Αρχείο ετικέτας ιστορία

Γιώργος Μπουγελέκας: Σχολική ιστορία και βαρβαρότητα

Το σχολείο ήταν ανέκαθεν ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο στα χέρια εκείνων που έκαναν τις κυρίαρχες πολιτικές επιλογές. Ιδιαίτερα τα σχολικά εγχειρίδια απετέλεσαν το ουσιαστικότερο μέσο διάχυσης των απόψεων, από τις οποίες τα Ελληνόπουλα, σύμφωνα με τους κρατούντες, έπρεπε να εμφορούνται. Πάντα υπηρέτησαν πιστά τόσο το ιδεολόγημα της εθνικής συνέχειας και ομοιογένειας του ελληνικού έθνους όσο και την αναπόφευκτη ιεράρχηση των πολιτισμών. Για το εκπαιδευτικό μας σύστημα το έθνος μας παρέμεινε ανά τους αιώνες αναλλοίωτο και ανέπαφο.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως, όταν ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος το 1853 διατύπωσε με κατηγορηματικό τρόπο τη θεωρία της αδιάσπαστης συνέχειας του ελληνισμού στο έργο του Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, κυριαρχούσαν -ακόμη και στα σχολικά εγχειρίδια της εποχής- οι αντιλήψεις που θεωρούσαν το Βυζάντιο ως «περίοδο δουλείας για το ελληνικό έθνος». H άποψη του Παπαρρηγόπουλου ότι το Βυζάντιο δεν ήταν ένα εκφυλισμένο υπόλειμμα του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους, αλλά αποτελούσε αναβίωση του ελληνισμού μέσα σε νέα σχήματα, απεδείχθη ηγεμονική στην επιστημονική κοινότητα και ανθεκτική στο πέρασμα του χρόνου. Ενώ, αντίθετα, η πένα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στο βιβλίο του Οι έμποροι των Εθνών αδίστακτα χαρακτηρίζει τους Βυζαντινούς ως Ρωμαίους.

Αλλά και ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας Φαίδων Κουκουλές, στο έργο του Βυζαντινών βίος και πολιτισμός περιέγραψε την καθημερινότητα της εποχής ως εξής: «…προς μεν τον αρχαίον ασθενέστερων συνδέεται, προς τον νεώτερο αυτό τούτο εν πλείστοις συμπίπτει» (Δ. Χατζή, Το πρόσωπο του νέου Ελληνισμού, Το Ροδακιό, 2005, σ.54)

Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα αντοχής της θεωρίας της συνέχειας του ελληνικού έθνους αποτελεί η κυριαρχία της μέχρι σήμερα στα σχολικά εγχειρίδια. Περιγράφει την εξέλιξη ενός έθνους και ενός πολιτισμού που περιλαμβάνει τρία στάδια: την αρχαιότητα, το Βυζάντιο και το σήμερα. «Η ελληνικότητα, με την έννοια της ταυτότητας και της συνείδησης, που είναι εθνική, θρησκευτική, γλωσσική και γενικότερα πολιτισμική, περιγράφεται έμμεσα αναλλοίωτη, εφόσον γενικώς υπάρχει και επί αιώνες καταφέρνει και διατηρείται ‘ως προς όλα της τα στοιχεία’ μέχρι την επανάσταση και την ίδρυση του ελληνικού κράτους», σημειώνει το βιβλίο της ιστορίας της Γ’ γυμνασίου. (Φραγκουδάκη, 1997, σ.352). Στα βιβλία της σχολικής ιστορίας «η αξία της ομοιογένειας συμπληρώνει την αξία της διατήρησης» (Στο ίδιο, σ.353). Στα εγχειρίδια υπάρχει πλήρης απουσία αναφορών σε «εθνοτικά, θρησκευτικά, γλωσσικά και πολιτισμικά πληθυσμιακά μίγματα που χαρακτηρίζουν όλες τις αυτοκρατορίες, εξίσου τη βυζαντινή και την οθωμανική» (Στο ίδιο).

Αποκρύπτεται επιμελώς το γεγονός, ότι «Η αρχαία Ελλάδα θα γίνει γνωστή και στους Νεοέλληνες, αφού περάσει μέσα από την Αναγέννηση» (Δ. Χατζή, Το πρόσωπο του νέου Ελληνισμού, Το Ροδακιό, 2005, σ.77).

Όταν η Θεσσαλονίκη, μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, το εβραϊκό στοιχείο πλειοψηφούσε στη σύνθεση του πληθυσμού της πόλης (Φραγκουδάκη, 1997, σ. 395). Το συμβάν αποκρύπτεται, ενώ επρόκειτο για μια από τις σημαντικότερες «εβραϊκές κοινότητες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» (Μαργαρίτης, 2005, σ.13). Η εθνική ανομοιογένεια έπρεπε με κάθε τρόπο να αποσιωπηθεί, γιατί για τα σχολικά εγχειρίδια είναι εμπόδιο στην ειρηνική επιβίωση του κράτους. Ιδεολογικό παράγωγο αυτών των απόψεων υπήρξε η Μεγάλη Ιδέα. Η μνεία της στο βιβλίο της ΣΤ’ δημοτικού «ως ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας γίνεται χωρίς άλλο σχόλιο, καθώς και η αποκλειστικά θετική της παρουσίαση χωρίς καμία νύξη στις αρνητικές πλευρές της ιδεολογικής της λειτουργίας απέναντι στα λαϊκά στρώματα ή στις τρομερές ήττες του ελληνικού κράτους, στις οποίες (το) οδήγησε» (Φραγκουδάκη, 1997, σ.365). Χριστιανοί και μουσουλμάνοι ξεριζώθηκαν και «η Ελλάδα και η Τουρκία απέκτησαν έτσι ένα πλήθος χαμένων πατρίδων» (Μαργαρίτης, 2005, σ. 12). Παράλληλα, τα σχολικά εγχειρίδια υπέπεσαν σε σημαντικές αντιφάσεις. Έτσι, ενώ δηλώνεται «η οικονομική ανάπτυξη» και «η άνθιση της παιδείας», ενώ παρουσιάζεται χάρτης των ελληνικών σχολείων από τον 17ο αιώνα, από την άλλη αφήνεται να εννοηθεί ότι «η οθωμανική αυτοκρατορία εμπόδιζε γενικά την ανάπτυξη της παιδείας» (Φραγκουδάκη, 1997, σ.357), με αποτέλεσμα να υπονοείται η λειτουργία του «κρυφού σχολειού».

Η αξία του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού, κατά τα εγχειρίδια, βρίσκεται στη σχέση του με τον αρχαίο, ο οποίος εμφανίζεται ως αξία μοναδική και ανεπανάληπτη, αλλά ταυτόχρονα και ως κοιτίδα του σύγχρονου πολιτισμού στους τομείς της επιστήμης, της τέχνης και των ιδεών. Αυτή η αντιμετώπιση οδηγεί σε μια σαφέστατη κατάταξη των λαών και των πολιτισμών τους σε μια ιεραρχική κλίμακα, που αποδίδει στη δυτική Ευρώπη την πρώτη θέση, ενώ μέσω αυτής της κατάταξης ο ελληνικός πολιτισμός, ως πηγή του ευρωπαϊκού, βρίσκεται στο πιο ψηλό σκαλί του βάθρου των πολιτισμών του κόσμου. Αυτή η παρουσίαση του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού δεν είναι άμοιρη επιπτώσεων, τόσο στους αλλοεθνείς όσο και στους Έλληνες μαθητές.

Η εικόνα των άλλων εθνών, όπως διαμορφώνεται από τα σχολικά βιβλία, «είναι κατοπτρική εικόνα του εθνικού εαυτού» (Στο ίδιο, σ. 395). Δηλαδή, ο τρόπος που βλέπουμε τον εαυτό μας είναι αποφασιστικής σημασίας για τον τρόπο που βλέπουμε, αξιολογούμε και κρίνουμε τους «άλλους». Αυτή η αντίληψη θεωρεί και τα άλλα έθνη ως «φυσικά» διακριτές και ομοιόμορφες εσωτερικά ομάδες, ενώ παράλληλα αρνείται κάθε αλληλεπίδραση, που είναι βασικό χαρακτηριστικό της εξέλιξης. Αγνοεί πως ακόμα και αυτή η «ποικιλομορφία των πολιτισμών[…] δεν οφείλεται τόσο στην απομόνωση των ομάδων όσο στις σχέσεις που τις ενώνουν» (Levi-Strauss, 2003, σ. 37). Το αποτέλεσμα των περιεχομένων των εγχειριδίων και της διδασκαλίας, που τα συνοδεύει στις σχολικές τάξεις, είναι η περιθωριοποίηση και ο αποκλεισμός όσων δεν ταυτίζονται με το αμιγές εθνικό πρότυπο, ακριβώς λόγω της «διαφοράς» τους. Τα παιδιά των μεταναστών, των μειονοτήτων, των «ξένων» θεωρούνται απολύτως ομοιόμορφοι φορείς του δικού τους πολιτισμού. Έτσι, παραβλέπονται οι εσωτερικές -ταξικές, φυλετικές και πολιτισμικές- διαφοροποιήσεις μέσα στα πλαίσια των διαφόρων μειονοτήτων. Απολυτοποιούνται και παγιώνονται όλες οι εθνικές διαφορές και παραγνωρίζεται ο δυναμικός χαρακτήρας της όποιας ταυτότητας -επομένως και της εθνικής- που της δίνει τη δυνατότητα της διαρκούς διαπραγμάτευσης και επανεξέτασης των στοιχείων που τη συγκροτούν. Διαφοροποιήσεις και επαναδιαπραγματεύσεις που -σε πείσμα των εγχειριδίων- πραγματοποιούνται αενάως μέσα στο επίσης μεταβαλλόμενο ιστορικό και κοινωνικό περιβάλλον.

