Για τη Δημοκρατία και την Αυτοδιοίκηση

Sharing is caring!

Με αφορμή το βιβλίο «Τομές Δημοκρατίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση»

Της Ρένας Δούρου*

Το βιβλίο του Δημήτρη Κατσούλη «Τομές Δημοκρατίες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση» έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο για τον τόπο και για την ίδια την τοπική αυτοδιοίκηση. Λίγους μόλις μήνες πριν από τις αυτοδιοικητικές εκλογές της άνοιξης, οι «Τομές δημοκρατίας στην τοπική αυτοδιοίκηση» θέτουν, με θάρρος και επιστημονική πληρότητα, όλα τα κρίσιμα διακυβεύματα Δημοκρατίας, Αυτοτέλειας και Αυτονομίας ενός θεσμού διακυβέρνησης, που παρότι βρίσκεται εγγύτερα στον πολίτη, τα προβλήματα και τις αγωνίες του, συνεχίζει να διεκδικεί την ολοκληρωμένη χειραφέτησή του από την κεντρική εξουσία.

Οι σελίδες του βιβλίου σκιαγραφούν τεκμηριωμένα το αυτοδιοικητικό τοπίο και περιγράφουν τις αλλαγές που έχουν γίνει μέσα από προγράμματα, όπως ο «Καποδίστριας» και ο «Καλλικράτης» και φθάνοντας ως το σημερινό «Κλεισθένη Ι».
Το σημαντικότερο, όμως, είναι πως προχωρούν πάρα πέρα. Κάνουν αυτό που θα έπρεπε να κάνουν όλοι όσοι ασχολούνται με τα του δημόσιου βίου, προκειμένου η άσκηση της πολιτικής να αποκτήσει αξιοπιστία. Προχωρούν σε συγκεκριμένες προτάσεις για την αναγέννηση της τοπικής αυτοδιοίκησης στη βάση των αρχών της εγγύτητας και της αποτελεσματικότητας, με όρους συμμετοχής των πολιτών, διαβούλευσης, διαφάνειας και λογοδοσίας. Μέσα από την αναδιάρθρωση και ανακατανομή της εξουσίας, όπως την περιγράφει ορθά ο συγγραφέας μεταξύ του «κεντρικού επιτελικού κράτους που περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο στις επιτελικές λειτουργίες και ενώ όλες οι εκτελεστικές λειτουργίες μεταβιβάζονται στους δήμους και τις περιφέρειες». Μέσα από την ανακατανομή των απαραίτητων πόρων. Μέσα από τη μετακίνηση υπηρεσιών και προσωπικού προς όφελος των δήμων και των περιφερειών. Πάντα με στόχο την εμβάθυνση της τοπικής δημοκρατίας μέσα από μια πραγματική, ουσιαστική πολυεπίπεδη δημοκρατική διακυβέρνηση, αυτό που είναι και παραμένει ζητούμενο, όπως ακριβώς με οξυδέρκεια παρατηρεί ο Δημήτρης Κατσούλης στο βιβλίο του.

Αποκέντρωση – Ανάπτυξη – Αυτονομία

Διαβάζοντας το πολλαπλά χρήσιμο βιβλίο του Δ. Κατσούλη, φτάνεις κανείς εύκολα στο συμπέρασμα πως πρόκειται για ένα βιβλίο – εργαλείο, όχι μόνο για τους αιρετούς της αυτοδιοίκησης, αλλά για όλους τους πολίτες, ένα βιβλίο που ενημερώνει και βάζει τις βάσεις για γόνιμο προβληματισμό. Δεδομένης της αυτοδιοικητικής εμπειρίας των 4,5 χρόνων στο τιμόνι της περιφέρειας Αττικής και της προσπάθειάς για ένα νέο υπόδειγμα άσκησης διοίκησης στην υπηρεσία του δημοσίου συμφέροντος, φτάνει κανείς στη συνειδητοποίηση πως βιώνουμε ακριβώς τις δυσλειτουργίες και τις παθογένειες της αλληλοεπικάλυψης και των παράλληλων αρμοδιοτήτων, οι οποίες μεταφέρονται από την κεντρική εξουσία στην τοπική αυτοδιοίκηση, χωρίς όμως το ανάλογο θεσμικό πλαίσιο που να την θωρακίζει, χωρίς πόρους και μέσα. Δημιουργώντας αυτό που έχει ειπωθεί ήδη πολλές φορές, δηλαδή αρμοδιότητες που δεν παράγουν έργο, αλλά κατηγορητήρια και που, in fine, συμβάλλουν σε μια γραφειοκρατική λειτουργία της αυτοδιοίκησης.
Για τον παραπάνω λόγο, αλλά και ενόψει της μεταρρύθμισης του «Καλλικράτη» και της συνταγματικής αναθεώρησης, η σημερινή διοίκηση της περιφέρειας Αττικής έχει καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις αναμόρφωσης του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας της αυτοδιοίκησης, όπως η ουσιαστικοποίηση της μητροπολιτικότητας, η ανάδειξη του μητροπολιτικού ρόλου της Αττικής, η εξάλειψη της διάκρισης κρατικών και τοπικών πολιτικών, ή η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.
Έχει γίνει πίστη όλων στη σημερινή περιφερειακή διοίκηση πως αυτές οι προτάσεις μπορούν να καταστήσουν την περιφερειακή διακυβέρνηση, παράγοντα ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης με έμφαση στην πραγματική αποκέντρωση υπηρεσιών και αρμοδιοτήτων. Μια πραγματική περιφερειακή διακυβέρνηση που να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην αναπτυξιακή και κοινωνική της αποστολή μέσα από τον επανασχεδιασμό του συστήματος της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και άσκησης ενιαίων κρατικών πολιτικών. Μία περιφεριεακή διακυβέρνηση που θα μπορέσει επιτέλους να υλοποιήσει την συνταγματική επιταγή, αλλά και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας, τις αρχές του κράτους δικαίου και το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στόχος η συμμετοχή του πολίτη

