Ζορζ Εζέν Οσμάν

(Baron Georges Eugene Hαussmαnn, Παρίσι 1809 – 1891). Γάλλος διοικητικός υπάλληλος. Ο χαρακτηρισμός του πολεοδόμου, που του αποδίδεται συχνά, δεν είναι σωστός, γιατί απλώς περιορίστηκε, ως νομάρχης Σηκουάνα, στην εφαρμογή στο Παρίσι ενός ρυθμιστικού σχεδίου με βάση ένα αστεροειδές σχήμα κατά μίμηση των αρχιτεκτονικών αντιλήψεων της Αναγέννησης (της σιξτινικής Ρώμης του Ντομένικο Φοντάνα). Για να επιτύχει μια οικοδομική εξυγίανση αλλά και για άλλους λόγους, μεταξύ των οποίων σημαντικότεροι ήταν οι πολιτικοστρατιωτικοί, καθώς και λόγοι γοήτρου, δημιούργησε ένα δίκτυο βουλεβάρτων και επιβλητικών κτιρίων, ύστερα από πολλές κατεδαφίσεις, που άλλαξαν τη μορφή ορισμένων συνοικιών από τις παλαιότερες της πόλης.

Με την τελική πτώση των Βοναπαρτών και της Αυτοκρατορίας, ο O. κατηγορήθηκε και αναγκάστηκε να παραιτηθεί (1870). Την πολεοδομική του πολιτική, μολονότι αρκετά συζητήσιμη, τη μιμήθηκαν πολλές άλλες πόλεις και η τεχνική των αλόγιστων κατεδαφίσεων προκάλεσε πολλά σφάλματα.

Πολύ νωρίτερα από τον Κέινς, ο βαρώνος Οσμάν είχε συνειδητοποιήσει ότι η προσφυγή σε φαραωνικά πολεοδομικά προγράμματα και έργα υποδομών αποτελεί ισχυρό μοχλό για την αντιμετώπιση σοβαρών οικονομικών κρίσεων. Μια τέτοια κρίση είχε πλήξει τη Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες το 1848, πυροδοτώντας ένα παλιρροϊκό κύμα κοινωνικών επαναστάσεων σε πολλές χώρες της ηπείρου.

Μετά την ήττα της εξέγερσης, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, που αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας, εγκαινίασε ένα τεράστιο πρόγραμμα δημοσίων έργων, με στόχο την παραγωγική κινητοποίηση των λιμναζόντων κεφαλαίων και την απορρόφηση της ανεργίας. Σ’ αυτό το πλαίσιο, επιστράτευσε τον Ζορζ Εζέν Οσμάν, νομάρχη στην περιοχή του Σηκουάνα, στον οποίο ανέθεσε τη μεταμόρφωση της γαλλικής πρωτεύουσας.

Ο προτεστάντης πολεοδόμος από την Αλσατία έφερε σε πέρας την αποστολή του με γερμανική αποφασιστικότητα, χωρίς να λογαριάζει τις έντονες αντιδράσεις όσων των κατηγορούσαν ότι καταστρέφει το παλιό Παρίσι. Υπολογίζεται ότι γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε το 60% των κτιρίων της γαλλικής πρωτεύουσας. Ολόκληρες εργατικές γειτονιές εξαφανίστηκαν από προσώπου γης για να δημιουργηθούν στη θέση τους τα περίφημα μεγάλα βουλεβάρτα, η οδός Σεν Μισέλ, το δάσος της Βουλώνης, η όπερα, καινούργιες γέφυρες του Σηκουάνα, αλλά και ένα νέο σύστημα ύδρευσης και ένα γιγαντιαίο αποχετευτικό δίκτυο.

Τα εντυπωσιακά έργα του Οσμάν είχαν ως αποτέλεσμα να υπερχρεωθεί ο δήμος των Παρισίων, αλλά και το τραπεζιτικό σύστημα, το οποίο δημιούργησε τεράστιες φούσκες με την ανεξέλεγκτη, παρασιτική επέκταση. Το προδιαγεγραμμένο κραχ επήλθε το 1868 και ο Οσμάν εκπαραθυρώθηκε για να ακολουθήσει η οδυνηρή εξυγίανση.

Το γαλλικό κατεστημένο αναθεμάτισε τον Οσμάν για το δημοσιονομικό χάος που του κληροδότησε, αλλά αξιοποίησε κατά κόρον μία από τις εμπνεύσεις του: τη διάνοιξη λεωφόρων πολύ μεγάλου εύρους, ώστε να μετακινούνται ταχύτατα τα στρατεύματα για τη συντριβή των εξεγερμένων. Πραγματικά, τα μεγάλα βουλεβάρτα αξιοποιήθηκαν από τα στρατεύματα που έπνιξαν στο αίμα την Παρισινή Κομμούνα, τον Μάιο του 1871. Σήμερα, ένα από τα κεντρικά βουλεβάρτα στη Δεξιά Όχθη του Σηκουάνα φέρει το όνομα του διάσημου πολεοδόμου. 

Λεωφόρος Μονμάρτης, Απόγευμα (The Boulevard Montmartre, Afternoon), Camille Pissarro, 1897

Ο Ιμπρεσιονισμός καταγράφει τις επιπτώσεις της μαζικής ανακατασκευής του Παρισιού στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα, με επικεφαλής τον  Georges-Eugène Haussmann (Ζορζ-Εζέν Οσμάν), η οποία περιλάμβανε τους νεόκτιστους σιδηροδρομικούς σταθμούς, τις πλατιές, δεντρόφυτες λεωφόρους που αντικατέστησαν τους πρώην στενούς, ασφυχτικά γεμάτους δρόμους και τις τεράστιες, πολυτελείς πολυκατοικίες. Συχνά, εστιάζοντας σε σκηνές της δημόσιας αναψυχής – ιδιαίτερα σκηνές από καφέ και καμπαρέ – οι ιμπρεσιονιστές απέδωσαν τη νέα αίσθηση της αλλοτρίωσης, όπως τη βίωσαν οι κάτοικοι της πρώτης σύγχρονης μητρόπολης.

Δρόμος στο Παρίσι, Βροχερή Μέρα (Paris Street, Rainy Day), Gustave Caillebotte, 1877

κοινοποίησε το: