι τραυμάτισε Γερμανό στρατιώτη. Υπενθυμίζεται ότι οι Γερμανοί, σε αντίποινα για τον τραυματισμό, είχαν εκτελέσει 10 πολίτες στην Τρίοδο, στις 24 Νοεμβρίου 1943.

ΙΕ) 23 Φεβρουαρίου 1944
Εκτελέσεις 50 πολιτών στην Τρίπολη
Οι 25 ήταν Καλαματιανοί, συλληφθέντες και κρατούμενοι στις εκεί Γερμανικές Φυλακές. Οι εκτελέσεις έγιναν σε αντίποινα για τη δολοφονία Έλληνα διερμηνέα των Γερμανών.
Ιστ) 24 Φεβρουαρίου 1944
Εκτελέσεις 200 πατριωτών στην Παλιόχουνη Αρκαδίας
Όπως έχει αναφερθεί παραπάνω, στις 27 Ιανουαρίου 1944 έγιναν στην Καλαμάτα συλλήψεις 150 πατριωτών. Οι συλληφθέντες μεταφέρθηκαν στις Γερμανικές Φυλακές Τρίπολης. Πολλοί απ’ αυτούς εκτελέσθηκαν, ως αντίποινα σε ενέδρα ανταρτών, στην Παλιόχουνη Μεγαλόπολης, στις 24 Φεβρουαρίου 1944.
ΙΖ) 1η Μαΐου 1944
Εκτελέσεις 30 κρατουμένων στο ποτάμι Νέδοντα της Καλαμάτας
Οι εκτελέσεις έγιναν σε αντίποινα για την επίθεση ανταρτών στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας, στα τέλη Απριλίου 1944, όπου έστησαν ενέδρα και σκότωσαν ένα Γερμανό στρατηγό και το μεγαλύτερο μέρος της φρουράς που τον συνόδευε. Ο τόπος των εκτελέσεων είναι βορειοδυτικά της συμβολής της σημερινής οδού Σπάρτης και της παλαιάς εθνικής οδού προς Σπάρτη.
ΙΗ) 16 Ιουνίου 1944
Εκτελέσεις 27 κρατουμένων στο Νέδοντα
Την ημέρα αυτή, έγιναν εκτελέσεις στο ίδιο μέρος παρά τον Νέδοντα, όπου είχαν γίνει και οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς. Εκτελέσθηκαν 27 κρατούμενοι.
ΙΘ) 12 Ιουλίου 1944
Εκτέλεση 3 πατριωτών στην Καλαμάτα
Έγινε σε αντίποινα για το θανάσιμο τραυματισμό Γερμανού στρατιώτη στο Ασπρόχωμα από αντάρτες. Οι εκτελεσθέντες ήταν: 1. Τσινόρεμας Ιωάννης 2. Μπαρούνης Μηνάς 3. Κοτσίρης Ηλίας.

Ματιές στην Ιστορία της Καλαμάτας: Ένα Ιστορικό Κέντρο με τέσσερις πλατείες

Παρουσίαση από τον Ηλία Μπιτσάνη


Η Άνω Πλατεία ταυτοποιείται από δυσμάς προς ανατολάς, δηλαδή από το ιερό περίπου των Αγίων Αποστόλων προς την οδό Υπαπαντής, με το «χώρο των εφαπλωματοποιείων», γνωστό ως Παπλωματάδικα

Το Ιστορικό Κέντρο με την εμπορική του έννοια πλέον, έχει γίνει δημοφιλής χώρος κοινωνικής συνάντησης. Ενας χώρος στον οποίο συνυπάρχουν το χθες με το σήμερα και το αύριο, άνθρωποι διαφόρων ηλικιών και διαφορετικής κουλτούρας, η παρακμή και το λάιφ στάιλ, κατοικίες και καταστήματα, ένα είδος “λαϊκής αγοράς” και τοπικών προϊόντων, διατηρητέα και τσιμεντόκουτα, μνημεία και τραπεζοκαθίσματα . Αυτό είναι που το κάνει να ξεχωρίζει σήμερα ως ένα χώρο που μπορεί κάποιος να βρει τα πάντα σε μια φαινομενικά άναρχη συμβίωση.