Από την άλλη μεριά, η εικόνα που εισπράττουν τα ελληνόπουλα για το έθνος τους μέσα από τα σχολικά εγχειρίδια διαμορφώνεται από ανακριβείς και αντιφατικές πληροφορίες. Μαθαίνουν ότι οι σχέσεις του ελληνικού έθνους με τους εθνικούς άλλους ήταν πάντα συγκρουσιακές και ότι απ’ αυτούς τίποτα θετικό δεν αξίζει να αντλήσουμε. Το μόνο καθήκον που έχουμε απέναντί τους είναι να αμυνθούμε. Διαμορφώνουν την άποψη ότι οι Έλληνες δεν έχουν -ή τουλάχιστον δεν πρέπει να έχουν- κοινωνικές, θρησκευτικές, φυλετικές ή ακόμα και ταξικές διαφορές. Σύμφωνα με τα εγχειρίδια όποτε συνέβη κάτι τέτοιο το έθνος ζημιώθηκε. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι να μη καλλιεργείται η ιστορική κριτική σκέψη. Να εμποδίζονται να συνειδητοποιήσουν ότι η ιστορία είναι διαρκής ανασύνθεση του παρελθόντος. Να αδυνατούν να αντιληφθούν θετικά τις ομοιότητες, αλλά και τις διαφορές με τους γειτονικούς κυρίως λαούς. (Φραγκουδάκη, 1997, σ. 400). Συμπερασματικά, ο Κλωντ Λέβι Στρως υποστηρίζει πως η τάση να απορρίπτουμε ό,τι δεν ταυτίζεται με αυτά που ταυτιζόμαστε έχει γερά ψυχολογικά θεμέλια. Μας θυμίζει πως «η αρχαιότητα συνέχεε στο ίδιο όνομα ‘βάρβαρος’ ό,τι δεν μετείχε στον ελληνικό (και κατόπιν ελληνορωμαϊκό) πολιτισμό». Σημειώνει πως «η ανθρωπότητα» συνηθίζει πολλές φορές να «σταματά στα όρια της φυλής, της γλωσσικής ομάδας, μερικές φορές ακόμα και του χωριού» και καταλήγει με καυστικότητα: «βάρβαρος είναι πρώτα πρώτα ο άνθρωπος που πιστεύει στη βαρβαρότητα» (Levi-Strauss, 2003, σ. 40).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ Γ., Τσάμηδες-Εβραίοι, ανεπιθύμητοι συμπατριώτες. Στοιχεία για την καταστροφή των μειονοτήτων της Ελλάδας, Βιβλιόραμα, 2005.
ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ ΑΝΝΑ-ΘΑΛΕΙΑ ΔΡΑΓΩΝΑ, “Τι είν’ η πατρίδα μας;” Εθνοκεντρισμός στην Εκπαίδευση, Αλεξάνδρεια, 1997.
ΧΑΤΖΗΣ Δ., Το πρόσωπο του Νέου Ελληνισμού, Το Ροδακιό, 2005.

LEVI-STRAUSS C., Φυλή και Ιστορία. Φυλή και πολιτισμός, , Πατάκη, 2003.

Ο Γιώργος Μπουγελέκας είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ

Πηγή: Η Αυγή

Νίκος Φίλης: Απλές σκέψεις για το μάθημα της ιστορίας

Ο Νίκος Φίλης είναι βουλευτής Α’ Αθηνών του ΣΥΡΙΖΑ και πρ. υπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων

Η διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας έχει τροφοδοτήσει παρεμβάσεις, συνήθως λογοκριτικού χαρακτήρα, ως και στην περίοδο της ύστερης Μεταπολίτευσης. Η αρνητική παράδοση φαίνεται να συνεχίζεται. Μετά τη δήλωση της υπουργού Παιδείας κας Νίκης Κεραμέως ότι στο σχολείο θα έχουν ρόλο οι «ιεροδιδάσκαλοι» η υπουργός προχώρησε σε άλλη μια προαναγγελία, αυτή τη φορά για το μάθημα ιστορίας.

Σε συνέντευξή της, σε ερώτηση «τι θα ξηλωθεί στην εκπαίδευση» απάντησε: «Για ξήλωμα εννοείτε… ένα από τα άμεσα για παράδειγμα (που) μας απασχολεί είναι τα μαθήματα της ιστορίας. Για μας η ιστορία δεν πρέπει να έχει κοινωνιολογικό χαρακτήρα αλλά χαρακτήρα διαμόρφωσης εθνικής συνείδησης». Ξήλωμα λοιπόν του… «κοινωνιολογικού» χαρακτήρα της ιστορίας στα σχολεία μας, έτσι, στο πόδι. Δεν το συμπεριέλαβε καν στα ζητήματα που απαιτούν προετοιμασία.

Να υπενθυμίσουμε ότι σε μια άλλη περίπτωση, στη διαμάχη για το βιβλίο ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού (επικεφαλής της ομάδας συγγραφέων η Μ. Ρεπούση), η τότε υπουργός Παιδείας κα Μαριέττα Γιαννάκου είχε αποφύγει να υποταχθεί στην απαίτηση να αποσυρθεί το βιβλίο και είχε προκρίνει την επιστημονική συζήτηση. Δεν διανοήθηκε να… το «ξηλώσει αμέσως»!

Οι εποχές, βέβαια, αλλάζουν. Και η σημερινή ΝΔ, μέσα στη γενικότερη εθνικιστική αναδίπλωση που απειλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση, συντάσσεται με αντιλήψεις και μεθοδολογίες που αντανακλούν αναχρονιστικά και αντιδημοκρατικά στερεότυπα. Τι νόημα έχει η αντιπαράθεση ανάμεσα στην «εθνική συνείδηση» και την «κοινωνιολογία»; Δηλαδή ανάμεσα στο έθνος και την κοινωνία; Ακούγεται ως μακρινός απόηχος της ιδεολογίας της μεταπολεμικής εθνικοφροσύνης, σύμφωνα με την οποία το Έθνος εκπροσωπεί μια υψηλή και ευγενή ιδέα, ενώ ο λαός είναι «απλώς» μια πραγματικότητα και μπορεί, παρασυρόμενος, να επιμολύνει την καθαρότητα της ιδέας του Έθνους.

Προφανώς το μάθημα της ιστορίας στα σχολεία μας δεν έχει κανένα «κοινωνιολογικό» χαρακτήρα, που να έρχεται σε αντίθεση με τη διαμόρφωση εθνικής συνείδησης. Δεν διδάσκουν οι δάσκαλοι και οι καθηγητές τα παιδιά μας πώς να γίνουν «μισό»-Έλληνες!

Χρειάζεται όμως αναμόρφωση το μάθημα της ιστορίας ώστε να γίνει σύγχρονο και ελκυστικό για τα παιδιά. Το 2016, στη διάρκεια της θητείας μου στο υπουργείο Παιδείας, όρισα επιστημονική επιτροπή υπό την προεδρία του πανεπιστημιακού – ιστορικού Πολυμέρη Βόγλη (ο οποίος είχε συμμετάσχει στην ανάλογη ομάδα που είχε συσταθεί επί υπουργίας Άννας Διαμαντοπούλου, χωρίς όμως τότε να καταλήξει σε πόρισμα), απαρτιζόμενη από πανεπιστημιακούς, εκπαιδευτικούς και ερευνητές, με αδιαμφισβήτητη αναγνώριση του έργου τους εντός της επιστημονικής κοινότητας, με εντολή να εισηγηθούν νέα προγράμματα σπουδών. Μετά από επίπονη δουλειά και δημόσια διαβούλευση, η επιτροπή διαμόρφωσε τα πολυσέλιδα (περισσότερες από 400 σελίδες) πορίσματά της τα οποία δημοσιεύθηκαν στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης τον Νοέμβριο 2018, το Μάρτιο 2019 και τον Ιούνιο 2019. Αποτελούν δηλαδή απόφαση – δέσμευση του κράτους.

Το υπουργείο Παιδείας οφείλει τώρα να προχωρήσει στην προκήρυξη για τη συγγραφή νέων σχολικών βιβλίων καθώς και στην οργάνωση της επιμόρφωσης των καθηγητών. Αυτό, δηλαδή, που κάναμε με τα νέα προγράμματα των θρησκευτικών, επιτυγχάνοντας, παρά τις κραυγές και τις μεθοδεύσεις, να έχουν σήμερα αγκαλιαστεί από τη μεγάλη πλειοψηφία των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των γονιών. Προφανώς η κα Κεραμέως, δεν θέλει να εφαρμόσει τα νέα προγράμματα ιστορίας, αγνοεί το κατά νόμο αρμόδιο όργανο (Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής) ούτε οργανώνει επιστημονικό διάλογο. Υπεξαιρεί τον τίτλο του ιστορικού και του παιδαγωγού. Κάνει ραδιοφωνικά διαγγέλματα για ξηλώματα -και προφανώς θα ακολουθήσουν τα μπαλώματα.

