O αφορισμός της Επανάστασης του 1821

Στις 23 Μαρτίου 1821, ο εκ Δημητσάνης Αγγελόπουλος, Πατριάρχης των ρωμιών (πιο γνωστός ως Γρηγόριος ο Ε’) συνέταξε τον φοβερό αφορισμό της Επανάστασης και των επαναστατών.


Ακολουθεί το κείμενο του αφορισμού, μαζί με τα ονόματα όσων το προσυπέγραψαν (πρωτοδημοσιεύθηκε στο ελληνικό περιοδικό «Λόγιος Ερμής» που τυπώνονταν στην Βιέννη της Αυστρίας):

Γρηγόριος ελέω Θεού αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης και Oικουμενικός Πατριάρχης.

Οι τω καθ’ ημάς αγιωτάτω, πατριαρχικώ, αποστολικώ και οικουμενικώ θρόνω υποκείμενοι ιερώτατοι μητροπολίται και υπέρτιμοι και θεοφιλέστατοι αρχιεπίσκοποι τε και επίσκοποι, εν αγίω Πνεύματι αγαπητοί αδελφοί και συλλειτουργοί, και εντιμότατοι κληρικοί της καθ’ ημάς του Χριστού μεγάλης εκκλησίας και εκάστης επαρχίας ευλαβέστατοι ιερείς και οσιότατοι ιερομόναχοι, οι ψάλλοντες εν ταις εκκλησίαις της Πόλεως, του Γαλατά και όλου του Καταστένου και απανταχού, και λοιποί απαξάπαντες ευλογημένοι Χριστιανοί, τέκνα εν Κυρίω ημών αγαπητά, χάρις είη υμήν και ειρήνη παρά Θεού, παρ’ ημών δε ευχή, ευλογία και συγχώρεσις.

Η πρώτη βάσις της ηθικής, ότι είναι η προς τους ευεργετούντας ευγνωμοσύνη είναι ηλίου λαμπρότερον και όστις ευεργετούμενος αχαριστεί είναι ο κάκιστος των ανθρώπων. Αυτήν την κακίαν βλέπομεν πολλαχού στηλιτευομένην και παρά των ιερών γραφών και παρ’ αυτού του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού ασυγχώρητον, καθώς έχομεν το παράδειγμα του Ιούδα. Όταν δε η αχαριστία ήναι συνωδευμένη και με πνεύμα κακοποιόν και αποστατικόν εναντίον την κοινής ημών ευεργέτιδος και τροφού, κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, τότε εμφαίνει και τρόπον αντίθεον, επειδή ουκ έστι, φησί, βασιλεία και εξουσία ειμή υπό Θεού τεταγμένη όθεν και πας ο αντιττατόμενος αυτή τη θεόθεν εφ’ ημάς τεταγμένη κραταιά βασιλεία, τη του Θεού διαταγή ανθέστηκε.

Και τα δύο ταύτα ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά χρέη κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτατα και αλαζονείαν ο,τε προδιορισθείς της Μολδαυίας ηγεμών ως μη ώφειλε, Μιχαήλ, και ο του γνωστού αγνώμονος και φυγάδος Υψηλάντου αγνώμων υιός Αλέξανδρος Υψηλάντης. Εις όλους τους ομογενείς μας είναι γνωστά τα άπειρα ελέη, όσα η αένναος της εφ’ ημάς τεταγμένης κραταίας βασιλείας πηγή εξέχεεν εις τον κακόβουλον αυτόν Μιχαήλ’ από μικρού και ευτελούς τον ανύψωσεν εις βαθμούς και μεγαλεία από αδόξου και ασήμου τον προήγαγεν εις δόξας και τιμάς· τον επλούτισε, τον περιέθαλψε, τέλος πάντων τον ετίμησε και με τον λαμπρότατον της ηγεμονίας αυτής θρόνον και τον κατέστησεν άρχοντα λαών.

Αυτός όμως, φύσει κακόβουλος ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας και συνεφώνησε μετά του Αλεξάνδρου Υψηλάντου, υιού του δραπέτου και φυγάδος εκείνου Υψηλάντου, όστις παραλαβών μερικούς ομοίους του βοηθούς ετόλμησε να έλθη αίφνης εις την Μολδαυίαν, και αμφότεροι απονενοημένοι επίσης, αλαζόνες και δοξομανείς, ή μάλλον ειπείν, ματαιόφρονες, εκήρυξαν του γένους ελευθερίαν και με την φωνήν αυτήν εφείλκυσαν πολλούς των εκεί κακοήθεις και ανοήτους, διασπείραντες και αποστόλους εις διάφορα μέρη δια να εξαπατήσωσι και να εφελκύσωσιν εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους πολλούς των ομογενών μας.