Σε μια ελάχιστη έκταση υπάρχουν και οι… περισσότερες πλατείες που θα μπορούσε να συναντήσει κάποιος. Αυτό φαντάζει περίεργο, όμως η περιοχή πήρε τη σημερινή διαμόρφωση στις αρχές του 20ού αιώνα όταν η πόλη αναζητούσε το μελλοντικό της σχεδιασμό, το πέρασμα από τη μικρή πόλη με τα σοκάκια και τα χαμηλά σπίτια κολλητά με μαγαζιά και εργαστήρια. Άνθρωποι και πυρκαγιές “έσπρωξαν” τις αλλαγές και περιόρισαν το χώρο των πλατειών ανάμεσα σε φαρδείς δρόμους: Υπαπαντής, 23ης Μαρτίου, Νέδοντος.

Την εικόνα του Ιστορικού Κέντρου ανασυνθέτει η εργασία της Αναστασίας Μηλίτση-Νίκα και της Χριστίνας Θεοφιλοπούλου – Στεφανούρη με την έκδοση από τα ΓΑΚ Μεσσηνίας του εξαιρετικού λευκώματος για την Καλαμάτα από το 1830 μέχρι το 1940. Από αυτή την εργασία θα παρουσιάσουμε στη συνέχεια την πόλη που δεν γνωρίσαμε και τα στοιχεία της που χάθηκαν στο χρόνο. 

ΑΝΩ ΠΛΑΤΕΙΑ

Η Ανω Πλατεία ταυτοποιείται από δυσμάς προς ανατολάς, δηλαδή από το ιερό περίπου των Αγίων Αποστόλων προς την οδό Υπαπαντής, με το «χώρο των εφαπλωματοποιείων», γνωστό ως Παπλωματάδικα, συμπεριλαμβάνοντας και τμήμα της οδού Υπαπαντής, η οποία μέχρι το 1910 δεν είχε διανοιγεί. Το βόρειο άκρο της έφθανε μέχρι το ύψος της σημερινής οδού Κουμουνδουράκη. Αξίζει να επισημανθεί ότι τα προς βορρά και νότο άκρα της πλατείας ήταν κλειστά, γιατί υπήρχαν σπίτια και οικότοποι. Η επικοινωνία της με τη σημερινή Πλατεία 23ης Μαρτίου ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Γινόταν μόνο μέσω ενός στενοσόκακου, «εν είδει ισθμού», μέχρι το 1880, οπότε μετά την πυρκαγιά του 1879 και την αποτέφρωση κάποιων τετραγώνων στο νότιο όριο της Ανω Πλατείας έγινε ευκολότερη η πρόσβαση σ’ αυτήν. Ουσιαστικά, μετά το 1908, έγινε η άρση της απομόνωσής της, αφού από τότε, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, άρχισαν απαλλοτριώσεις γηπέδων, οικότοπων και οικιών, με στόχο να διανοιγεί η οδός Υπαπαντής και να περάσει η γραμμή του τραμ (1910). Οι απαλλοτριώσεις συνεχίζονταν όλη τη δεκαετία του 1910. Τελικά, με τη διάνοιξη της οδού Υπαπαντής, η Ανω Πλατεία έχασε μεγάλο τμήμα της αρχικής της έκτασης και απώλεσε σταδιακά τον πρωταγωνιστικό ρόλο που είχε το 19ο αιώνα.

Είναι η παλαιότερη πλατεία της Καλαμάτας, όπου επικεντρωνόταν η οικονομική, η κοινωνική, αλλά και η διοικητική ζωή της πόλης, ιδιαίτερα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, οπότε η κίνηση άρχισε να μεταφέρεται και στην Κάτω. Εδώ βρίσκονταν: αμπατζίδικα (= ραφτάδικα), φορτσεράτικα (= επιπλοποιεία,1914), καφεκοπτεία και λογής-λογής άλλα καταστήματα. Ιδιαίτερα ζωηρή ήταν η κίνηση τα Σάββατα, με το παζάρι. Βρίσκονταν ακόμη εφαπλωματοποιεία (= παπλωματάδικα), καφενεία κ.ά. Επίσης: Η παλαιότερη λέσχη της Καλαμάτας, «Η Μεσσηνία» (1855). Η αίθουσα του Εμπορικού Συλλόγου, όπου δίνονταν διαλέξεις κατά το 1880-1885, μέχρι να μεταφερθεί στην Κάτω Πλατεία. Η «μεγάλη πηγάδα» με το κρυσταλλώδες νερό, επί της σημερινής οδού Υπαπαντής, απέναντι στον πλάτανο, απ’ όπου υδρευόταν μεγάλο μέρος της Καλαμάτας. Φαρμακεία. Συμβολαιογραφεία. Δημόσιες υπηρεσίες (νομαρχία, ταχυδρομείο και τηλεγραφείο, ειρηνοδικείο κ.ά.). Η οικία του Αρχιεπισκόπου Μεσσηνίας. Η αφετηρία του τραμ, κ.ά.