Στο προοίμιο των νέων προγραμμάτων σπουδών τονίζεται ότι «η διδασκαλία της ιστορίας έχει ως κύριο στόχο να καλλιεργήσει μια πλουραλιστική και ανεκτική εθνική ταυτότητα, η οποία θα είναι απαλλαγμένη από μισαλλοδοξία και ξενοφοβία. Αυτό συνδυάζεται με την καλλιέργεια της δημοκρατικής συνείδησης και την καλλιέργεια ανθρωπιστικών αξιών». Και αυτό επιτυγχάνεται «με την καλλιέργεια της ιστορικής σκέψης που πρωτίστως είναι κριτική σκέψη, δηλαδή, μακριά από τη δογματική μοναδικότητα της ιστορικής αλήθειας».

Μια τέτοια θεώρηση του μαθήματος ιστορίας προφανώς και δεν επιμένει στη συρρίκνωση της ιστορικής αφήγησης στα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα όπως συνήθως γίνεται με συμβατικό τρόπο. Αντιθέτως επιδιώκει την ανάπτυξη ενδιαφέροντος για παιδεία όπως η κοινωνική και η πολιτισμική ιστορία, η δημογραφία, η ιστορία των θεσμών και των ιδεών, η ιστορία της τέχνης, η ιστορία του περιβάλλοντος και του κλίματος, η ιστορία της καθημερινής ζωής των ανθρώπων κλπ.

Κινδυνεύει η εθνική συνείδηση των παιδιών από τη μελέτη όλων των πτυχών της κοινωνικής εξέλιξης; Απειλείται η εθνική συνείδηση από τη μελέτη των διαφόρων πολιτισμών και τη συνεισφορά τους στο παγκόσμιο πολιτισμό; Χτίζεται η εθνική συνείδηση μόνο με μάχες και βασιλιάδες; Ο ρόλος του ατόμου και της ομάδας, οι τάξεις, τα φύλα, οι κοινωνικές αντιθέσεις και οι ιδεολογίες, είναι δυνατό να χαρακτηρίζονται υποτιμητικά «κοινωνιολογία» και να παραγνωρίζεται η συμβολή τους στη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης; Ή γονιμοποιούν τους μαθητές με την αίσθηση της κοινότητας; Ποιοι είναι, μέσα σε ποιο περιβάλλον ζουν, τι κοινό και τι διαφορετικό έχουν με ανθρώπους που έζησαν κάποτε στον ίδιο τόπο ή συναποτελούν μαζί τους σήμερα το κοινωνικό υποκείμενο. Τι σημαίνει να είσαι Έλληνας σε μια ανεξάρτητη και δημοκρατική κοινότητα, πώς φτάσαμε εδώ, με ποια άλματα και ποια πισωγυρίσματα, με ποιες νίκες και ποιες ήττες.

Τα νέα προγράμματα ιστορίας συνδυάζονται με νέες μορφές συμμετοχικής διδασκαλίας, που ενθαρρύνουν την βιωματική και διαθεματική κατανόηση και έρευνα του παρελθόντος, όπως είναι η οικογενειακή και τοπική ιστορία. Προφανώς μια τέτοια σύνθετη (όχι μονολιθική και ανιστορική) προσέγγιση της έννοιας του Έθνους, που είναι πιο κοντά στις καθημερινές εμπειρίες των παιδιών και του απλού πολίτη, ενοχλεί.

Η βιαστική ανακίνηση θέματος ιστορίας από την υπουργό, επιβεβαιώνει ότι η ΝΔ διαμορφώνει μια υβριδική ταυτότητα, τη νεοφιλελεύθερη νεοεθνικοφροσύνη, προσπαθώντας να συγκαλύψει θετικές, έστω εξ ανάγκης, επανατοποθετήσεις στο θέμα του Μακεδονικού, να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη από τα ουσιώδη προβλήματα της εκπαίδευσης και να δημιουργήσει μια συντηρητική εικόνα για το μέλλον της χώρας σε μια περίοδο που βγαίνουμε σιγά σιγά από την κρίση και έχουμε ανάγκη από ένα νέο όραμα με εξωστρέφεια, δημοκρατία και μια νέα εθνική αυτοπεποίθηση.

Πηγή: Η Αυγή

Ψευδής ή αληθής εθνική συνείδηση;

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Ελλάδα / 07.09.19 ]


Ένα βιβλίο, η «Μέση Αγγλία» του Τζόναθαν Κόου, αναλύει την κοινωνία του Brexit, την παταγώδη αποτυχία της σοσιαλδημοκρατίας, που αποδέχθηκε το νεοφιλελεύθερο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, την επιβολή ακραίων καιροσκόπων τύπου Μπόρις Τζόνσον, Φάρατζ κ.ά., την μετανάστευση, τα θέματα των ταυτοτήτων, των παιγνιδιών με τον εθνικισμό για ψηφοθηρικούς λόγους, των μαζικών εθνικιστικών τελετουργιών τύπου Ολυμπιακών Αγώνων, τη συνέχεια του θατσερικού άγριου νεοφιλελευθερισμού, την ακροδεξιά, τον κοινωνικό εμφύλιο… Και τώρα τι; Χάος. Τώρα τρέχουν «σαν αποκεφαλισμένα κοτόπουλα» να σώσουν ό,τι σώζεται!

Η Αγγλία είναι παντού. Η ίδια δεξιά ρητορική στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Ουγγαρία, σε όλη την Ευρώπη, στις ΗΠΑ. Η «εθνική ταυτότητα» και ο εθνικισμός είναι το προνομιακό πολιτικό πεδίο της δεξιάς, συμπεριλαμβανομένης της ακροδεξιάς.

Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται το κυβερνητικό σχέδιο για τις γιορτές με αφορμή τα 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821, και, κυρίως, η εργαλειοποίηση της ιστορίας στην εκπαίδευση. Δεν ενδιαφέρει η ιστορική αλήθεια, λέει η υπουργός Παιδείας, αλλά η ιστορική μυθολογία που θα ενισχύει την «εθνική συνείδηση»! Μόνο που θα είναι μία ψευδής εθνική συνείδηση. Εθνικό θα είναι το ψευδές και όχι το αληθές.

Αλλά ένας λαός, που η «ψυχή» του θα συνίσταται από ψέματα δεν μπορεί να έχει σχέση με το διαφωτισμό, ούτε με την καλλιέργεια και την παραγωγή ευγένειας. Εδώ αναπτύσσεται μόνο η γκάμα των αρχών και των αξιών της δεξιάς. Σ’ αυτό το έδαφος «φύεται» μόνο μίσος, φανατισμός και φόβος για τον Άλλο και το άλλο, το διαφορετικό. Η κοινωνία της νεοδεξιάς χομπσιανής ζούγκλας είναι επί θύραις και θα λιπαίνεται με μεγάλα συγκινησιακά φορτία «ιστορικών ψευδών» για τις νίκες των προγόνων επί των «άλλων», των εχθρών. Γιατί η δεξιά ιδεολογία και πολιτική έχει ανάγκη από «εχθρούς»…

Απέναντι στην εργαλειοποίηση της Ιστορίας, στην χρήση της για προπαγανδιστικούς και χειραγωγητικούς λόγους, μπορούμε να απαντήσουμε με την Ιστορική Αλήθεια, με τον αναστοχασμό της ιστορίας μας. Να απαντήσουμε με επιστημονικό τρόπο, στην προπαγάνδα. Να αντιτάξουμε τον Διαφωτισμό στον Σκοταδισμό και την σκόπιμη ψευδολογία. Να δούμε την πρόταση του Ρήγα για έναν πολίτη ελεύθερο, βαλκανικό, πανευρωπαϊκό, οικουμενικό, έναν άνθρωπο της αλληλεγγύης, της συντροφικότητας και της Αγάπης.

Ψευδής ή αληθής εθνική συνείδηση, λοιπόν;

Ηλίας Μπιτσάνης: ο ματωμένος επίλογος της Γερμανικής κατοχής στη Μεσσηνία

Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα, άτομα περπατούν, πλήθος και υπαίθριες δραστηριότητες
Στη φωτογραφία παρέλαση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Καλαμάτα στις 6/9/1944

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΆ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΓΑΚ

Στη Μεσσηνία σαν σήμερα πριν 75 χρόνια άρχισε να γράφεται ο ματωμένος επίλογος της Γερμανικής κατοχής, που λειτούργησε ως πρελούδιο του εμφυλίου πολέμου. Μετά από σκέψη αποφάσισα να ασχοληθώ με το ζήτημα αυτό και μα σκοπό να φωτιστούν ορισμένες πλευρές που αγνοεί η συντριπτική πλειοψηφία ακόμη και των Μεσσηνίων.