Διά να δυνηθώσι δε τρόπον τινά να ενθαρρύνωσι τους ακούοντας μετεχειρίσθησαν και το όνομα της Ρωσσικής Δυνάμεως, προβαλλόμενοι, ότι και αυτή είναι σύμφωνος με τους στοχασμούς και τα κινήματά των πρόβλημα διόλου ψευδές και ανύπαρκτον, και μόνον της ιδικής των κακοβουλίας και ματαιοφροσύνης γέννημά τε και αποκύημα επειδή, εν ω το τοιούτον είναι αδύνατον ηθικώς και πολλής προξένον μομφής εις την ρωσσικήν αυτοκρατορίαν, και ο ίδιος ενταύθα εξοχώτατος πρέσβυς αυτής έδωκεν έγγραφον πληροφορίαν, ότι ουδεμίαν ή είδησιν ή μετοχήν έχει το ρωσσικόν κράτος εις αυτήν την υπόθεσιν, καταμεμφόμενον μάλιστα και αποτροπιαζόμενον του πράγματος της βδελυρίαν και προσεπιπλέον η αυτού εξοχότης ειδοποίησεν εξ επαγγέλματος τα διατρέχοντα, υπομνήσας το βασίλειον κράτος, ότι ανάγκη πάσα να φροντίση ευθύς εξ αρχής τον αποσκορακισμόν και την διάλυσιν των τοιούτων κακών· και τόσον εκ της ειδοποιήσεως ταύτης, όσον και από τα έγγραφα, τα οποία επιάσθησαν από μέρους των μουχαφίσιδων των βασιλικών σερχατίων, και από άλλους πιστούς ομογενείς επαρρησιάσθησαν, έγεινε γνωστή εις το πολυχρόνιον κράτος η ρίζα και η βάσις όλου αυτού του κακοήθους σχεδίου.

Με τοιαύτας ραδιουργίας εσχημάτισαν την ολεθρίαν σκηνήν οι δύο ούτοι και οι τούτων συμπράκτορες φιλελεύθεροι, μάλλον δε μισελεύθεροι, και επεχείρησαν εις έργον μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες να διαταράξωσι την άνεσιν και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιλαφή αυτής σκιάν με τόσα ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον, ζώντες ανενόχλητοι με τας γυναίκας και τα τέκνα των, με τας περιουσίας και καταστάσεις, και με την ύπαρξιν της τιμής των, και κατ’ εξοχήν με τα προνόμια της θρησκείας, ήτις διεφυλάχθη και διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της σήμερον επί ψυχική ημών σωτηρία.

Αντί λοιπόν φιλελευθέρων εφάνησαν μισελεύθεροι, και αντί φιλογενών και φιλοθρήσκων εφάνησαν μισογενείς, μισόθρησκοι και αντίθεοι, διοργανίζοντες, φευ, οι ασυνείδητοι με τα απονενοημένα κινήματά των την αγανάκτησιν της ευμενούς κραταιάς βασιλείας εναντίον των ομογενών μας υπηκόων της, και σπεύδοντες να επιφέρωσι κοινόν και γενικόν τον όλεθρον εναντίον παντός του γένους. Και αγκαλά είναι γνωστόν, ότι, όσοι είναι κατηρτισμένοι τω όντι εις την ευσέβειαν, όσοι νουνεχείς και τίμιοι και των ιερών κανόνων και θείων νόμων ακριβείς φύλακες δεν θέλουν δώσει ευηκοιαν εις τας ψευδολογίας των αχρείων εκείνων και κακόβουλων· επειδή όμως είν’ ενδεχόμενον να σηνηρπάσθησάν τινές και παρασυρθώσι και άλλοι, διά τούτο προκαταλαμβάνοντες εκ προνοίας εκκλησιαστικής υπαγορεύομεν πάσιν υμίν τα σωτήρια, και γράφοντες μετά των περί ημας ιερωτάτων συναδελφών, του μακαριωτάτου πατριάρχου των Ιεροσολύμων, των εκλαμπροτάτων και περιφανεστάτων προυχόντων του γένους, των τιμιωτάτων πραγματευτών, των αφ’ εκάστου ρουφετίου προκριτωτέρων και όλων των εν τη βασιλευούση ορθοδόξων μελών εκάστης τάξεως και εκάστου βαθμού, συμβουλεύομεν και παραινούμεν και εντελλόμεθα και παραγγέλλομεν πάσιν υμίν τοις κατά τόπον αρχιερεύσι, τοις ηγουμένοις των ιερών μοναστηρίων, τοις ιερεύσι των εκκλησιών, τοις πνευματικοίς πατράσι των ενοριών, τοις προεστώσι και ευκαταστάτοις των κωμοπόλεων και χωρίων, και πάσιν απλώς τοις κατά τόπον προκρίτοις να διακηρύξετε την απάτην των ειρημένων κακοποιών και κακοβούλων ανθρώπων, και να τους αποδείξετε και να τους στηλιτεύσετε πανταχού ως κοινούς λυμεώνας και ματαιόφρονας, και να προσέχετε όσον το δυνατόν εις τας απάτας αυτών και ραδιουργίας, γινώσκοντες, ότι η μόνη απόδειξις της αθωότητος των είναι να εμφανίσωσιν όσα γράμματα λάβωσι τυχόν εις χείρας περί της αυτής υποθέσεως, ή ειδήσεις μάθωσι, και να παρρησιάσωσιν οι μεν ενταύθα εν βασιλευούση προς ημάς, οι δ’ εν τοις έξω μέρεσιν εις τους κατά τόπον αρχιερείς και τους διοριζομένους παρ’ ημών εκκλησιαστικούς εξάρχους και τους βασιλικούς εξουσιαστάς και διοικητάς, δηλοποιούντες και παραδίδοντες και εκείνους τους απλουστέρους, όσοι ήθελαν φωραθή ότι ενεργούν ανοίκεια του ρεαγιαδιακού χαρακτήρος, καθότι οι τοιούτοι διαταράττουσι την γενικήν ησυχίαν, και κατακρημνίζουσι τους αδυνάτους και αθώους ομογενείς μας εις της απωλείας το βάραθρον.