ΚΑΤΩ ΠΛΑΤΕΙΑ

Η Κάτω Πλατεία αρχικά δεν είχε την όψη πλατείας ούτε το σημερινό μέγεθος. Ηταν ένας φαρδύς δρόμος, πλάτους είκοσι περίπου μέτρων, που βρισκόταν νότια της αγοράς των Αγίων Αποστόλων. Στην προέκταση αυτού του δρόμου προς το Νέδοντα κατασκευάστηκε, περί τα τέλη του 1870, η λεγόμενη Σιδηρά γέφυρα, η οποία λειτούργησε ως είσοδος της πόλης από δυσμάς. Η τύποις ονομαζόμενη πλατεία άρχισε να αποκτά την όψη πλατείας μετά την καταστρεπτική πυρκαγιά του 1879. Κι αυτό γιατί η πυρκαγιά διευκόλυνε τη δημοτική αρχή να λύσει ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που εμπόδιζαν την εξέλιξη της πόλης, μιας και εκεί βρίσκονταν αρκετές μικροοικοδομές, που δεν μπορούσαν λόγω έλλειψης χρημάτων αλλά και πολιτικού κόστους να απαλλοτριωθούν και να κατεδαφιστούν. Το 1880, επί δημαρχοντίας Πέτρου Α. Μαυρομιχάλη, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου αποφασίστηκε να καταργηθούν κάποια αποτεφρωμένα τετράγωνα βόρεια της Κάτω Πλατείας (εκεί που σήμερα είναι το ηρώο), με την προοπτική να σχηματιστεί μια ευρύχωρη και «μεγαλοπρεπής» πλατεία. Η συγκεκριμένη θέση κρίθηκε ως η πλέον κατάλληλη, επειδή ήταν κεντρική, βρισκόταν στην αγορά και «συνεχόταν» με τους δύο νεοανοιχθέντες μεγάλους δημόσιους δρόμους: Καλαμάτας-Μεσσήνης και Καλαμάτας-Παραλίας. Παράλληλα, θα ωφελείτο και το Δημόσιο, γιατί δύο σειρές «των εν Καλάμαις δημοσίων εργαστηρίων» θα αποκτούσαν πρόσοψη προς τη νέα πλατεία και θα σχημάτιζαν τη βορειοανατολική πλευρά της. Επιπλέον, θα γινόταν εφικτή η ένωση των δύο πλατειών, της Κάτω με την «Ανω των εφαπλωματοποιείων».

Τις επόμενες δεκαετίες συνεχίστηκαν οι ρυμοτομήσεις και απαλλοτριώσεις πολλών οικημάτων, ιδιαίτερα εργαστηρίων, «πεπαλαιωμένων, σεσαθρωμένων και οικτρών την όψιν», με στόχο την περαιτέρω επέκταση της πλατείας. Στη δεκαετία, μάλιστα, του 1910 διευρύνθηκε και ανακαινίστηκε. Κατασκευάστηκε κηπάριο, δημοτικό αρτεσιανό φρέαρ, δημοτικό ουρητήριο κ.ά.

Περιμετρικά του «δρόμου» υψώνονταν αρκετά αρχοντόσπιτα, όπως των Εφεσίων, Πανταζόπουλου, Αντωνακόπουλου, Νικολόπουλου, Λιβόπουλου κ.ά. Κάποια, μάλιστα, σώζονται μέχρι τις μέρες μας, όπως το τότε καφενείο «Πάνθεον» (σημερινό Επιμελητήριο), το κτήριο του Ι. Φ. Κωστόπουλου (σημερινή τράπεζα Alpha Bank), η οικία Καναβαντζόγλου (δημαρχείο την περίοδο 1921-1932) κ.ά.

Η Κάτω Πλατεία, με το «βενετικό σχέδιον» και τις «περίφημες καμάρες», βρισκόταν κοντά στη δυτική είσοδο της πόλης, γι’ αυτό εκεί ήταν συγκεντρωμένα πολλά ξενοδοχεία, τα λεγόμενα «χάνια», όπου έβρισκαν κατάλυμα οι ταξιδιώτες με τα ζώα τους. Υπήρχε, μάλιστα, ολόκληρο τετράγωνο -αυτό που περικλειόταν ανάμεσα στην πλατεία και τις οδούς Αναγνωσταρά, Πολυβίου και Αριστομένους- το οποίο ονομαζόταν, και πριν από την Επανάσταση και μετά απ’ αυτήν, «Χάνια». Εδώ υπήρχαν τα «χάνια των Τζανιάνων», τα «χάνια των Αντωνοπουλαίων» και, αργότερα, τη δεκαετία του 1890 τα ξενοδοχεία «Δαφνών», «Ναυαρίνο», «Πελοπόννησος» κ.ά.