Είναι δύσκολο να μιλάς για θανάτους, ο νεκρός κάθε οικογένειας είναι από τα ιερά της. Ο αναγκαίος ανθρώπινος σεβασμός όμως δεν μπορεί να οδηγεί σε παραχάραξη της ιστορίας. Και η εκφορά του ιστορικού λόγου δεν μπορεί παρά να περιγράφει τα γεγονότα πέρα από την επίκληση πραγματικών ή φανταστικών περιστατικών μιας ταραγμένης εποχής. Αφορμή της ενασχόλησης κάποιοι σχολιασμοί σε προηγούμενη ανάρτηση και το κείμενο που ακολουθεί δεν αποτελεί μια απάντηση “επί προσωπικού” αλλά απάντηση σε αντιλήψεις που εκφράζουν είτε από άγνοια, είτε από συναισθηματισμό, είτε από μια βολική θεώρηση εκείνης της εποχής, πολύ μεγαλύτερες ομάδες πολιτών.

014 1944 9 10
14. Στην οδό Μητροπολίτη Μελετίου, την ώρα της ταφής, το παριστάμενο πλήθος γονατισμένο αποδίδει τιμή στους νεκρούς (10-9-1944).
015 1944 9 10
15. Κηδεία ανταρτών. Στο βάθος φαίνεται το περιτοίχισμα του περιβόλου της Μονής Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (10-9-1944).


Η προσέγγιση δεν μπορεί παρά να έχει ως αφετηρία το γεγονός ότι στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, άλλοι πολέμησαν τον κατακτητή και τον φασισμό (εν προκειμένω το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ) και άλλοι συνεργάστηκαν μαζί του (τα Τάγματα Ασφαλείας). Αδιαπραγμάτευτο σε ό, τι αφορά την αφετηρία της σκέψης, όλα τα υπόλοιπα υπό συζήτηση και μάλιστα υπό το πρίσμα της κοινωνικής κατάστασης εκείνη την και με φόντο τον φασιστικό αντικομμουνισμό του μεσοπόλεμου και τη δικτατορία του Μεταξά.
Το 1944 το ΕΑΜ πολιτικά κυριαρχεί στην Καλαμάτα και τη Μεσσηνία, ο ΕΛΑΣ διαφεντεύει τα βουνά και επιτίθεται στους Γερμανούς με τη βοήθεια του δικτύου πολιτικών συνδέσμων και των οργανώσεων σε πόλεις και χωριά. Για βοήθεια στα Γερμανικά στρατεύματα δημιουργούνται τα Τάγματα Ασφαλείας, μια προδοτική οργάνωση “ομόκεντρων κύκλων”. Στον πυρήνα τους οι φανατικοί διώκτες των κομμουνιστών στο μεσοπόλεμο, γύρω από αυτόν οι αλήτες και εγκληματίες που περιμάζεψε ο Νομάρχης Δ. Περρωτής για να υπηρετούν τους Γερμανούς κάνοντας… ντόλτσε βίτα στην πόλη, οι απάτριδες που εντάχθηκαν για φαΐ και τσιγάρο και εκείνοι που φοβήθηκαν να πολεμήσουν τους κατακτητές και όταν τους “ζόρισε” ο ΕΛΑΣ έτρεξαν να συνδράμουν Γερμανούς και συνεργάτες τους και αυτοί με το αζημίωτο. Απόκοντα οι διορισμένοι σε θέσεις ευθύνης γερμανόφιλοι και η “καλή κοινωνία” των καμπαρέ και της οικονομικής άνεσης του μαυραγοριτισμού, όλοι εκείνοι η οποία πούλησαν στη συνέχεια… ελληνοχριστιανικό εθνικοπατριωτισμό. Η σύγκρουση είναι καθολική, εκατοντάδες πατριώτες συλλαμβάνονται και εκτελούνται, η Μεσσηνία ζει τη θανάσιμη την τρομοκρατία Γερμανών και συνεργατών. Ετσι οι οργανωμένες επιθέσεις κατά των κατακτητών και των δοσίλογων συνοδεύονται και από στοχευμένα ή τυφλά χτυπήματα, η βία αντιμετωπίζεται με βία, πολλές φορές ο προσωπικός παράγοντας υποκαθιστά την πολιτική και πλήττει ακόμη και την αντίσταση.

11. Στον εξώστη των γραφείων της ΕΑΜ-ΝΕΜ. Στο βάθος διακρίνεται ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Καλαμάτας.


Η δικαίωση της αντίστασης και των ανθρώπων που πολέμησαν τον κατακτητή άρχισε να διαφαίνεται από τα τέλη Αυγούστου, όταν οι Γερμανοί παρουσιάζουν σημεία αναδίπλωσης και αφήνουν περισσότερο χώρο στους σύγχρονους “γενίτσαρους” των Ταγμάτων Ασφαλείας. Η αναχώρηση από την Καλαμάτα γίνεται στις 6 Σεπτεμβρίου, δεν τους παίρνουν μαζί τους (άλλωστε αυτούς που πήραν τους εκτέλεσαν), τους χρησιμοποιούν ως πλαγιοφυλακή στη μετακίνησή τους, κόβουν όλες τις επικοινωνίας για να μην κινδυνεύουν οι ίδιοι αφήνοντας τους συνεργάτες τους στο κενό και τους αφήνουν “στο πόδι” τους ξεκινώντας από τις νοτιότερες περιοχές της Πελοποννήσου.

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΗ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

010 1944 9 10
10. Η πομπή με τις σορούς των ανταρτών ανηφορίζει την οδό Υπαπαντής (10-9-1944). αρχεία ΓΑΚ

Σε μια εποχή που ο εξυπνακιδισμός ως “επιχειρηματολογία” κυριαρχεί, θα πρέπει να δούμε ορισμένα στοιχεία από τα όσα προηγήθηκαν της μάχης που έγινε στην Καλαμάτα στις 9 Σεπτεμβρίου ανάμεσα στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και τους ταγματασφαλίτες.
Το υλικό που ακολουθεί προέρχεται από τη σπουδαία έρευνα του αείμνηστου καλού φίλου Νίκου Ι. Ζερβή στο πολύτομο έργο του “Καλαμάτα-Κατοχή-Αντίσταση-Απελευθέρωση”. Είχαμε ριζικά διαφορετική θεώρηση των πραγμάτων και των καταστάσεων, αλλά η έρευνα που έχει κάνει αποτελεί μια μοναδική εργασία με πλήθος ιστορικών στοιχείων και μαρτυριών. Φθάνουμε λοιπό στο μεσοδιάστημα της αποχώρησης των Γερμανών (6 Σεπτεμβρίου) και της μάχης (9 Σεπτεμβρίου) και εκδηλώνεται μια κινητικότητα με προτάσεις του ΕΛΑΣ για την παράδοση των ταγματασφαλιτών. Σχετικά γράφει ο λοχίας Charles n. Kanes ασυρματιστής της Αμερικάνικης Στρατιωτικής Αποστολής αναφορά στον Απρίλιου του 1945 στην OSS όπου εξιστορεί την αποστολή και τη δράση του σταθμού HELOT: “Όταν οι Γερμανοί άρχιζαν να εμφανίζουν σημεία ότι θα εγκαταλείψουν την περιοχή αυτή, κατά τα τέλη Αυγούστου, ο ΕΛΑΣ άρχισε να κινεί στρατεύματα πλησιέστερα προς την Καλαμάτα. Και όταν τελικώς, αποσύρθηκαν [οι Γερμανοί] στις 6 Σεπτεμβρίου, ο ΕΛΑΣ κύκλωσε πλήρως την πόλη. Οι Φατσέας και Σακελλαρίου πλησιάστηκαν τότε από τον ΕΛΑΣ και τους ζητήθηκε να κατέβουν στην Καλαμάτα και να προσπαθήσουν να παροτρύνουν τα Τάγματα Ασφαλείας να συνθηκολογήσουν και να αποφευχθεί ένας εμφύλιος πόλεμος, με την υπόσχεση ότι κανείς δεν θα υφίστατο κακόν μέχρις της αφίξεως και αναλήψεως της καταστάσεως από τα κυρίως στρατεύματα της Ελληνικής κυβερνήσεως ή τα Βρετανικά. Ο John (Fatseas) και ο Πάνος [Σακκελαρίου] πήγαν στην Καλαμάτα με τους όρους αυτούς, αλλά οι όροι δεν έγιναν αποδεκτοί”.
Πάντα βεβαίως υπάρχει το ερώτημα αν θα τηρούσε ο ΕΛΑΣ τις υποσχέσεις του ή όχι. Εχει ενδιαφέρον η απάντηση του Τζόν Φατσέα στο ερώτημα του Νίκου Ι. Ζερβή: “Πολλοί από τους αξιωματικούς του ΕΑΜ ήταν αξιωματικοί καριέρας, που εντάχθηκαν στο κίνημα του ΕΛΑΣ και ήθελαν να αποτρέψουν την αιματοχυσία. Ωστόσο ο Αρης χάρηκε και το έδειξε, που απέτυχαν οι διαπραγματεύσεις. Αλλά πιστεύω ότι τελούσε υπό τις διαταγές του ΚΚΕ και θα τηρούσε μια συμφωνία, εάν είχε επιτευχθεί (όπως στην Τρίπολη)”.
Έχει σημασία να δούμε και τους όρους, όπως παρουσιάστηκαν από τον λοχαγό Lyall Wilkes στο περιοδικό “The NewStatesman and Nation”:
1. Το Τάγμα Ασφαλείας θα έπρεπε να διαλυθεί.
2. Οι απλοί στρατιώτες μέλη του Τάγματος θα έπρεπε να επιστρέψουν στις οικίες τους, εκτός εκείνων των ηγετών, οι οποίοι είχαν διαπράξει, πράγματι, εγκλήματα εναντίον του ελληνικού πληθυσμού, κατά την διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.
3. Ως εγγύηση ότι δεν θα ελάμβανε χώρα κακόν στους ηγέτες τους, ο ΕΛΑΣ είχε συμφωνήσει να επιτρέψει στον Αμερικάνο αξιωματικό να παραμείνει μαζί τους μέχρι της αφίξεως στην Ελλάδα της Ελληνικής κυβερνήσεως”.
Σχετικά με το τι έγινε στο στρατόπεδο των ταγματασφαλιτών, υπάρχει η μαρτυρία του Σμηναγού της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας Πάνου Ε. Σακελλαρίου που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις: “Στη σύσκεψη που επακολούθησε στο Νομαρχιακό Κατάστημα ήταν παρόντες: Ο Νομάρχης Δημ. Περρωτής, ο Διοικητής Χωροφυλακής Μεσσηνίας Ταγματάρχης Ιωάν. Φραγκουδάκης, ο Αλεξ. Γαλόπουλος του Α2 Γραφείου του Τάγματος Ασφαλείας Καλαμάτας, ο Νικόλ. Θεοφάνους ανθυπολοχαγός πεζικού. Στη σύσκεψη παρίστατο και ο Μητροπολίτης Γυθείου και Οιτύλου Χρυσόστομος (Δασκαλάκης).
Ανακοινώσαμε στους παριστάμενους ότι ενεργούμε εξ ιδίας πρωτοβουλίας, για να αποτρέψουμε την αδελφοκτόνο αιματοχυσία και, ακόμη, ότι έχουμε δεσμευθεί να μην αναφέρουμε τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Τους είπαμε ακόμη ότι μπορούσαμε να τους δώσουμε την πληροφορία ότι επρόκειτο για μεγάλη δύναμη.
Ο Περρωτής φαινόταν διαλλακτικός, αλλά ο Θεοφάνους πρόβαλε αντιρρήσεις λέγοντας “έχουμε και εμείς δυνάμεις να τους αντιμετωπίσουμε” Θα πρέπει να προστεθεί ότι ο Θεοφάνους φορούσε πολιτικά και ήταν άψογος. Το γεγονός αυτό και οι αντιρρήσεις του με ανάγκασαν να του παρατηρήσω: “Με τέτοια εμφάνιση δεν αντιμετωπίζονται οι αντάρτες.
Επειδή στις συναντήσεις που είχαμε παρίσταντο και άλλα πρόσωπα, προτείναμε στο Νομάρχη Περρωτή να πάμε στο διπλανό γραφείο για να είμαστε μεταξύ μας. Πράγματι αποδέχθηκαν την πρόταση. Εκεί ανακοινώσαμε στους παρισταμένους, ότι αναλαμβάνουμε εμείς την ευθύνη για την ζωή τους και την ζωή των οικογενειών τους, αρκεί οι άνδρες του Τάγματος Ασφαλείας να περιορισθούν στους στρατώνες του 9ου Συντάγματος Πεζικού. Εκείνη μάλιστα τη στιγμή συμπτωματικά, ακούσαμε ένα ραδιόφωνο που ήταν συντονισμένο στην ελληνική εκπομπή του σταθμού του Καΐρου, να μεταδίδει την είδηση ότι αποδοκιμάζουν τα Τάγματα Ασφαλείας.
Παρ’ όλα αυτά επικράτησε και πάλι η γνώμη του Θεοφάνους ο οποίος πήρε με το μέρος του και τους υπόλοιπους συνομιλητές: Η άποψή τους ήταν, ότι δεν θεωρούσαν επαρκή την εγγύησή μας, ότι , δηλαδή, δεν θα μπορούσαμε να διασφαλίσουμε την ζωή τους και τη ζωή των οικογένειών τους έναντι του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ”.
Η πλειοψηφία των αξιωματικών της Χωροφυλακής είχε ταχθεί υπέρ της συνεννόησης με τον ΕΛΑΣ, αλλά οι ταγματασφαλίτες είχαν διαφορετική γνώμη και επέβαλαν τη συστράτευση στο πλευρό τους. Σχετική είναι η μαρτυρία του Νικόλαου Τζάνε Ταγματάρχης Χωροφυλακής που παρέμεινε στην πόλη μετά τη μάχη (δικάστηκε από το ανταρτοδικείο και αθωώθηκε) και παραδόθηκε σε έκθεση: “Κατόπιν πολυώρου συσκέψεως εν τω γραφείω του Διοικητού Διοικήσεως επεκράτησεν η γνώμη της πλειοψηφίας των αξιωματικών, όπως επιζητήσωμεν σύνδεσιν μετ’ αξιωματικών του ΕΛΑΣ προς τερματισμόν της αδελφοκτονίας. Ο Διοικητής συμφωνήσας μετέβη πλησίον του τότε Νομάρχου Περρωτή προς συνεννόησιν και ανακοίνωσιν της ληφθείσης αποφάσεως των αξιωματικών της Χωροφυλακής. Ατυχώς όταν επέστρεψεν είχε διάφορον γνώμην, υποστηρίξας ότι η Χωροφυλακή, αποτελούσε νόμιμον όργανον του Ελληνικού Κράτους και δεχθείσα απρόκλητον επίθεσιν εντός των Αστυνομικών Καταστημάτων είχε υποχρέωσιν στοιχειώδους αμύνης να υπερασπισθεί τα Αστυνομικά Καταστήματα μέχρι εσχάτων”.

5. Ομαδική είσοδος κόσμου στην Καλαμάτα, στην προκείμενη περίπτωση από το χωριό Αλώνια της περιοχής του Άρι (10-9-1944).

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΛΙΓΑΛΑ

Η άρνηση της ηγεσίας των Ταγμάτων Ασφαλείας από την οποία άλλοι πίστευαν ότι μπορούν να κατατροπώσουν τον ΕΛΑΣ λόγω υπεροπλίας, άλλοι ήθελαν να κερδίσουν χρόνο και άλλα αναγκάζονταν να ακολουθούν εκόντες ακόντες, οδήγησε στην αιματηρή μάχη για την απελευθέρωση της Καλαμάτας με πολλούς νεκρούς και από την πλευρά του ΕΛΑΣ. Οι ταγματασφαλίτες μετά την ήττα τους διέφυγαν προς το οχυρό του Μελιγαλά ακολουθώντας τη σιδηροδρομική γραμμή, η ηγεσία τους οδήγησε στη συνέχεια και τις οικογένειες σε εκείνο που φάνταζε απόρθητο μετά την αποτυχημένη ανοιξιάτικη επίθεση του ΕΛΑΣ, και το οποίο λειτούργησε ως παγίδα θανάτου.
Ο Σπύρος Ξιάρχος γράφει σχετικά στο βιβλίο του “Η αλήθεια για το Μελιγαλά: “Μετά την πτώση της Καλαμάτας έφθασε στο Μελιγαλά ο Νομάρχης Περρωτής με το διοικητή του λόχου Καλαμάτας ανθυπολοχαγό Θεοφάνους. Διοικητής του λόχου ήταν βεβαίως ο Θεοφάνους αλλά πέρα από αυτόν υπήρχε και η Περωττέικη “παρέα” Στους εκ Καλαμάτα αφιχθέντες υπήρχαν δύο τάσεις, οι ¨σκληροί” περί τον Περρωτή” και οι λογικοί περί τον “Θεοφάνους”. Η τοπική ηγεσία μόλις έφθασε εκεί ο Περρωτής, συσκέφθηκε για να βρει τρόπο να αποφευχθεί η αιματοχυσία. Πρωτοστατούντος του Περικλή Μπούτου, του γιατρού Αλκιβιάδη Λατζούνη, του δικηγόρου Χρ. Μπένου και του Γιάννη Θεοφίλη κατέληξαν στην απόφαση να ζητηθεί από την ηγεσία του τάγματος να εγκαταλείψει το Μελιγαλά μετακινούμενο προς Τρίπολη ή προς Γαργαλιάνους […] Η πρόταση έγινε δεκτή από το διοικητή του τάγματος Μελιγαλά Διον. Παπαδόπουλο αλλά αποκρούστηκε από το Νομάρχη Περρωτή και την παρέα του αλλά και από το γυμνασιάρχη Π. Τσιτούρα”
Πριν τη μάχη του Μελιγαλά έγιναν διαπραγματεύσεις αλλά απέτυχαν όπως γράφει ο Σπύρος Ξιάρχος: “Το απόγευμα της παραμονής της επίθεσης φθάνει το Μελιγαλά ο Αρχιμανδρίτης Ιωήλ Γιαννακόπουλος μαζί με το Βρετανό Ταγματάρχη Ουΐλκις, αργότερα βουλευτή του Εργατικού Κόμματος και το λοχαγό Γκίμπσον και προτείνουν στους ταγματασφαλίτες να παραδώσουν την πόλη και να μεταφερθούν με την εγγύηση των Αγγλων αξιωματικών σε στρατόπεδο για να παραδοθούν στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητος η οποία θ’ αποφάσιζε για την τύχη τους.
Δυστυχώς οι προτάσεις αυτές απορρίφθηκαν με πρωταγωνιστές τους περί τον Νομάρχη Δ. Περρωτή και το λοχαγό Θεοφάνους οι οποίοι είχαν φθάσει εκεί μετά τη μάχη της Καλαμάτας, δια της σιδηροδρομικής γραμμής. Αργότερα γυναίκες από τα γύρω χωριά Ανθούσα, Σολάκι, Ζευγολατιό, στάλθηκαν στο Μελιγαλά να πείσουν τους άνδρες και τους συγγενείς τους να εγκαταλείψουν την πόλη και τους δόθηκαν εγγυήσεις για τη ζωή τους, τονίζοντας ότι σε λίγες ημέρες θα αρχίσει η επίθεση και ο κίνδυνος είναι μεγάλος. Η απάντηση ήταν αρνητική […] Ας σημειωθεί ότι η αποστολή του αρχιμανδρίτη Ιωήλ Γιαννακόπουλου και του άγγλου λοχαγού Γκίμπσον δεν μπήκε στο Μελιγαλά. Δεν της επέτρεψε ο Περρωτής να μπει στο Μελιγαλά. Συναντήθηκαν μόνον με τον ίδιο, τον εισαγγελέα Γαλόπουλο και τον ταγματάρχη Γρουσουζάκο και απέρριψαν κάθε ιδέα για συζήτηση [πυπό όρους”
Ακολούθησε η μάχη με μετωπική επίθεση σε ένα χώρο ο οποίος ήταν όχι μόνον οχυρός αλλά και ναρκοθετημένος με αποτέλεσμα να υπάρχουν μεγάλες απώλειες των ανταρτών. Ο Στούπας διαισθανόμενος την πορεία των πραγμάτων είχε εγκαταλείψει το Μελιγαλά με ισχυρή δύναμη ανδρών και είχε εγκατασταθεί στους Γαργαλιάνους υπολογίζοντας ότι ο ΕΛΑΣ θα αργήσει να φθάσει εκεί. Ο Ζαμπάρας που τον έστειλαν για να του ζητήσει βοήθεια για το Μελιγαλά, κρύφτηκε στα βουνά της περιοχής και ο Θεοφάνους εξαφανίστηκε τις ώρες της μεγάλης μάχης. Τα όσα ακολούθησαν αποτελούν την ακραία μορφή αντεκδίκησης που εμφανίστηκε σε πολλές κατεχόμενες χώρες της Ευρώπης μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.

ΣΤΟΥΣ ΓΑΡΓΑΛΙΑΝΟΥΣ

Διαπραγματεύσεις έγιναν και πριν τη μάχη των Γαργαλιάνων που ακολούθησε και όπως γράφει σε άρθρο του στη “Σημαία” μεσούντος του εμφυλίου ο Θρασύβουλος Παναγιωτόπουλος 1947: “Την 20ην Σεπτεμβρίου έφθασε επιτροπή στην πόλη μας από το Στρατηγείον του ΕΛΑΣ και εζήτησε από τον Ταγματάρχην να παραδώσει τα όπλα. Ο Στούπας ηρνήθη…”. Ανάλογη αναφορά κάνει και ο Τζον Φατσέας, ενώ είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο περιβόητος αρχηγός, οργανωτής των Ταγμάτων Ασφαλείας και φανατικός γερμανόφιλος όταν αντιλήφθηκε υποχωρώντας στην Πύλο ότι δεν υπάρχει οδός διαφυγής, προτίμησε να αυτοκτονήσει.

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕ ΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ

Ολη αυτή η αφήγηση είχε ως αφετηρία την αμφισβήτηση της πιθανότητας να υπήρχαν διαφορετικές εξελίξεις εφόσον οι ταγματασφαλίτες αποφάσιζαν να παραδοθούν. Η περίπτωση του Αγρινίου δείχνει ότι πράγματι μπορούσαν να είναι διαφορετικές οι εξελίξεις. Εκεί επιτροπή παραγόντων της πόλης και αξιωματικών των Ταγμάτων Ασφαλείας πήρε την πρωτοβουλία συνάντησης και συνθηκολόγησης και η παράδοση της πόλης έγινε αναίμακτα στις 14 Σεπτεμβρίου, τις ώρες που έπεφτε το οχυρό του Μελιγαλά και ακολουθούσε η αντεκδίκηση στην πιο “τυφλή” και ακραία μορφή της…

πηγή:

[Στη φωτογραφία παρέλαση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Καλαμάτα στις 6/9/1944]

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ ΣΧΕΤΙΚΕς ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

H εξέγερση των νέων που ονομάστηκε Σκιαδικά στις 10 Μαΐου του 1859!

Με την ονομασία Σκιαδικά έμειναν στην ιστορία τα επεισόδια μεταξύ της μαθητιώσας νεολαίας και της Χωροφυλακής, που συνέβησαν στην Αθήνα στις 10 και 11 Μαΐου 1859. Ήταν ένα φαινομενικά άσχετο γεγονός, που οδήγησε τρία χρόνια αργότερα στην έξωση του βασιλιά Όθωνα.

Όλα ξεκίνησαν από μια διαπίστωση του Υπουργού Εξωτερικών, Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, ο οποίος σε συζητήσεις τόνιζε την ανάγκη στήριξης της εγχώριας παραγωγής. Και έφερνε ως παράδειγμα ότι οι Έλληνες θα έπρεπε να δείχνουν την προτίμησή τους στα ντόπια ψάθινα καπέλα (σκιάδια) που κατασκευάζονταν στη Σίφνο και όχι στα εισαγόμενα από το εξωτερικό, που ήταν και ακριβότερα.

Σκιαδικά:Η εξέργερση της νεολαίας του 1859
Σκιαδικά:Η εξέργερση της νεολαίας του 1859

Την ιδέα του Ραγκαβή ενστερνίσθηκε ο γιος του, Κλέων, ο οποίος έπεισε τους συμμαθητές του να φορούν σιφνέικα σκιάδια, στολισμένα με γαλανόλευκες κορδέλες, στις κυριακάτικες εξόδους τους στο Πεδίο του Άρεως. Γρήγορα έγιναν μόδα και σήμα κατατεθέν της προοδευτικής νεολαίας της Αθήνας («Γαριβαλδινοί»), σε αντίθεση με τους καθεστωτικούς νεολαίους, που φορούσαν άσπρα ψηλά καπέλα και απεκαλούντο «Αυστριακοί».

Προ του κινδύνου να χάσουν την πελατεία τους, οι εισαγωγείς καπέλων έστειλαν υπαλλήλους τους στο Πεδίο του Άρεως με αστεία και κουρελιασμένα σκιάδια, προκειμένου να διακωμωδήσουν τους μαθητές (10 Μαΐου 1859). Οι άνθρωποι των εισαγωγέων προκάλεσαν τους νεαρούς, με αποτέλεσμα να επακολουθήσει συμπλοκή. Η Χωροφυλακή πήρε το μέρος τους και αφού ξυλοφόρτωσε μαθητές και φοιτητές, προέβη σε τρεις συλλήψεις. Τα γεγονότα εξελίχθησαν απρόσμενα, όπως φαίνεται  και από τα «Πολιτικά Ημερολόγια» του Επαμεινώνδα Δεληγεώργη, ο οποίος έγραψε«Τον Μάιον του 1859 η νεολαία των Αθηνών, εξαφθείσα τυχαίως εκ της υποθέσεως των σκιαδίων, απέδειξε χαρακτήρα λαμπρόν».

Τα επεισόδια συνεχίστηκαν και την επόμενη μέρα. Σπουδαστές και πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκαν στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου και συγκρότησαν πορεία προς το Υπουργείο Εσωτερικών για να απαιτήσουν από τον υπουργό Κωνσταντίνο Προβελέγγιο την παύση του αστυνομικού διευθυντή Αθηνών Δημητριάδη και την απελευθέρωση των συλληφθέντων μαθητών. Ο Προβελέγγιος δεσμεύτηκε ότι θα εξετάσει το αίτημά τους, αλλά αυτό δεν άρεσε στους φοιτητές, που ζήτησαν ακρόαση από τον Όθωνα για το ίδιο θέμα. Ο βασιλιάς αρνήθηκε να τους δεχθεί, γεγονός που όξυνε τα πνεύματα.

Οι νέοι ξαναγύρισαν στα Προπύλαια, με άγριες διαθέσεις αυτή τη φορά. «Ενί λόγω μέχρι της 11 ώρας νυκτός η πόλις παρίστα στρατόπεδον, διότι ιππείς, πεζοί, χωροφύλακες, περίπολοι, υπαστυνόμοι και κλητήρες έτρεχον προς την πλατείαν των ανακτόρων ίνα διαλύσωσι τας συναθροίσεις»*

 Τότε επενέβη ο φρούραρχος Αθηνών, Μιχαήλ Σούτσος, επικεφαλής μεγάλης στρατιωτικής δύναμης, και τους διέλυσε. Η ενέργειά του αυτή προκάλεσε αντιδράσεις. Ο γερουσιαστής Δημήτριος Χρηστίδης θεώρησε την έφοδο του στρατού στο Πανεπιστήμιο, πράξη «κατά του ασύλου των επιστημών» και ανέπτυξε την άποψη ότι το Πανεπιστήμιο «ως ναός του πνεύματος» πρέπει να απολαμβάνει το προνόμιο του απαραβίαστου για τους πάντες. Ήταν μία από τις πρώτες αναφορές στη χώρα μας για το πανεπιστημιακό άσυλο.

Αργά το απόγευμα της 11ης Μαΐου 1859 συνεδρίασε το Υπουργικό Συμβούλιο υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Αθανάσιου Μιαούλη και απέπεμψε τον αστυνομικό διευθυντή Αθηνών Δημητριάδη, ενώ διέταξε την απελευθέρωση των τριών συλληφθέντων μαθητών. Τα «Σκιαδικά» ήταν η πρώτη δυναμική εκδήλωση κατά των απολυταρχικών μεθόδων του καθεστώτος και ενίσχυσε το αγωνιστικό φρόνημα των αντιπάλων του Όθωνα. Πρωτοστάτης της διαμαρτυρίας ήταν το Πανεπιστήμιο, επαληθεύοντας την προφητική ρήση του Γέρου του Μωριά, που όταν χτιζόταν είπε δείχνοντάς το: «Το σπίτι αυτό θα φάει το σπίτι εκείνο», εννοώντας το Παλάτι.

Ευρώπη: Επιστήμη-Αποσύνθεση της Μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης τον 14 ο αι.

Αποσύνθεση της Μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης τον 14ο αι.

Το Κοινωνικό πλαίσιο

οκκαμ

14ος αι. περίοδος ανασχηματισμών. Δημογραφική στασιμότητα, πανούκλα, εκατονταετής πόλεμος. Τα ανώτερα αστικά στρώματα συμμάχησαν με τις παραδοσιακές δυνάμεις, ευγενείς και κλήρο και σχηματίζουν πολιτικό μπλοκ που στηρίζει το κατεστημένο. Οι λόγιοι βρέθηκαν στις αυλές και διανοούμενος μεταμορφώνεται σε νέου τύπου λόγιο, τον ουμανιστή αριστοκράτη. Ο λόγιος του Ύστερου μεσαίωνα του 15ου αι. προδίδει την ίδια τη φύση του και μεταβάλλεται σε ουμανιστή των κλειστών κύκλων.

               Το Διανοητικό πλαίσιο

Ο 14ος αιώνας είναι μια περίοδος ανάπτυξης της φυσικής φιλοσοφίας μακριά από τη φύση, μιας φυσικής φιλοσοφίας βασισμένης στη Λογική

Κατά τον Όκκαμ, κατεξοχήν εκπρόσωπο του νομιναλισμού του 14ου αι., δεν μπορούμε να βγάζουμε συμπεράσματα από την εμπειρία και το λόγο σχετικά με ζητήματα που τα υπερβαίνουν (φύση του Θεού, ανθρώπινη ψυχή). 

Κύριο χαρακτηριστικό της νέας περιόδου είναι η άρνηση της ύπαρξης κοινού ερμηνευτικού σχήματος αρμονίας μεταξύ του ανθρώπινου νου και της πραγματικότητας.

Αυτή η αρμονία εκφράζεται με την αξιοποίηση καθολικών εννοιών για την ερμηνεία της πραγματικότητας με όρους καθολικούς, που μπορεί να είναι ουσίες ή μορφές δημιουργημένες από καθολικά γενικά αρχέτυπα ή θεϊκές ιδέες προερχόμενες από τη Θεία Φώτιση ή μέσω αφαίρεσης.      

Γουλιέλμος του Ockham

Γουλιέλμος του Ockham

Από την εποχή του Αυγουστίνου μέχρι τον θάνατο του Ακινάτη, ίσχυε η παραδοχή ότι υπήρχε μια λογική και κατανοητή ερμηνεία του σύμπαντος και μια ανάλυση του ανθρώπου και των δυνατοτήτων του που θα μπορούσε να ανακαλυφθεί και να είναι η τελική για όλους τους ανθρώπους.

Κατά τον Όκκαμ το σύμπαν ούτε είναι αναγκαίοι ούτε μπορεί να υπαχθεί σε μία ερμηνεία. Μπορεί να είναι εμπειρικά αισθητό αλλά όχι κατανοητό.

Η αποσύνθεση αυτή οδήγησε σε νέες συνάφειες στη Via Moderna, όπου η μέγιστη πρόοδος συντελέστηκε στα μαθηματικά, στη φυσική θεωρία και τη λογική

Οι διαφορές της ViaModerna από τη ViaAntigua του 14ου αιώνα, μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες περιοχές.

  1. Η πρώτη αφορά τη φύση του γνώσιμου και τις πηγές της γνώσης, τα οποία ο Όκκαμ ταύτισε με ατομικά αντικείμενα που υπάρχουν έξω από τον νου και αποτελούν την μοναδική οντολογική πραγματικότητα, οδηγώντας σε ασυμμετρία ανάμεσα στο εννοιολογικό και στο πραγματικό.

Γενική γνώση υπάρχει, αλλά είναι εφικτή μόνο μέσα από τη γνώση των ατομικών και τελικά αφορά μόνο αυτά.

Κατά συνέπεια τα καθολικά είναι αυτά που μελετώνται σε έναν απόλυτα ατομικό κόσμο. Η μεταφυσική τάξη πρέπει να αντικατασταθεί από τη λογική τάξη και οι καθολικές έννοιες γίνονται αντικείμενο μελέτης στο βαθμό που το νόημά τους εξαρτάται από γραμματικούς τύπους και από το λογικό περιεχόμενο των σχετικών όρων. 

  1. Η δεύτερη περιοχή διαφορών ανάμεσα στις δύο θεωρήσεις αφορά θέματα πίστης και γνώσης. Ανεξάρτητα από την παραδοχή ή μη των αντιλήψεων του Όκκαμ και του 14ου αιώνα, οι χριστιανοί πίστευαν στην εγγενή αβεβαιότητα και στο τυχαίο όλων των όντων πλην του Θεού. Οι 2 πλευρές της θεϊκής γνώση οδήγησαν σε αντινομία ανάμεσα στο πραγματικό και το πιθανό σε θέματα γνώσης της φύσης, συνεπώς ο ρόλος της λογικής γίνεται κυρίαρχος στην αναζήτηση αναγκαίων προτάσεων ή αποδείξεων. Κατά τον Νικόλαο της Ωτρεκούρτ βέβαιη γνώση είναι αυτή που δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιβεβαιωθεί και να απορριφθεί. Η προσπάθεια ερμηνείας με χρήση γενικών όρων και εννοιών εγκαταλείφθηκε. Η προσπάθεια μελέτης των ατομικών όντων προσαρμόστηκε στην έκφρασή τους μέσω καθολικών λέξεων, αντί της καθολικής φύσης. Έτσι ο 14ος αι. οδηγείται σε νέους δρόμους έρευνας.  Η έμφαση στη θεολογία δίνεται στο μη φυσικά γνώσιμο και την εξάρτηση από τη Θεία βούληση.
    • Ο 14ος αιώνας οδήγησε, ύστερα από μερικούς αιώνες το άτομο, να γίνει πια κύριο της ατομικότητάς του.
    • Ο Moody στο σημαντικό άρθρο του «Εμπειρισμός και Μεταφυσική στη Μεσαιωνική Φιλοσοφία» (1958) καταλήγει σε δύο συμπεράσματα σχετικά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό :
    α) ότι η βασική αντιμεταφυσική τάση της εκκλησίας οδήγησε την τελευταία σε επιτυχημένες εμπειρικές αντιλήψεις, μέσα όμως στο πλαίσιο της σχολαστικής παράδοσης, και β) ότι, οι μεσαιωνικοί θεολόγοι μέσα από την κριτική της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφίας μετασχημάτισαν τελικά τη φιλοσοφία από κυρίαρχη κοσμολογική ελληνική αντίληψη σε δραστηριότητα στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχουν αναλυτικές μορφές φιλοσοφικής αναζήτησης.
    • Η κίνηση ταξινομείται στον Αριστοτέλη ως εξής : εάν η μεταβολή αφορά την ποιότητα της ουσίας έχουμε αλλοίωση, ενώ εάν αφορά την ποσότητά της έχουμε αύξηση ή φθίση και τέλος – εάν αφορά τον τόπο της έχουμε φορά (με τη σημερινή έννοια της κίνησης).
    Ουίλιαμ Όκκαμ Ο Όκκαμ έγινε φραγκισκανός μοναχός σε νεαρή ηλικία και σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη. Ο Όκκαμ έχει ως βασικό αξίωμα της φυσικής του θεωρίας την παραδοχή ότι μόνο απόλυτα πράγματα (resabsolutae) υπάρχουν στη φύση και αυτά είναι δύο ειδών : ουσίες και ποιότητες . Με τον όρο «ποιότητες» εννοεί αυτά που γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, π.χ. μέγεθος, μορφή, βάρος, χρώμα και με τον όρο «ποσότητες», εννοεί την κίνηση τον χρόνο, τα αίτια, τα οποία όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τα αντικείμενα, συνεπώς δεν έχουν ανεξάρτητη ύπαρξη. Θα αποδείξει πως η μεταβολή δεν είναι κάτι ανεξάρτητο από τα απόλυτα πράγματα. Η διαδικασία μεταβολής δεν είναι ούτε ουσία, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα. Επίσης, η μετατόπιση είναι το κινητό στις διάφορες θέσεις, Επειδή ο Όκκαμ αρνείται να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά σε συνδυασμό με τις οντότητες για να εξηγήσει την κίνηση, οι θέσεις του είναι κενές από φυσική άποψη. Ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση των calculatoriαπό τον Όκκαμ. Ενώ ο Όκκαμ ενδιαφερόταν παραδοχή ή μη των αντιλήψεων του Όκκαμ και του 14ου αιώνα, οι χριστιανοί πίστευαν στην εγγενή αβεβαιότητα και στο τυχαίο όλων των όντων πλην του Θεού.
  2. Κατά τον Duns Scotus υπάρχουν 2 είδη δυνάμεων του Θεού: Α) Η συνήθης Duns Scotus διατεταγμένη δύναμη (poentiaordinate)που εκφράζεται από τους νόμους για τα επίγεια που έδωσε ο Θεός. Β) Η απόλυτη δύναμη (poentiaabsoluta), ως έκφραση της θεϊκής παντοδυναμίας, με μοναδικό περιορισμό την ύπαρξη λογικών αντιφάσεων. Η poentiaabsoluta του Θεού και η συνακόλουθη τυχαιότητα της Δημιουργίας οδηγούν στην κυριαρχία της εμπειρικής γνώσης, εφόσον η γνώσιμη νοητή τάξη των ουσιών παύει να θεωρείται δυνατή.

Οι 2 πλευρές της θεϊκής γνώση οδήγησαν σε αντινομία ανάμεσα στο πραγματικό και το πιθανό σε θέματα γνώσης της φύσης, συνεπώς ο ρόλος της λογικής γίνεται κυρίαρχος στην αναζήτηση αναγκαίων προτάσεων ή αποδείξεων.

Κατά τον Νικόλαο της Ωτρεκούρτ βέβαιη γνώση είναι αυτή που δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιβεβαιωθεί και να απορριφθεί.

Η προσπάθεια ερμηνείας με χρήση γενικών όρων και εννοιών εγκαταλείφθηκε. Η προσπάθεια μελέτης των ατομικών όντων προσαρμόστηκε στην έκφρασή τους μέσω καθολικών λέξεων, αντί της καθολικής φύσης. Έτσι ο 14ος αι. οδηγείται σε νέους δρόμους έρευνας

Η έμφαση στη θεολογία δίνεται στο μη φυσικά γνώσιμο και την εξάρτηση από τη Θεία βούληση.

  • Ο 14ος αιώνας οδήγησε, ύστερα από μερικούς αιώνες το άτομο, να γίνει πια κύριο της ατομικότητάς του.
  • Ο Moody στο σημαντικό άρθρο του «Εμπειρισμός και Μεταφυσική στη Μεσαιωνική Φιλοσοφία» (1958) καταλήγει σε δύο συμπεράσματα σχετικά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό :

α) ότι η βασική αντιμεταφυσική τάση της εκκλησίας οδήγησε την τελευταία σε επιτυχημένες εμπειρικές αντιλήψεις, μέσα όμως στο πλαίσιο της σχολαστικής παράδοσης, και

β) ότι, οι μεσαιωνικοί θεολόγοι μέσα από την κριτική της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφίας μετασχημάτισαν τελικά τη φιλοσοφία από κυρίαρχη κοσμολογική ελληνική αντίληψη σε δραστηριότητα στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχουν αναλυτικές μορφές φιλοσοφικής αναζήτησης.

  • Η κίνηση ταξινομείται στον Αριστοτέλη ως εξής : εάν η μεταβολή αφορά την ποιότητα της ουσίας έχουμε αλλοίωση, ενώ εάν αφορά την ποσότητά της έχουμε αύξηση ή φθίση και τέλος – εάν αφορά τον τόπο της έχουμε φορά (με τη σημερινή έννοια της κίνησης).

Ουίλιαμ Όκκαμ

Ο Όκκαμ έγινε φραγκισκανός μοναχός σε νεαρή ηλικία και σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη. Ο Όκκαμ έχει ως βασικό αξίωμα της φυσικής του θεωρίας την παραδοχή ότι μόνο απόλυτα πράγματα (resabsolutae) υπάρχουν στη φύση και αυτά είναι δύο ειδών : ουσίες και ποιότητες .

Με τον όρο «ποιότητες» εννοεί αυτά που γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, π.χ. μέγεθος, μορφή, βάρος, χρώμα και με τον όρο «ποσότητες», εννοεί την κίνηση τον χρόνο, τα αίτια, τα οποία όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τα αντικείμενα, συνεπώς δεν έχουν ανεξάρτητη ύπαρξη.

Θα αποδείξει πως η μεταβολή δεν είναι κάτι ανεξάρτητο από τα απόλυτα πράγματα. Η διαδικασία μεταβολής δεν είναι ούτε ουσία, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα.

Επίσης, η μετατόπιση είναι το κινητό στις διάφορες θέσεις,

Επειδή ο Όκκαμ αρνείται να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά σε συνδυασμό με τις οντότητες για να εξηγήσει την κίνηση, οι θέσεις του είναι κενές από φυσική άποψη.

Ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση των calculatoriαπό τον Όκκαμ. Ενώ ο Όκκαμ ενδιαφερόταν

να αναγάγει οτιδήποτε έχει πραγματική σημασία στα ατομικά πράγματα, ο Heytesbury του Μέρτον θεώρησε ότι πέρα από τα πραγματικά υπάρχουν και οι φυσικομαθηματικές έννοιες: σημείο, γραμμή, επιφάνεια, στιγμή, χρόνος κίνηση και οδηγήθηκε σε νέους υπολογισμούς και νέες ακρίβειες. 

 Ζαν Μπουριντάν

jean-buridan

Jean Buridan

Αξιοσημείωτη είναι η αντίληψη του Μπουριντάν για την αριστοτελική έννοια του χώρου και η κριτική του στον ριζοσπάστη φιλόσοφο Νικόλαο της Ωτρεκούρτ.

Ο Μπουριντάν διακρίνει δύο πλευρές στον αριστοτελικό χώρο:

  1. τον χώρο με την έννοια του περιβάλλοντος χώρου ο οποίος κινείται μαζί με το περιεχόμενό του, και
  2. αυτόν ο οποίος δεν κινείται π.χ. ο πύργος της Νοτρ Νταμ (ακίνητος), αντίθετα με τον περιβάλλοντα χώρο – αέρας (κινητός). 

 Νικόλαος της Ώτρεκουρτ

Σπούδασε νομικά και θεολογία στο πανεπιστήμιο του Παρισιού και ήταν οπαδός του Όκκαμ.

Η κεντρική του θέση αφορά τη μη ύπαρξη ορίου στον φιλοσοφικό σκεπτικισμό για την ύπαρξη αντικειμένων τα οποία υπάρχουν έξω από τον νου μας.

Οι απόψεις του δεν ήταν κυρίαρχες στην εποχή του, παρά υπογράμμισαν μέσω της εσωτερικής κριτικής τον απόηχο της σκέψης της εποχής του. 

Νικόλαος Ορέμ

nicole-oresme

Nicole Oresme

Ο Γάλλος Νικόλαος Ορέμ, μαθητής του Μπουριντάν, σε μια πλευρά του έργου του διατυπώνει την άποψη ότι οι κινήσεις των ουράνιων σωμάτων είτε είναι σύμμετρες μεταξύ τους είτε σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζουν ασυμμετρότητα.

Σύμφωνα με την άποψη αυτή διαχωρίζονται τα μαθηματικά από την αστρονομία της πράξης καθώς τα πρώτα αφορούν ακριβή μεγέθη ενώ η αστρονομία αξιοποιεί μετρήσεις, ώστε να μην είναι δυνατή πλήρης ακρίβεια με τη βοήθεια κανενός πίνακα.

Ο Νικόλαος Ορέμ, ως ένας από τους ευφυέστερους επιστήμονες του 14ου αιώνα δεν υπερβαίνει τα όρια του αριστοτελικού πυρήνα και διατηρεί τον διαχωρισμό μεταξύ υπερσελήνιου – γήινου κόσμου.  

ΠΗΓΕΣ

  1. Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.
  2.       Crombie A.C., Από τον Αυγουστίνο στον Γαλιλαίο, τ. Α, Εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, μτφρ. Θ Τσίρη- Ι. Αρζόγλου, Αθήνα 1994.
  3.      Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.