Και τόσον υμείς οι αρχιερείς, οι μοναστηριακοί, οι ιερωμένοι, και οι προεστώτες και ευκατάστατοι και πρόκριτοι εκάστου τόπου με την άγρυπνον προσοχήν σας, όσον και οι λοιποί εκάστης τάξεως και βαθμού άνθρωποι με τας εκ μέρους σας αδιαλείπτους συμβουλάς και νουθεσίας, και κατά τας πατρικάς και προνοητικάς εκκλησιαστικάς ημών οδηγίας και παραινέσεις να γενήτε εδραίοι και αμετακίνητοι επί του κέντρου του ρεαγιαλικίου, και εξ όλης ψυχής και καρδίας σας να διαφυλλάττετε την πίστιν και κάθε υποταγήν και ευπείθειαν εις αυτήν την θεόθεν εφ’ ημάς τεταγμένην κραταιάν και αήττητον βασιλείαν, και να αποδεικνύετε εντελώς με όλα τα πραγματικά της ειλικρινείας σημεία, καθότι η μετ’ ευχαριστίας και ειλικρινείας υποταγή χαρακτηρίζει και την προς Θεόν αγάπην και πίστιν, και την προς τας θείας αυτού εντολάς και τας υπαγορεύσεις των θείων νόμων και ιερών κανόνων υπακοήν, και την ευγνωμοσύνην της καρδίας ημών διά τ’ άπειρα ελέη, οπού απολαμβάνομεν παρά της βασιλικής φιλανθρωπίας.

Επειδή δε προς τοις άλλοις εγένετο γνωστόν, ότι οι το σατανικόν της δημεγερσίας φρόνημα επινοήσαντες, και εταιρίαν τοιαύτην συστησάμενοι προς αλλήλους συνεδέθησαν και με τον δεσμόν του όρκου, γινωσκέτωσαν, ότι ο όρκος αυτός είναι όρκος απάτης, είναι αδιάκριτος, και όμοιος με τον όρκον του Ηρώδου, όστις, διά να μη φανή παραβάτης του όρκου του, απεκεφάλισεν Ιωάννην τον βαπτιστήν. Αν ήθελεν αθετήσει τον παράλογον όρκον του, τον οποίον επενόησεν η άλογος επιθυμία του, έζη βέβαια τότε ο θείος πρόδρομος, ώστε ενός απλού όρκου επιμονή έφερε τον θάνατον του προδρόμου. Η επιμονή άρα του όρκου εις διατήρησιν των υποσχεθέντων παρά της φατρίας αυτής, πραγματευομένης ουσιωδώς την απώλειαν ενός ολοκλήρου γένους, πόσον είναι ολεθρία και θεομίσητος είναι φανερόν· εξ εναντίας, η αθέτησις του όρκου αυτού, απαλλάττουσα το γένος εκ των επερχομένων απαραμυθήτων δεινών, είναι θεοφιλής και σωτηριώδης. Διά τούτο τη χάριτι του παναγίου Πνέυματος έχει η εκκλησία αυτόν διαλελυμένον, και αποδέχεται και συγχωρεί εκ καρδίας τους μετανοούντας και επιστρέφοντας, και την προτέραν απάτην ομολογούντας, και το πιστόν ρεαγιαλίκι αυτών εναγκαλιζομένους ειλικρινώς.

Ταύτα αμέσως να κοινολογήσετε εις όλους του γνωστούς σας, και να κατασταθήτε όλοι προσεκτικώτεροι, ανατρέποντες και διαλύοντες ως αραχνιώδη υφάσματα, όσα η απάτη και η κακοβουλία των πρωταιτίων εκείνων καθ’ οιονδήτινα τρόπον συνέπλεξε. Επειδή, εάν, ο μη γένοιτο, δεν ήθελε καθαρισθή η θανατηφόρος αύτη λύμη, και φωραθώσί τινες τολμώντες εις επιχειρήματα εναντία των καθηκόντων του ρεαγιαλικίου, κοντά οπού οι τοιούτοι έχουσι να παιδευθώσι χωρίς ελέους και οικτιρμών (μη γένοιτο, Χριστέ βασιλεύ!) αμέσως θέλει εξαφθή η δικαία οργή του κράτους του καθ’ ημών, και ο θυμός τής εκδικήσεως γενικός των εχλιϊσλάμιδων, και θέλουν εκχυθή τόσων αθώων αίματα αδίκως και παραλόγως, καθώς αποκριματίστως ταύτα πάντα διεσάλπισεν η κραταιά και αήττητος βασιλεία διά του εκδοθέντος και επ’ ακροάσει κοινή ημών αναγνωσθέντος υψηλού βασιλικού προσκυνητού ορισμού.