Στην εν λόγω πλατεία η εμπορική κίνηση αρχικά ήταν ελάχιστη, γιατί λειτουργούσε περισσότερο ως χώρος περιπάτου. Μετά το 1861 άρχισε σταδιακά η ανάπτυξή της, γιατί η καταστρεπτική πυρκαγιά που έπληξε εκείνη τη χρονιά την «Ανω Πλατεία των εφαπλωματοποιείων» ανάγκασε αρκετούς εμπόρους να μεταφέρουν τα καταστήματά τους στην «Κάτω Πλατεία του περιπάτου».

Παράλληλα, εδώ ήταν συγκεντρωμένα αρκετά στέκια των Καλαματιανών. Για παράδειγμα, στα καφενεία των αδελφών Μπογάκου,  Δημάκη, Πιτσιλή (δεκαετία 1890) κ.α. σύχναζαν τα λαϊκότερα στρώματα της πόλης. Πολλά καφενεία, μάλιστα, λειτουργούσαν περιστασιακά και ως θέατρα ή καφωδεία (καφέ σαντάν). Αντίθετα, η εκκολαπτόμενη αστική τάξη της Καλαμάτας σύχναζε στις επονομαζόμενες «λέσχες», όπως ο Δημακόπουλος και ο Δαφνών, που ιδρύθηκαν το 1867 και το 1880 αντίστοιχα. Οι εύποροι Καλαματιανοί πλήρωναν μηνιαία συνδρομή για να έχουν δικαίωμα εισόδου. Εδώ, εκτός από το ότι απολάμβαναν τον καφέ τους, διάβαζαν την εφημερίδα τους, έπαιζαν επιτραπέζια παιχνίδια (ντάμα, τάβλι, σκάκι), μπιλιάρδο (σφαιριστήριο) ή «χαρτοπαίγνιο» σε ξεχωριστή συνήθως αίθουσα, παρακολουθούσαν επιστημονικές διαλέξεις, ερασιτεχνικές θεατρικές παραστάσεις και λογής-λογής άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Από την πλατεία δεν έλειπαν τα οινοπωλεία, τα γαλακτοπωλεία, καθώς και τα ζαχαροπλαστεία, όπου «εις την πρώτην γραμμήν ήτο το ονομαστό παστέλι». Ανάμεσά τους ξεχώριζε το «αριστοκρατικόν ζαχαροπλαστείον παρά την Σιδηράν γέφυραν της Κάτω Πλατείας, όπου εκεί έκαμε το πρώτον, το έτος 1888, την εμφάνισίν του το παγωτό και ο ζύθος για την Καλαμάτα».

Με την πάροδο όμως των χρόνων, ιδιαίτερα μετά την ένωση των δύο πλατειών, δηλαδή μετά το 1880, η πλατεία απέκτησε μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Δεν είναι τυχαίο ότι, αυτή την περίοδο, στεγάστηκε στην Κάτω Πλατεία το Δημαρχείο της πόλης. Τη δεκαετία του 1890 μεταφέρθηκε η αίθουσα του Εμπορικού Συλλόγου, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα εγκαταστάθηκαν και τα εμπορικά καταστήματα του Ι. Φ. Κωστόπουλου και των αδελφών Ν. Νικολόπουλων, το ραφείο του Β. Φοίφα, τα οινοπνευματοπωλεία των Φοίφα, Καλλικούνη, και Στεφανούρη, τα καπνοπωλεία του Τσιλιβή και του Δαμηλάτη, τα βιβλιοπωλεία του Κ. Λυμπερόπουλου, του Βενιόπουλου – Μανίνου, του Παπαχρήστου, το κουρείο των Κρανιδιώτη και Μουντούρη, το φαρμακείο του Χριστόδουλου Κουτραφούρη (μετέπειτα Μέντη) και πολλά άλλα.

Η Κάτω Πλατεία από τα τέλη του 19ου αιώνα, οπότε πήρε τη σκυτάλη από την Ανω, έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή της πόλης μέχρι και την περίοδο του Μεσοπολέμου.

ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

Το πλάτωμα που περιέβαλλε, κατά το πρώτο ήμισυ του 19ου αιώνα, τους Αγίους Αποστόλους επεκτάθηκε σταδιακά, εξασφαλίζοντας ζωτικό χώρο στο ναό και μεγαλύτερη άνεση στη διεξαγωγή των εμπορικών δραστηριοτήτων γύρω από αυτόν. Ο ναός ασφυκτιούσε κυριολεκτικά από οικότοπους καλαματιανών οικογενειών, όπως των Μπενάκη (βόρεια), Μπασιά, Μελά, Μπερδέση και άλλων, καθώς και από ολιγάριθμα σπίτια και κυρίως από εργαστήρια-παραπήγματα. Οδικό δίκτυο και υποδομές δεν υπήρχαν, μόνον κάποιες αγυιές. Γι’ αυτό και επικρέματο η απειλή καταστροφής του κέντρου της πόλης, είτε λόγω πυρκαγιάς των ξύλινων παραπηγμάτων είτε λόγω των πλημμυρών του Νέδοντα, που τα χειμαρρώδη νερά του πολλές φορές έφθαναν μπροστά από το ναό των Αγίων Αποστόλων. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης σημειώθηκαν κατά καιρούς διάφορες παρεμβάσεις από τις δημοτικές αρχές της πόλης. Συγκεκριμένα, το 1859, προγραμματίστηκε η κατασκευή από Λαγκαδιανούς κτίστες τεσσάρων οδών στην ευρύτερη περιοχή των Αγίων Αποστόλων και, στη συνέχεια, μετά την ολοκλήρωση του έργου, ο καλλωπισμός και η πλακόστρωση της ομώνυμης πλατείας. Ταυτόχρονα, προβλεπόταν και η μελέτη του ενδεχόμενου κατεδάφισης των «πέριξ του ναού των Αγίων Αποστόλων παραπηγμάτων». Πολλά απ’ αυτά τα σαθρά και ετοιμόρροπα ξύλινα παραπήγματα, που από την εποχή της Τουρκοκρατίας στέκονταν ως «σκιάζαρα» σε διάφορα σημεία της αγοράς, είτε καταστράφηκαν από πυρκαγιές (1861, 1879, 1906) είτε γκρεμίστηκαν, με απόφαση υπουργού (1895) ή δημοτικού συμβουλίου (1906), συμβάλλοντας έτσι στη διεύρυνση του περιβάλλοντα το ναό χώρου.

Εξίσου καταλυτική πρέπει να θεωρηθεί και η παρέμβαση του 1911, γιατί τότε το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε την αγορά των οικότοπων βόρεια του ναού των Αγίων Αποστόλων, με σκοπό την ανέγερση εκεί του Δικαστικού Μεγάρου. Ομως, επειδή υπήρχαν πολλές ενστάσεις για  την καταλληλότητα του χώρου, το 1912 εγκρίθηκε παμψηφεί η τροποποίηση του Σχεδίου Πόλεως στο βόρεια του ναού τμήμα, για να χρησιμεύσει ως πλατεία. Ακολούθησαν απαλλοτριώσεις (1915 και 1917) και διαμορφώθηκε πλατεία για την εβδομαδιαία αγορά της πόλης. Τελικά, στο σημείο αυτό κατασκευάστηκε το 1929 η δημοτική λαχαναγορά (σημερινό Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας).

Η πλατεία των Αγίων Αποστόλων ανήκε στον πυρήνα του εμπορικού κέντρου της Καλαμάτας, μαζί με την Άνω Πλατεία (ανατολικά) και την Πλατεία Κρεοπωλείων/ Όθωνος (βορειοδυτικά). Στο χώρο αυτό δέσποζε ο μικρός αλλά ιστορικός βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων (12ος αι.) -σήμα κατατεθέν για την πόλη. Εδώ, γινόταν μέχρι το 1929 -έτος κατασκευής της λαχαναγοράς- υπαίθριο παζάρι και ήταν συγκεντρωμένα ξύλινα κυρίως μαγαζάκια, καμιά φορά ασβεστωμένα, θυμίζοντας Ανατολή, των οποίων οι ξύλινοι ή τσίγκινοι εξώστες και τα εξώσκια ενώνονταν με εκείνα των απέναντι σε μια συνεχή οροφή, πράγμα που δημιουργούσε στενότητα χώρου και μεγάλους κινδύνους σε περίπτωση πυρκαγιάς. Το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς ποίκιλλε. Διακρίνονταν σε «εργαστήρια» εθνικά, ιδιωτικά, δημοτικά, μοναστηριακά και εκκλησιαστικά. Συνιστούσαν τα εμπορικά καταστήματα της εποχής, όπου διακινούνταν λογής-λογής εμπορεύματα. Το 1857, στα βορειοδυτικά του ναού των Αγίων Αποστόλων και μέχρι την Πλατεία Κρεοπωλείων, κατασκευάστηκαν από Λαγκαδιανούς κτίστες με δαπάνες του δήμου τα δημοτικά τροφοπωλεία, τα οποία ανακατασκευάστηκαν το 1876.