Αυτές είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για να γίνει η τοπική αυτοδιοίκηση το κύτταρο δημοκρατίας και η ασπίδα που χρειάζεται ο τόπος, ειδικά σήμερα που οι δυνάμεις των νοσταλγών του χθες, του φασισμού και της ακροδεξιάς,
σηκώνουν ξανά κεφάλι και διεκδικούν προκλητικά μία θέση στο πολιτικό προσκήνιο. Πρόκειται για μια κομβικής σημασίας συζήτηση, στην οποία μετέχουμε όλοι όσοι μοιραζόμαστε την ίδια βεβαιότητα. Αυτός ο δημόσιος διάλογος δεν αφορά τεχνοκρατικά θέματα, δεν πρέπει να γίνεται intra muros. Αφορά στην ουσιαστική εμπέδωση των συμμετοχικών θεσμών, της διαβούλευσης και της κοινωνικής λογοδοσίας. Αφορά στην οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών μέσα από τη θεσμική ανάταξη και την πολιτική αναβάθμιση της αυτοδιοίκησης. Αφορά στην αποτελεσματικότητα, στην αξιοπιστία, στη σοβαρότητα, στην ανάγκη να αποκτήσει τον πρώτο λόγο η πολιτική στην τοπική αυτοδιοίκηση και όχι η εντυπωσιοθηρία, το φαίνεσθαι, οι βερμπαλισμοί, και όλα αυτά που κάθε άλλο παρά αθώα είναι, μιας και πίσω τους κρύβουν μια ετερόκλητη συμμαχία των δυνάμεων της αδράνειας, Πρόκειται για τις δυνάμεις εκείνες, οι οποίες στην πραγματικότητα απορρίπτουν τη χειραφέτηση της αυτοδιοίκησης και επιθυμούν την χειραφέτησή της, όπως συνέβαινε όλες τις προηγούμενες δεκαετίες, μέσα από τις πελατειακές σχέσεις, την αδιαφάνεια και τη διαφθορά. Είναι αυτές οι δυνάμεις που πιστεύουν σε μια περίκλειστη διαχείριση της εξουσίας, μακριά από τους πολίτες, στην υπηρεσία των λίγων –των εχόντων και των κατεχόντων, στην υπηρεσία των ισχυρών.
Διαβάζοντας το σπουδαίο αυτό βιβλίο, δεν θα μπορούσε να μην θιγεί και η συμβολή ενός μεγάλου απόντα, που εξακολουθεί να είναι παρών μέσα από το έργο και τις ιδέες του, που συνεχίζουν να εμπνέουν και να μπολιάζουν τη δράση όλων των αυτοδιοικητικών. Ο αείμνηστος Γιώργος Παπαδημητρίου, και η τεράστια δημοκρατική παρακαταθήκη του σε όλους εμάς, θυμίζει πως είναι αναγκαία διαρκώς η ανανέωση και η αναζωογόνηση της δημοκρατίας. Σε ένα από τα τελευταία έργα του, τη «Δημοκρατία σε δοκιμασία», γίνεται λόγος για την ανάγκη ενός προσεκτικά επεξεργασμένου σχεδίου, ώστε να βρεθεί η σχέση πραγματικής αντιπροσώπευσης και εμπλουτισμού της δημοκρατίας με συμμετοχικούς θεσμούς. Είναι σημαντικό και αναγκαίο ο πολίτης να βρεθεί στο κέντρο λήψης των αποφάσεων, μέσα από την εμπέδωση συμμετοχικών διαδικασιών και αδιαμεσολάβητης, χωρίς μηχανισμούς χειραγώγησης, εκλογής αντιπροσώπων στη βουλή και την τοπική αυτοδιοίκηση. Αυτή είναι η νέα πνοή για να ξεπεραστεί η κρίση δημοκρατίας, με όχημα μια τοπική αυτοδιοίκηση, εργαλείο ανάπτυξης, αλληλεγγύης και κοινωνικής δικαιοσύνης στραμμένη στις ανάγκες των πολιτών.

* Περιφερειάρχης Αττικής

http://www.dedemadis.gr/product/275/%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%B5%CF%83-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%B1%CF%83-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CF%83%CE%B7