Εκείνους δε τους ασεβείς πρωταιτίους και απονενοημένους φυγάδας και αποστάτας ολεθρίους να τους μισήτε και να τους αποστρέφεσθε και διανοία και λόγω, καθότι και η εκκλησία και το γένος τους έχει μεμισημένους, και επισωρεύει κατ’ αυτών τας παλαμναιοτάτας και φρικωδεστάτας αράς· ως μέλη σεσηπότα, τους έχει αποκεκομμένους της καθαράς και υγιαινούσης χριστιανικής ολομελείας· ως παραβάται δε των θείων νόμων και κανονικών διατάξεων, ως καταφρονηταί του ιερού χρήματος της προς τους ευεργέτας ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, ως εναντίοι ηθικών και πολιτικών όρων, ως την απώλειαν των αθώων και ανευθύνων ομογενών μας ασυνειδήτως τεκταινόμενοι, αφωρισμένοι υπάρχειεν και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι, και μετά θάνατον άλυτοι, και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι, και αυτοί, και όσοι τοις ίχνεσιν αυτών κατηκολούθησαν του λοιπού, αν μη θελήσωσιν εννοήσαι την αρπαγήν και απάτην, και επιστραφήναί τε και βαδίσαι την ευθείαν της σωτηρίας οδόν, αν δεν αναλάβωσιν, ό εστι, τον εντελή χαρακτήρα του ρεαγιαδικού αυτών επαγγέλματος.

Τα αυτά δε και κατά της αρχιερωσύνης σας και ιερωσύνης σας επανατείνομεν, εαν μη βαδίσετε, εις όσα εν Πνέυματι αγίω αποφαινόμεθα δια του παρόντος εκκλησιαστικώς, εάν δεν δείξετε εν έργω την επιμέλειάν σας και προθυμίαν εις την διάλυσιν των σκευωριών, εις την αναστολήν των καταχρήσεων και αταξιών, εις την επιστροφήν των πλανηθέντων, εις την άμεσον και έμμεσον καταδρομήν και εκδίκησιν των επιμενόντων εις τα αποστατικά φρονήματα, εάν δεν συμφωνήσετε τη εκκλησία του Θεού, και, εν ενί λόγω, εάν καθ’ οιονδήτινα τρόπον δολιευθήτε και κατενεχθήτε κατά της κοινής ημών ευεργέτιδος κραταιάς βασιλείας, έχομεν υμάς αργούς πάσης ιεροπραξίας, και τη δύναμει του παναγίου Πνεύματος εκπτώτους του βαθμού της αρχιεροσύνης και ιερωσύνης και το πυρί της γεέννης ενόχους, ως την κοινήν του γένους απώλειαν προτιμήσαντας. Ούτω τοίνυν γινώσκοντες, ανανήψατε προς Θεού και ποιήσατε καθώς γράφομεν εκκλησιαστικώς και γενικώς παρακελευόμεθα, και μη άλλως εξ αποφάσεως, ότι περιμένομεν κατά τάχος την αισίαν των γραφομένων αποπεράτωσιν, ίνα και η του θεού χάρις και το άπειρον έλεος είη μετά πάντων υμών.
αωκα’ εν μηνί Μαρτίω.

Υπεγράφη συνοδικώς επάνωθεν του ιερού θυσιαστηρίου παρά της ημών μετριότητος και της μακαριότητός του και πάντων των συναδέλφων αγίων αρχιερέων.

Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αποφαίνεται.
Ο Ιεροσολύμων Πολύκαρπος συναποφαίνεται.
Ο Καισαρίας Ιωαννίκιος.
Ο Νικομηδείας Αθανάσιος.
Ο Δέρκων Γρηγόριος.
Ο Αδριανουπόλεως Δωρόθεος.
Ο Βιζύης Ιερεμίας.
Ο Σίφνου Καλλίνικος.
Ο Ηρακλείας Μελέτιος.
Ο Νικαίας Μακάριος.
Ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ.
Ο Βερροίας Ζαχαρίας.
Ο Διδυμοτοίχου Καλλίνικος.
Ο Βάρνης Φιλόθεος.
Ο Ρέοντος Διονύσιος.
Ο Κυζίκου Κωνστάντιος.
Ο Χαλκηδόνας Γρηγόριος.
Ο Τουρνόβου Ιωαννίκιος.
Ο Πισειδίας Αθανάσιος.
Ο Δρύστας Ανθιμος.
Ο Σωζοπόλεως Παίσιος.
Ο Φαναρίου και Φερσάλων Δαμασκηνός.
Ο Ναυπάκτου και Άρτης Άνθιμος.

κοινοποίησε το:

Ο Αφορισμός της Επανάστασης του ’21 και ο Γρηγόριος ο Ε’

Του Γιώργου Θ. Σπηλιώτη, Δικηγόρου, πρόεδρου της επιτροπής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατά του ρατσισμού Καλαμάτας

 Ο συνοδικός αφορισμός της Επανάστασης έγινε ως γνωστό στις 23 Μαρτίου 1821 στην Κωνσταντινούπολη με Πατριάρχη τον Γρηγόριο Ε’.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης διαμηνύει προς τους Σουλιώτες:

Ο Πατριάρχης βιαζόμενος υπό της Πόρτας σας στέλνει αφοριστικά και εξάρχους παρακινώντας σας να ενωθήτε με την Πόρταν. Εσείς όμως να τα θεωρείται αυτά ως άκυρα, καθότι γίνονται με βίαν και δυναστείαν και άνευ της θελήσεως του Πατριάρχου.

Ο Γρηγόριος ανέβηκε τρεις φορές στον πατριαρχικό θρόνο* το 1797 με 1798, 1806 με 1809 και το 1819 μέχρι 10 Απριλίου 1821, που απαγχονίστηκε από τους Τούρκους. Ήταν συντηρητικών αντιλήψεων και χρησιμοποίησε μέσα εξουσίας εναντίον των αντιφρονούντων, των νέων ιδεών και των επαναστατικών κινήσεων, καθώς και εναντίον του προσανατολισμού προς την ευρωπαϊκή παιδεία. Η όλη του δραστηριότητα πριν την επανάσταση, μαρτυρούσε τις συντηρητικές του θέσεις και τις αρνητικές του διαθέσεις απέναντι στα επαναστατικά κινήματα. Αναδείχθηκε δε στον κατεξοχήν αντίπαλο του διαφωτισμού.

Το 1798 έδωσε εντολή στους μητροπολίτες να κατάσχουν το έργο του Ρήγα «Νέα πολιτική διοίκηση». Τον ίδιο χρόνο έθεσε σε λειτουργία το «Πατριαρχικό τυπογραφείο», με σκοπό τον έλεγχο των εκδόσεων, απαγορεύοντας την εισαγωγή άλλων εντύπων από το εξωτερικό και με ταυτόχρονο έλεγχο των εισαχθέντων ήδη βιβλίων και την εντολή να κατασχεθούν «όσα εστίν αντιβαίνοντα εις τα της αμωμήτου πίστεως ημών δόγματα και κατά της επικρατούσης διοικήσεως της κραταιάς ταύτης Βασιλείας». Το πρώτο βιβλίο που εξέδωσε το τυπογραφείο ήταν το γνωστό εθελόδουλο κείμενο «Πατρική Διδασκαλία». Το 1819 κυκλοφόρησε η γνωστή πατριαρχική εγκύκλιος «Περί των σχολείων της Ελλάδος»,   η   οποία   μεταξύ   άλλων   κατήγγειλε  τους  προοδευτικούς λογίους, εστρέφετο εναντίον των μαθηματικών, αναφερόταν στο πρόγραμμα των σχολείων και απαγόρευε να βαφτίζονται τα παιδιά με αρχαιοελληνικά ονόματα. Το 1820, ο Πατριάρχης, που ήταν συγχρόνως και επίσκοπος Κωνσταντινούπολης, απαγόρευσε την εισαγωγή και αυτής ακόμα της αλληλοδιδακτικής μεθόδου στα σχολεία της Πόλης. Τον ίδιο χρόνο συνεστήθη επιτροπή λογοκρισίας και συντάχθηκε κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων. Επίσης, το 1820, θα αφοριστεί ο Ν. Πίκκολος και άλλοι Έλληνες συγγραφείς φιλελεύθερων συγγραμμάτων στο εξωτερικό και θα καούν στο Πατριαρχείο όλα τα αντίτυπα του φυλλαδίου «Κρίτωνος Στοχασμοί», που κατηγορούσε τον μητροπολίτη Ανδριανούπολης ότι είχε ξοδέψει 70.000 γρόσια από καταβολές των κατοίκων για ανέγερση μητροπολιτικού μεγάρου, ενώ το σχολείο είχε εισόδημα μόνο 7.000 γρόσια. Στις 27 Μαρτίου 1821, δηλαδή στο διάστημα ανάμεσα στην κήρυξη της Επανάστασης από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, που ήταν ήδη γνωστή στην Κωνσταντινούπολη, και πριν γίνει γνωστή η έκρηξη της Επανάστασης στην Πελοπόννησο, συγκαλείται πατριαρχική σύνοδος που αποφασίζει την κατάργηση των φιλοσοφικών μαθημάτων, διότι δεν «συμφέρουν». Εξάλλου, οι Κωνσταντίνος Κούμας, Βενιαμίν Λεσβίος, Νεόφυτος Βάμβας και Θεόφιλος Καΐρης, διασπείρουν «αποστατικά φρονήματα» κατά των Τούρκων. Διατάσσονται λοιπόν να εγκαταλείψουν τις πόλεις και τα σχολεία όπου διδάσκουν. Οι περισσότεροι τους μέλη της Φιλικής Εταιρείας που έλαβαν ενεργό μέρος στην Επανάσταση του 1821.