Τη δεκαετία του 1920 κατασκευάστηκε η δημοτική λαχαναγορά (εγκαίνια 1929), η οποία ενίσχυσε την κίνηση της αγοράς των Αγίων Αποστόλων.

ΟΘΩΝΟΣ (ΚΡΕΟΠΩΛΕΙΩΝ)

Η Πλατεία των Κρεοπωλείων βρισκόταν στην ανατολική όχθη του ποταμού Νέδοντα, νοτιότερα του ναού του Αγίου Ιωάννη. Στην ανατολική πλευρά της βρίσκονταν τα τροφοπωλεία της αγοράς, ενώ στη δυτική υπήρχε η γνωστή γέφυρα Κρεοπωλείων, που ένωνε τις δύο όχθες του Νέδοντα και οδηγούσε στο δυτικό προάστιο των Καλυβίων και τις γύρω περιοχές.

Κίνηση

Σύμφωνα με περιγραφή του περιηγητή Thomas Wyse, που επισκέφτηκε την Καλαμάτα το 1858, ο χώρος των κρεοπωλείων ήταν ένας «υπαίθριος, χωρίς φροντίδα χώρος σφαγείου, που έμοιαζε περισσότερο σαν παράγκα πωλήσεως σε ένα τσιγγάνικο πανηγύρι που περιέρχεται την επαρχία, παρά σαν κάτι το σταθερό κατάλυμα για τον πληθυσμό μιας πόλης». Αυτά τα «εργαστήρια κρεοπωλείου» επισκευάστηκαν το 1870. Εντούτοις, η εικόνα τους παρέπεμπε σε πόλεις της Ανατολής, ακόμη και στις αρχές του 20ού αιώνα.

Δυστυχώς, έπρεπε να περάσουν πολλά χρόνια ακόμη μέχρι να κατασκευαστούν σφαγεία. Το 1929-1930, επί δημαρχοντίας Βασίλη Κροντήρη, κατασκευάστηκαν τα δημοτικά σφαγεία στο χώρο δυτικά των εκβολών του Νέδοντα (στην περιοχή του Κορδία). Το 1940 το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την επισκευή και ανακαίνιση των παλιών δημοτικών κρεοπωλείων που υπήρχαν στην Πλατεία Όθωνος. Η συγκεκριμένη πλατεία εκτός από τόπος κρεοπωλείων ήταν και τόπος χονδρικής πώλησης κηπουρικών ειδών, καθώς και ιχθυοπωλείων. Γύρω στα 1940 μάλιστα καθιερώθηκε να γίνεται εδώ κάθε Σάββατο η λαϊκή αγορά.

Επιπλέον, μια φορά το χρόνο, στο γενέθλιο του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, τις τελευταίες ημέρες του Ιουνίου, είχε καθιερωθεί από το 19ο αιώνα να γίνεται το ετήσιο πανηγύρι στη θέση αυτή και κατά μήκος του ποταμού Νέδοντα.

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Η εργασία που εκδόθηκε από τα ΓΑΚ ανασυνθέτει τη μορφολογία αλλά και την κοινωνική ζωή της πόλης με μοναδικό τρόπο. Και δίνει την ευκαιρία στους νεότερους να περπατήσουν στους δρόμους και τα σοκάκια του Ιστορικού Κέντρου ψηλαφώντας τα ίχνη εκείνης της πόλης, οριοθετώντας τις μικρές πλατείες, αναπνέοντας τον αέρα μιας εποχής που μπορούν να συναντήσουν αποτυπωμένη μόνο σε φωτογραφίες. Και η εργασία έχει ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο, ένα φωτογραφικό πλούτο μέσα από τον οποίο μπορεί ο καθένας να συγκρίνει το χθες με το σήμερα.