Ο Γρηγόριος Ε’ ακολουθούσε την πολιτική της νομιμοφροσύνης, η Εκκλησία άλλωστε ήταν ενταγμένη στο διοικητικό μηχανισμό της οθωμανικής αυτοκρατορίας και δεν ανήκε στους ιεράρχες εκείνους, ακόμα και Πατριάρχες, που παρέκκλιναν από τη γραμμή αυτή. Το 1798 δεν θα διατάξει μόνο την κατάσχεση της «Νέας πολιτικής διοίκησης» του Ρήγα, αλλά θα συμπαραταχθεί με τους Τούρκους, τους Ρώσους και τους Άγγλους εναντίον των δημοκρατικών Γάλλων που βρίσκονται στα Επτάνησα. Τα πράγματα όμως αργότερα θα αλλάξουν και οι Τούρκοι συμμαχούν με τους Γάλλους και κηρύσσουν τον πόλεμο (1806) εναντίον των ορθόδοξων Ρώσων. Ο Γρηγόριος τότε θα είναι με τους Τούρκους και τους Γάλλους εναντίον των ορθόδοξων Ρώσων. Το 1807, που ο αγγλικός στόλος εμφανίζεται μπροστά στην Κωνσταντινούπολη για να πιέσει το σουλτάνο να συνάψει ειρήνη με τους Ρώσους, ο Πατριάρχης θα συμμετέχει προσωπικά στην οχύρωση της πόλης και θα αποσπάσει τα συγχαρητήρια του σουλτάνου. Όταν ήλθε σε σύγκρουση ο Αλή Πασάς με τους Τούρκους, αποτρέπει τους Έλληνες να συμπράξουν με τον Αλή πασά και αφορίζει δύο φορές, το Δεκέμβρη 1820 και το Γενάρη του 1821 τους Σουλιώτες.

Ο Γρηγόριος καμία σχέση δεν είχε με την επανάσταση και τους επαναστάτες, ο δε Σπυρίδων Τρικούπης γράφει: «Συνωμότης κατά της τουρκικής εξουσίας δεν ήτο » και όχι μόνον ουδόλως ενθάρρυνε την ελληνικήν εθνεγερσίαν, αλλά και πάντοτε απέτρεπε τους προς ους διελέγετο φιλεπαναστάτας, θεωρών εθνοφθόρον το τοιούτον τόλμημα και τον προς ον έτεινε σκοπόν ανεπίτευκτον».

Η επανάσταση του 1821 υπήρξε καρπός του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Κανένας ιεράρχης δεν θέλει να σφάζεται το ποίμνιο του, ούτε ο Γρηγόριος Ε’ το ήθελε αυτό, ούτε οι ιεράρχες εκείνοι που παρέκκλιναν από την πολιτική της νομιμοφροσύνης και έλαβαν μέρος σε αντιτουρκικές κινήσεις. Ο Γρηγόριος όμως ήταν επιπλέον αντίθετος και σε επαναστατικά εγχειρήματα (η τουρκική εξουσία ήταν θεόπεμπτη και όποιος την αντιστρατεύετο αμάρταινε) και το Πατριαρχείο δεν ήταν μόνο κορυφή της Ορθοδοξίας, αλλά και θεσμός του οθωμανικού κράτους. Η επανάσταση του 1821 υπήρξε καρπός του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και ο Γρηγόριος Ε’ ήταν πολέμιος του Διαφωτισμού και των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης.

Ο Δ. Σοφιανός, μιλώντας γενικότερα για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, γράφει μεταξύ άλλων, ότι ως εκ της φύσεως του ήταν συντηρητικό και προσκολλημένο στην παράδοση και στα καθιερωμένα. Καταδίκαζε δε τις κινήσεις των Ελλήνων εναντίον του Οθωμανού κυρίαρχου. Άλλωστε, είναι χαρακτηριστική η πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Πατριάρχη Αγαθάγγελου που το 1828, σε μια κρίσιμη φάση του Αγώνα, ζητούσε από τον Ι. Καποδίστρια και όσους Έλληνες ήταν ελεύθεροι να επανέλθουν στον τουρκικό ζυγό (Βλ. μεταξύ άλλων συγγραφέων το Δ. Σοφιανό στο Δελτίο του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, τόμο δεύτερο, Αθήνα 2000, σελ. 27, Δ. Φωτιάδη, Η επανάσταση του 21, τόμος 4, σελ. 69).

Ας επανέλθουμε όμως στον Γρηγόριο Ε’ και ας αναφέρουμε πώς τον χαρακτήριζε το 1798, αμέσως μετά τη σύλληψη του Ρήγα από τους Αυστριακούς και με αφορμή τη σύλληψη αυτή, ο αυστριακός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη: «Ιεράρχην συνετόν, πολέμιον των γαλλικών αρχών και είπερ τινά ενδιαφερόμενον υπέρ της συντηρήσεως της τάξεως». Και η Ελληνική Επανάσταση εμπνέετο από τις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης και έπληττε και την τάξη της θεόπεμπτης βασιλείας των Οθωμανών.

Ποιες άραγε επιπτώσεις είχε στους Έλληνες ο απαγχονισμός του Πατριάρχη, η τρομοκρατική αυτή πράξη του σουλτάνου; Πέτυχε το σκοπό της; Ας δώσουμε το λόγο στον Δημ. Φωτιάδη: «Αναμφισβήτητο λοιπόν είναι τόσο από τα τεκμήρια όσο κι από τις γνώμες που παραθέσαμε, πως ο Γρηγόριος Ε’ δεν συνέβαλε στην εθνεγερσία. Όμοια όμως αναμφισβήτητο στέκεται πως ο τραγικός θάνατος του πρόσφερε σημαντική υπηρεσία σ’ αυτή… Η αγχόνη που πήρε τη ζωή του, αντί να απελπίσει το αγωνιζόμενο έθνος, αντίθετα χαλύβδωσε την απόφαση του να ζήσει ελεύθερο ή να πεθάνει».

Βιβλιογραφία:

  1. Φίλιππου Ηλιου, «Τύφλωσον κύριε τον λαόν σου», του ίδιου, π. «Αντί», τεύχος 652/16-1-1998.
  2. Λουκά Αξελού, «Ρήγας Βελεστινλής».
  3. Κώστα Λάππα, «Περί καθαιρέσεως των φιλοσοφικών μαθημάτων», π. Μνήμων τόμος 11 (1987).
  4. Στέλιου Λαμνή, «Τα Μαθηματικά και ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός επί Τουρκοκρατίας».
  5. Δημητρίου Σοφιανού, «Εγκύκλιοι…», στο Δελτίο του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, τόμο Δεύτερο, Αθήνα 2000.
  6. Σπυρίδωνος Τρικούπη, «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», τόμος Α, έκδοση Β’.
  7. Δημήτρη Φωτιάδη, «Η επανάσταση του 21», τομ. 1, Δεύτερη έκδοση.
  8. Θάνου Βερέμη – Γιάννη Κολιόπουλου, Ελλάς. Η σύγχρονη συνέχεια.
κοινοποίησε το:

Στα… αζήτητα η πολεοδομική μελέτη του Ασπροχώματος

Στα… αζήτητα η πολεοδομική μελέτη του Ασπροχώματος.

Η πολεοδομική μελέτη του Ασπροχώματος παραμένει στα… αζήτητα καθώς υπουργείο Περιβάλλοντος και Δήμος Καλαμάτας αδιαφορούν και δεν κάνουν τίποτα για να προχωρήσει η πράξη εφαρμογής. Η σύνταξη της πολεοδομικής μελέτης ξεκίνησε το 1995 και ολοκληρώθηκε το 1998. Δημοσιεύτηκε στο φύλλο της Εφημερίδ

Στα… αζήτητα η πολεοδομική μελέτη του Ασπροχώματος

ας της Κυβέρνησης το 2005 και όλοι συμφωνούν ότι η εισφορά σε γη θα υπολογιστεί σύμφωνα με το Νόμο 2508/1997 o οποίος είναι ευνοϊκός για τους ιδιοκτήτες των οικοπέδων διότι τους παίρνει έκταση μικρότερη κατά το ήμισυ από αυτή που θα πάρει αν εφαρμόσουν το Ν.1337/1983.
Το υπουργείο όμως χρωστά στο μελετητή 100.000 ευρώ. Επειδή το υπουργείο δεν έχει χρήματα, ο Δήμος Καλαμάτας προθυμοποιήθηκε πριν λίγα χρόνια να αναλάβει αυτός την πληρωμή της πράξης εφαρμογής συνάπτοντας προγραμματική σύμβαση τόσο με το υπουργείο όσο και με το μελετητή.
Ο μελετητής είχε συμφωνήσει με τον τότε αντιδήμαρχο Νίκο Μπασακίδη ενώ παράλληλα θα διεκδικούσε τις 100.000 ευρώ από το υπουργείο που του χρωστούσε για την πολεοδομική μελέτη. Το υπουργείο όμως δεν έδειξε καμία προθυμία για την προτεινόμενη συμφωνία προβάλλοντας γραφειοκρατικούς λόγους. Σύμφωνα με πληροφορίες οι υπάλληλοι του υπουργείου δεν θα… προλάβαιναν να προχωρήσουν σε έλεγχο της πράξης εφαρμογής και για αυτό δεν ενέκριναν το σχέδιο της προγραμματικής σύμβασης. Σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες έχουν ξεπεραστεί οι γραφειοκρατικές αντιρρήσεις και το μόνο που απομένει για να προχωρήσει η πράξη εφαρμογής είναι να ενδιαφερθούν ενεργά δήμος και υπουργείο για την υπογραφή της σύμβασης.
Η ένταξη χιλιάδων στρεμμάτων στο σχέδιο πόλης θα μπορούσε να δώσει ανάσα στον κατασκευαστικό κλάδο. Δυστυχώς όμως υπουργείο και δήμος κινούνται με τους συνήθεις αργούς ρυθμούς της εποχής των παχιών αγελάδων.

κοινοποίησε το:

Πλατεία και πεζοδρόμηση

Πλατεία και πεζοδρόμηση.

Γράφτηκε από τον  Ηλίας Μπιτσάνης


Το εργοτάξιο εγκαταστάθηκε και ξεκίνησε το ξήλωμα της κεντρικής πλατείας στην Καλαμάτα. Το έργο με τη μορφή που θα “αποκαλυφθεί” όταν φύγουν οριστικά οι τσίγκοι, έχει μελετηθεί πριν από πολλά χρόνια και ως τέτοιο υιοθετήθηκε από δημοτικές αρχές που προηγήθηκαν της σημερινής. Στο διάστημα αυτό ασκήθηκε από τη στήλη αυτή αρκετές φορές κριτική για τον τρόπο που σχεδιάστηκε η ανάπλαση. Πριν από 5 χρόνια σημειώναμε μεταξύ άλλων και τα εξής: “Η κεντρική πλατεία της πόλης χρειάζεται ανάσες, πολλές ανάσες. Χρειάζεται πράσινο για δροσιά και εξουδετέρωση ρύπων που πυκνώνουν όλο και περισσότερο. Κάθε άλλη λύση καθιστά την πλατεία εχθρική για τους πολίτες και φιλική για στοιχεία… αναπλήρωσης του πρασίνου. Και η έλλειψη πρασίνου αναπληρώνεται με πλαστικό… ίσκιο, κάτι το οποίο είναι περισσότερο από οφθαλμοφανές”.
Το “εις ώτα μη ακουόντων” δεν αποτελεί… πρωτοτυπία ως εκτίμηση για τον τρόπο που λειτουργούν οι εξουσίες και εδώ είχε πλήρη εφαρμογή. Βεβαίως ορισμένοι εκ των υστέρων ανακάλυψαν διάφορους λόγους για τους οποίους δεν έπρεπε να γίνει το έργο και αποφάσισαν να παίξουν τόσο με την οικονομική συγκυρία, όσο και με τις “γειτονιές” επαναφέροντας μια θεώρηση των πραγμάτων της πόλης από τα παλιά. Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει και ένα κρίσιμο ζήτημα: Οι δυνάμεις του Δημοτικού Συμβουλίου από τη στιγμή που μπαίνουν στον πειρασμό των προτάσεων (εντός ή εκτός εισαγωγικών) είναι υποχρεωμένες να τις διατυπώνουν με σαφήνεια και στο πλαίσιο των διαδικασιών της διοίκησης και των περιορισμών που θέτουν τα χρηματοδοτικά εργαλεία. Ως εκ τούτου η αντιπρόταση παραμένει ζητούμενο ως ισχυρός πολιτικός λόγος στο επίπεδο της διεύθυνσης των τοπικών υποθέσεων.
Από εκεί και ύστερα υπάρχει ένα ζήτημα το οποίο έχει επισημανθεί και παραμένει ανοικτό εδώ και πολλά χρόνια. Είναι αυτό της πεζοδρόμησης στο τμήμα της Αριστομένους μέχρι την Φραντζή και η απόφαση θα πρέπει να παρθεί τώρα πριν αρχίσουν τα ράβε-ξήλωνε σε ένα έργο εκατομμυρίων ευρώ. Η εικόνα της πόλης στο τμήμα που ήδη πεζοδρομήθηκε έχει αλλάξει θεαματικά, οι λειτουργίες της έχουν ενισχυθεί και η προσέλκυση κόσμου είναι κάτι παραπάνω από οφθαλμοφανής. Επομένως ως έργο λειτουργεί υπέρ της περιοχής και φυσικά των πολιτών. Η αποτελεσματικότητα της πεζοδρόμησης θα ήταν πολύ μεγαλύτερη εφόσον γινόταν το ίδιο και για το υπόλοιπο τμήμα. Η εμμονή του δήμου είναι ακατανόητη, ειδικά καθώς προχωρεί η κατασκευή του περιφερειακού της Καλαμάτας που θα φέρει μέσω της Αρτέμιδος όλη την κίνηση από τη δυτική πλευρά της πόλης στην καρδιά του κέντρου. Πολύ περισσότερο καθώς προγραμματίζεται η κατασκευή υπόγειου πάρκινγκ στο Διοικητήριο. Το οποίο παρά το ελάχιστο των ελευθέρων θέσεων (πολλές από αυτές θα πουληθούν προκαταβολικά) θα λειτουργεί ως μαγνήτης για τμήματα επισκεπτών και θα πολλαπλασιάσει την κυκλοφοριακή πίεση.
Η διατήρηση της διόδου δεν εξυπηρετεί κανέναν κυκλοφοριακό σκοπό, πέρα από την πρόσβαση για τους “έχοντες” στο μελλοντικό πάρκινγκ. Δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι αυτό γίνεται επίτηδες, όμως η δημοτική αρχή πρέπει να ζυγίσει τα πράγματα ώστε να αλλάξει η εικόνα στο κέντρο της πόλης, να αποθαρρυνθεί η χρήση των αυτοκινήτων και να δοθεί ανάσα σε πεζούς και κατοίκους.
ilias.bitsanis@eleftheriaonline.gr

κοινοποίησε το:

Κοινωνικό,Πολιτικό,Αυτοδιοικητικό