Βαρκελώνη :Μέσα σε ένα Superblock

πηγή www.citybranding.gr

Σε ένα από τα δημοφιλέστερα κείμενα που έχουμε δημοσιεύσει στο blog μας παρουσιάσαμε την ιδέα των superblocks στη Βαρκελώνη. Το σχέδιο να μειωθεί η κυκλοφορία των αυτοκινήτων μέσα σε μια γειτονιά και να αποκτήσουν προτεραιότητα οι πεζοί, οι ποδηλάτες και δευτερευόντος τα αυτοκίνητα των κατοίκων και των επαγγελματιών της γειτονιάς δεν είναι χωρίς αντιδράσεις.Αυτοί που επιμένουν στη χρήση του αυτοκινήτου είδαν να μεγαλώνει ο χρόνος μετάβασης από το ένα σημείο στο άλλο. Οι μετασχηματισμοί που στηρίζονται στις αρχές της Βιώσιμης Κινητικότητας έχουν συνεπάρει πολεοδόμους, αστικές αρχές, κατοίκους σε πολλές πόλεις του κόσμου.Όμως υπάρχουν και αντιδράσεις.
# Κείμενο της LAURA BLISS ,  7 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2018 στο CITYLAB
Μια ταινία μικρού μήκους αποκαλύπτει τις εσωτερικές λειτουργίες των περίφημων και αμφιλεγόμενων αναβαθμίσεων των δρόμων της Βαρκελώνης.

Συνέχεια ανάγνωσης Βαρκελώνη :Μέσα σε ένα Superblock

Localit.gr Κυκλική Οικονομία και Δήμοι: Μία επίκαιρη, ενδιαφέρουσα και δύσκολη λύση


Αναρτήθηκε: 22.08.2018

Του Ράλλη Γκέκα

Δρ. Οικονομικών ΤΑ

Σε προηγούμενο άρθρο είχε τονιστεί ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκινήσει μία έντονη συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), μετά το 2020. Η συζήτηση βρίσκεται στο στάδιο της διαβούλευσης και μάλιστα θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη – μέλη, έχουν κληθεί να συμμετάσχουν στη διαβούλευση και να καταθέσουν τις προτάσεις τους.

Είναι γνωστό ότι ο προϋπολογισμός της επόμενης προγραμματικής περιόδου θα είναι αισθητά μειωμένος, λόγω και του BREXIT. Παράλληλα, αναμένεται να ενισχυθεί ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας των προσκλήσεων. Για να μπορέσουν οι Ελληνικοί δήμοι να ανταπεξέλθουν στις νέες προκλήσεις θα πρέπει από τώρα να προετοιμάζονται ώστε, με την έναρξη της νέας προγραμματικής περιόδου, να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Από αυτή την άποψη είναι πολύ ενδιαφέρουσα η συζήτηση που έχει ξεκινήσει, για τα χαρακτηριστικά της νέας Προγραμματικής Περιόδου και ιδιαίτερα η εξειδίκευση στις αναμενόμενες προτεραιότητες και ιεραρχήσεις της.

Παράλληλα, αυτή την εποχή ξαναζούμε το πρόβλημα της αναποτελεσματικότητας της πολιτικής διαχείρισης των απορριμμάτων. Ελπίζω να έχουν όλοι συνειδητοποιήσει ότι η στρατηγική αυτή δεν μπορεί να είναι αντικείμενο λαϊκισμού και μικροπολιτικών σχεδιασμών. Όπως επίσης δεν είναι και ένα πρόβλημα που λύνεται με κάποιο «μαγικό ραβδάκι». Ιδιαίτερα πασιφανές είναι ότι το πρόβλημα αυτό δεν μπορεί να λυθεί, κάθε άλλο μάλιστα, με λύσεις τύπου, τοπικά δημοψηφίσματα.

Η υιοθέτηση πολιτικών κυκλικής οικονομίας αποτελεί μία μέσο- μακροπρόθεσμη λύση. Δεν είναι εύκολη υπόθεση. Στο άρθρο αυτό θα δούμε όμως ότι θα συνεχιστεί και αναμένεται να αποτελέσει μία από τις βασικές προτεραιότητες στη μετά το 2020 πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημαντικό επίσης στοιχείο είναι ότι η «κυκλική οικονομία» παρουσιάζει μία πολύ ισχυρή υποστήριξη, όπως την καταλαβαίνει ο καθένας βέβαια, εκ μέρους των πολιτών

Ποια είναι η διαφορά γραμμικής και κυκλικής οικονομίας.

Η γραμμική και μέχρι σήμερα, κυρίαρχη οικονομία, στηρίζεται στο τρίπτυχο «take – make – dispose» (εισήγαγε – παρήγαγε – διάθεσε).

Η κυκλική οικονομία στοχεύει στη διατήρηση της αξίας των προϊόντων, των υλικών και των πόρων όσο το δυνατόν περισσότερο, ελαχιστοποιώντας την παραγωγή αποβλήτων. Όσο λιγότερα προϊόντα απορρίπτονται, τόσο το καλύτερο για την οικονομία και το περιβάλλον. Έχει να κάνει με όλα τα στάδια ζωής ενός προϊόντος από το σχεδιασμό του την παραγωγική του διαδικασία, τη διαχείριση των αποβλήτων μέχρι και τη δημιουργία επιχειρηματικών ευκαιριών, επενδύσεων και απασχόλησης.

Ποιος ο λόγος να περάσουμε από τη γραμμική στην κυκλική οικονομία

Το πρόβλημα

Η γραμμική οικονομία αποτελεί τεράστια σπατάλη. Το μεγαλύτερο μέρος της αξίας των υλικών που χρησιμοποιούνται είναι «θαμμένο» στους χώρους υγειονομικής ταφής. Κάθε χρόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) χρησιμοποιούνται σχεδόν 15 τόνοι υλικών ανά άτομο, ενώ κάθε πολίτης της ΕΕ παράγει, κατά μέσο όρο, πάνω από 4,5 τόνους αποβλήτων ετησίως, εκ των οποίων πάνω από το μισό καταλήγει σε ΧΥΤΑ. Το μέσο όχημα, στην Ευρώπη, σταθμεύεται στο 92% του χρόνου, ενώ το 31% των τροφίμων απορρίπτεται και το μέσο γραφείο χρησιμοποιείται μόνο κατά 35-50% στη διάρκεια των ωρών εργασίας
Τα προβλήματα που συνδέονται με την κυκλοφοριακή συμφόρηση κόστισαν το 2016, μόνο στις ΗΠΑ, σχεδόν 300 δισεκατομμύρια δολάρια.

Τα απόβλητα που παράγονται από αυτές τις αναποτελεσματικές διαδικασίες σωρεύουν πρόσθετα έξοδα, λόγω των δαπανών διαχείρισης αποβλήτων και επιβολής ανταποδοτικών τελών. Στις αναπτυσσόμενες αγορές σήμερα, η διαχείριση των στερεών αποβλήτων και το κόστος συλλογής μπορούν ενίοτε να φθάσουν το 50% των δημοτικών ετήσιων προϋπολογισμών.

Οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις του γραμμικού μοντέλου περιλαμβάνουν τον αέρα, το νερό, την ηχορύπανση αλλά και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Περίπου το 80% των αστικών περιοχών παρουσιάζουν ατμοσφαιρική ρύπανση σε επίπεδα που υπερβαίνουν τα όρια της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Οι συνθήκες αυτές προκαλούν αρνητικές επιπτώσεις στις πόλεις, επιπλέον των άμεσων επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία. Στην Κίνα, σχετικές μελέτες κατέδειξαν ότι, η χαμηλή ποιότητα του αέρα υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα / ελκυστικότητα της πόλης και οδηγεί σε μια σημαντική διαρροή εγκεφάλων από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας.

Οι προοπτικές

Τα μέτρα, ο βελτιωμένος σχεδιασμός, η επαναχρησιμοποίηση αποβλήτων μπορούν να προκαλέσουν καθαρή εξοικονόμηση έως και 604 δισεκατομμύρια ευρώ, για τις επιχειρήσεις σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ποσό που αντιστοιχεί στο 8% του ετήσιου κύκλου εργασιών τους. Παράλληλα, αναμένεται μείωση των συνολικών ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από 2 έως 4%. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η υλοποίηση πρόσθετων μέτρων για την αύξηση της παραγωγικότητας των πόρων κατά 30% έως το 2030, μπορεί να ενισχύσει το ΑΕΠ κατά σχεδόν 1%, δημιουργώντας ταυτόχρονα πάνω από δύο εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας.

Πρόσφατη έρευνα κατέδειξε ότι η στροφή σε μία κυκλική οικονομία μπορεί να προκαλέσει:

Αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος. Υπολογίζεται ότι στο μέσο διαθέσιμο εισόδημα για τα νοικοκυριά της ΕΕ θα προκαλέσει αύξηση 3.000 ευρώ μέχρι το 2030.

Περιορισμό των πιέσεων στους δημοτικούς προϋπολογισμούς. Η εισαγωγή αρχών κυκλικής οικονομίας μπορεί να προκαλέσει μείωση κατά 32% των πρωτογενών αποβλήτων κατανάλωσης μέχρι το 2030 και 53% μέχρι το 2025. Ο περιορισμός των αποβλήτων οδηγεί και σε περιορισμό του κόστους αποκομιδής και διαχείρισης τους. Παράλληλα, η «έξυπνη» προμήθεια και χρήση υλικών μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλες εξοικονομήσεις και να περιορίσει την ανελαστικότητα των δημοτικών προϋπολογισμών.

Ενθάρρυνση της εισαγωγής της καινοτομίας στην οικονομία. Η φιλοδοξία να αντικατασταθούν προϊόντα μονής κατεύθυνσης με προϊόντα «κυκλικής» κατεύθυνσης είναι ένα ισχυρό κίνητρο για νέες ιδέες και θα μπορούσαν να προσφέρουν νέες πηγές καινοτομίας. Βρίσκοντας νέους τρόπους διατήρησης, συστατικά και υλικά ενθαρρύνουν επίσης την ανάπτυξη νέων καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων.

Αύξηση της ποιότητας ζωής. Επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι μέσω της κυκλικής οικονομίας μπορούν να βελτιωθούν δείκτες που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των πολιτών. Για παράδειγμα οι θετικές επιπτώσεις της κυκλικής οικονομίας μπορούν μέχρι το 2050, να προκαλέσουν μείωση του «χαμένου» χρόνου, κυρίως στις μεταφορές, κατά 60%. Επιπλέον, δραστηριότητες της κυκλικής οικονομίας (ιδίως στο δομημένο περιβάλλον), θα μπορούσαν να έχουν θετικό αντίκτυπο στον αέρα του εσωτερικού χώρου, την ποιότητα του (μέσω της χρήσης υγιεινών υλικών στα κτίρια) και θα μπορούσαν παράλληλα να επιτύχουν μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης (μέσω αποτελεσματικότερων συστημάτων κινητικότητας, παραγωγής και διαχείρισης απορριμμάτων).

Ευκαιρίες απασχόλησης. Πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε για την πόλη του Λονδίνου αξιολόγησε ότι μέχρι το 2036 μια κυκλική οικονομία θα μπορούσε να προσφέρει στο Λονδίνο 12.000 καθαρές νέες θέσεις εργασίας στους τομείς της επαναχρησιμοποίησης, της ανακατασκευής και της καινοτομίας των υλικών.

Γιατί θα πρέπει να εμπλακούν οι δήμοι

Οι πόλεις σήμερα λειτουργούν μέσα σε ένα παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, το οποίο βασίζεται στο γραμμικό μοντέλο. Ένας αυξανόμενος παγκόσμιος πληθυσμός, συγκεντρωμένος σε μεγάλο βαθμό στις πόλεις, και μια αυξανόμενη αστική μεσαία τάξη, οδήγησαν σε περισσότερες απαιτήσεις και πιέσεις, σχετικά με τις αστικές υποδομές ενώ παράλληλα, η αύξηση του ΑΕΠ οδήγησε σε μεγαλύτερη κατανάλωση. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με την έλλειψη ολιστικής προσέγγισης στη διαχείριση των αστικών περιοχών, προκάλεσε οικονομικές ζημίες και αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Οι πόλεις μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας κυκλικής οικονομίας. Λειτουργούν ως παράγοντες που επιτρέπουν παρεμβάσεις, στην Ευρώπη τουλάχιστον, με τις οποίες μπορούν να επηρεάσουν τόσο τους καταναλωτές όσο και τις επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, οι πόλεις είναι υπεύθυνες για τη διαχείριση απορριμμάτων σε τοπικό επίπεδο. Έχουν τη δυνατότητα χαρτογράφησης των πηγών δημιουργίας απορριμμάτων. Μαζί με τις τοπικές επιχειρήσεις, ορισμένα τουλάχιστον από τα απορρίμματα αυτά, μπορούν να μετατραπούν σε εισροές για την τοπική, την περιφερειακή και την παγκόσμια παραγωγή.

Η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία απαιτεί πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και νέα οράματα για το πως θα μπορούσε να είναι η μελλοντική πόλη. Ως εκ τούτου, η συμμετοχή σε τοπικό επίπεδο είναι ζωτικής σημασίας για τη μετατροπή από την παραδοσιακή γραμμική προσέγγιση σε μια κυκλική στρατηγική. Η κυκλική οικονομία αποσκοπεί στη αποσύνδεση της ανάπτυξης από τους πεπερασμένους πόρους και την κατανάλωση. Στηρίζεται σε τρεις αρχές:

  1. Σχεδιασμό της αποτελεσματικής διαχείρισης των απορριμμάτων και της ρύπανσης
  2. Διατήρηση των προϊόντων, των εξαρτημάτων και των υλικών στην υψηλότερη αξία τους και χρηστικότητα τους.
  3. Αναγέννηση των φυσικών συστημάτων.

Μια «κυκλική» πόλη ενσωματώνει τις αρχές μιας κυκλικής οικονομίας σε όλες της τις
λειτουργίες, δημιουργώντας ένα αστικό σύστημα που είναι ανανεωτικό, προσβάσιμο
και άφθονο, από το σχεδιασμό του. Αυτές οι πόλεις αποσκοπούν στην αναπροσαρμογή της έννοιας του απορρίμματος και διατηρούν τα στοιχεία ενεργητικού τους στην υψηλότερη αξία, ανά πάσα στιγμή.

Είναι εύκολη η εμπλοκή των δήμων σε διαδικασίες κυκλικής οικονομίας;

Οι δήμοι θα μπορούσαν να προωθήσουν την κυκλική οικονομία εφαρμόζοντας δικά τους έργα, αλλά και υποστηρίζοντας έργα που προωθούνται από άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. Σε οποιαδήποτε από τις δύο αυτές περιπτώσεις, οι δήμοι χρειάζονται εξωτερικές πηγές χρηματοδότησης για να καλύψουν την επένδυση ή να την συμπληρώσουν, με βάση τις όλο και περισσότερο περιορισμένες δημοσιονομικές πηγές τους. Εκτός από την έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τις υπάρχουσες πηγές χρηματοδότησης, για τις επενδύσεις της κυκλικής οικονομίας, οι δήμοι συχνά δεν διαθέτουν τις γνώσεις και το κατάλληλο προσωπικό σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης, σχεδιασμού και κατάρτισης προγραμμάτων χρηματοδότησης για έργα κυκλικής οικονομίας.

Στη χρηματοδότηση των επενδύσεων κυκλικής οικονομίας εμπλέκονται κίνδυνοι που δεν είναι αποδεκτοί από τις εμπορικές τράπεζες. Οι κίνδυνοι αυτοί μπορεί να σχετίζονται με:

  • μικρούς φορείς με περιορισμένη εγγύηση ή λίγα περιουσιακά στοιχεία, ως ασφάλεια δανείων,
  • καινοτόμες, αλλά όχι πλήρως εμπορικά αποδεδειγμένες, τεχνολογίες με συναφείς κατασκευαστικούς και λειτουργικούς κινδύνους και
  • μεταβάσεις σε νέα και μη αποδεδειγμένα επιχειρηματικά μοντέλα, με συναφείς εμπορικούς κινδύνους και κινδύνους αγοράς.

Επιπλέον, υπάρχουν εμπόδια και ιδιαίτερα στην Ελλάδα διαρθρωτικά εμπόδια, που περιπλέκουν την ανάμειξη της δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης. Υπάρχουν επίσης εμπόδια στην πρόσβαση στη μικροχρηματοδότηση και στην ενσωμάτωση επιχορηγήσεων και άλλων επιδοτήσεων από διαφορετικές πηγές ή κονδυλίων που στοχεύουν σε διαφορετικά θέματα ή τομείς. Η αντιμετώπιση αυτών των φραγμών και εμποδίων θα βελτίωνε την απαιτούμενη χρηματοδότηση για τα κυκλικά έργα στις πόλεις.

Είναι προφανές ότι στη χώρα μας τα εμπόδια αυτά είναι πολλαπλάσια ακόμα και για μεγάλους και καλά οργανωμένους δήμους.

Πως συμβάλλουν στην υποστήριξη των δήμων οι υφιστάμενες πολιτικές της ΕΕ.

Ορισμένα χρηματοδοτικά εργαλεία, για την υποστήριξη πρωτοβουλιών σχετικά με την κυκλική οικονομία, είναι η χρηματοδοτική στήριξη για τη μετάβαση στη κυκλική οικονομία με τη χρηματοδότηση από το ESIF (European Structural and Investment Funds (ESIF), συμπεριλαμβανομένων 5,5 δισ. Ευρώ από τα διαρθρωτικά ταμεία για διαχείριση αποβλήτων και επενδύσεις, στην κυκλική οικονομία. Επιπλέον, 650 εκατ. Ευρώ διατίθενται από το πρόγραμμα «Horizon 2020», για την έρευνα και την καινοτομία. Υπάρχει επίσης χρηματοδότηση για τα «κυκλικά» έργα που διατίθενται στα προγράμματα Urban Innovative Actions, LIFE, URBACT και Interreg Europe.

Όσον αφορά στις επενδυτικές ενισχύσεις ύψους 5,5 δισ. Ευρώ για έργα στον τομέα των στερεών απορριμμάτων, ορισμένα από τα κεφάλαια αυτά χρησιμοποιούνται για τη στήριξη επενδύσεων που προωθούν την ελαχιστοποίηση των απορριμμάτων και επιτρέπουν κυκλικές πρακτικές διαχείρισης απορριμμάτων, όπως η διαλογή, η ανακύκλωση και η κομποστοποίηση υλικών και βιολογικών απορριμμάτων. Ωστόσο, η προσοχή επικεντρώνεται στη διαχείριση των αποβλήτων (οικιακής χρήσης) και όχι στην κυκλική οικονομία και μεγάλο μέρος αυτών των πόρων αναμένεται να διατεθεί για μεγάλα έργα υποδομής που αποσκοπούν στην ασφαλή επεξεργασία και διάθεση υπολειμμάτων οικιακών αποβλήτων που δεν είναι άμεσα συνδεδεμένα με την κυκλική οικονομία.

Ενδιαφέρον επίσης έχουν κονδύλια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ESF) (2014-2020), που είναι δυνητικά προσβάσιμα, για έργα και επιχειρήσεις της κυκλικής οικονομίας στο πλαίσιο των διαφόρων εθνικών και περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων που αφορούν:

  • «Ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας – ΕΤΑΚ» (με πάνω από 60 δισ. ευρώ συνολικά διαθέσιμα κονδύλια κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο 2014-2020, εκ των οποίων 40 δισ. ευρώ από την ΕΕ)
  • «Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ» (με πάνω από 90 δισ. ευρώ συνολικά διαθέσιμα κονδύλια κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο 2014-2020, εκ των οποίων άνω των 60 δισ. ευρώ από την ΕΕ).
  • Άλλοι θεματικοί στόχοι, συμπεριλαμβανομένου του θεματικού στόχου «Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε όλους τους τομείς».

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) παρέχει χρηματοδότηση για σχέδια κυκλικής οικονομίας διαφόρων ειδών και με διαφορετικά χαρακτηριστικά κινδύνου, καθώς και συμβουλευτικές υπηρεσίες σε κυκλικούς φορείς υλοποίησης έργων. Η ΕΤΕπ παρέχει επίσης συμβουλευτική υποστήριξη στις αστικές αρχές. Ένα παράδειγμα αυτού είναι ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Συμβουλευτικών Υπηρεσιών για τις Επενδύσεις – URBIS15.

Παρά το ενδιαφέρον τους, τα υφιστάμενα προγράμματα για τη χρηματοδότηση επενδύσεων κυκλικής οικονομίας αξιολογούνται ως ανεπαρκή. Για το λόγο αυτό σχεδιάζονται για την μετά το 2020 προγραμματική περίοδο περισσότερο έντονες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις στον τομέα της ενίσχυσης υποστήριξης και προώθησης της κυκλικής οικονομίας.

Οι σχεδιαζόμενες νέες πολιτικές.

Το ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία και ταμεία επενδύσεων (ESIF) κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο (2014-2020) δεν υποστηρίζει ρητά τη στροφή προς μια κυκλική οικονομία (τουλάχιστον σε αστικό επίπεδο). Μικρές εξαιρέσεις αποτελούν ορισμένα μέσα χρηματοδότησης, όπως αυτά που ενδεικτικά αναφέρονται παραπάνω, που ενδέχεται να εντάσσουν περιστασιακά την κυκλική οικονομία, ως αντικείμενο χρηματοδότησης. Ωστόσο, η χρηματοδότηση που παρέχεται για δράσεις που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία στο πλαίσιο αυτών των προγραμμάτων, είναι σχετικά περιορισμένη και ανεπαρκής για να δημιουργήσει την απαιτούμενη ώθηση για την υλοποίηση μιας τέτοιας πολιτικής προτεραιότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, η υποστήριξη της μετάβασης προς την κυκλική οικονομία στις πόλεις απαιτεί συγκεκριμένες και σαφείς αναφορές στο κανονιστικό πλαίσιο, όσον αφορά στην επιλεξιμότητα των σχετικών δράσεων. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προβλεφθούν διατάξεις, στην πολιτική συνοχής μετά το 2020, για να διασφαλιστεί ότι τα προγράμματα ESIF θα συμβάλλουν ουσιαστικά και σταθερά στη μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία στις αστικές περιοχές της ΕΕ.

Η μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία αναμένεται να ξεκινήσει σε αστικές περιοχές όπου ο οικονομικός, κοινωνικός και χωρικός αντίκτυπος είναι μεγαλύτερος και πληρούνται οι προϋποθέσεις για ολοκληρωμένες παρεμβάσεις. Ως εκ τούτου, θεωρείται πολύ πιθανό εάν όχι βέβαιο, η πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενσωματώσει το σκεπτικό της κυκλικής οικονομίας, προκειμένου να δοθεί η απαιτούμενη ώθηση μέσω των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων και επενδυτικών ταμείων. Θα εισαχθούν διατάξεις στην πολιτική συνοχής μετά το 2020 για να διασφαλιστεί ότι τα προγράμματα ESIF συμβάλλουν ουσιαστικά και με βιώσιμο τρόπο στη μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία.

Συμπέρασμα

Η εμπλοκή στις διεργασίες της κυκλικής οικονομίας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ιδιαίτερα δε για την Ελληνική πρωτοβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση, που τόσο οι αρμοδιότητες όσο και οι πόροι της έχουν περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό, σε σχέση με την αντίστοιχη κατάσταση των Ευρωπαίων ομολόγων της. Αποτελεί όμως μία μεγάλη πρόκληση. Κυρίως μία πρόκληση που θα καταστεί ακόμα πιο έντονη με την εξειδίκευση των προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη νέα προγραμματική περίοδο.

Δεν είναι όμως μόνο οι χρηματοδοτικοί πόροι που αναμένονται. Είναι πολύ σημαντική και η αποδοχή που έχει μία τέτοια πολιτική από τους πολίτες. Οι ευρωπαίοι πολίτες είναι πεπεισμένοι ότι υπάρχει ισχυρή θετική σύνδεση ανάμεσα στην ανάπτυξη, την απασχόληση και την αποδοτική χρήση των πόρων. Δημοσκόπηση του ευρωβαρόμετρου αποκάλυψε ότι σημαντική πλειοψηφία των πολιτών πιστεύει ότι ο αντίκτυπος της πιο αποδοτικής χρήσης των πόρων θα έχει θετικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής στη χώρα τους (86%), στην οικονομική ανάπτυξη (80%) καθώς και στις ευκαιρίες απασχόλησης (78%). Επιπλέον βλέπουν τη μείωση και την ανακύκλωση αποβλήτων τόσο στο σπίτι (51%) όσο και στη βιομηχανία και τον κατασκευαστικό κλάδο (51%) ως το πιο σημαντικότερο τρόπο ενίσχυσης της αποδοτικής χρήσης των πόρων.

Τα συγκριτικά στοιχεία του μέσου ευρωπαϊκού όρου με την Ελλάδα θα τα βρείτε εδώ. Το σημαντικό πάντως στοιχείο είναι ότι παρότι φαίνεται ότι η Ελλάδα υστερεί σε σχέση με τον μέσο Ευρωπαϊκό όρο, τα ποσοστά παραμένουν πάρα πολύ μεγάλα και αυτό είναι ένα πολιτικό καμπανάκι. Δεν μπορεί να αγνοηθεί εύκολα αυτή η βούληση των Ελλήνων πολιτών. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να εντατικοποιηθεί και να γίνει πιο αποτελεσματική η ενημέρωση των πολιτών και κυρίως η καταπολέμηση της νοοτροπίας «όχι στη δική μου αυλή, αλλά στου γείτονα».

Η γνώμη μου είναι ότι οι ελληνικοί δήμοι, τουλάχιστον οι μεγάλοι, θα πρέπει να προετοιμάζονται από τώρα. Όχι μόνο για να διεκδικήσουν κονδύλια από τη νέα προγραμματική περίοδο, όσο περισσότερο για να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν πολιτικές που αναμένεται να τους βοηθήσουν να βελτιώσουν την οικονομική και κοινωνική κατάσταση του δήμου τους όπως επίσης την ποιότητα ζωής των δημοτών τους.

Για περισσότερα:

  • EC. LIFE and the circular economy. http://bookshop.europa.eu
  • EU. Urban Agenda for the EU – Partnership Circular Economy
  • Urban Agenda for the EU. Circular Economy. DRAFT ACTION PLAN
  • Ellen MacArthur Foundation. CITIES IN THE CIRCULAR ECONOMY: AN INITIAL EXPLORATION
  • EE. Κυκλική οικονομία. Συνδέοντας, δημιουργώντας και διατηρώντας την αξία.

Ρητορική: Η τεχνική της πειθούς

συνέντευξη του Laurent Pernot, στους Romain Brethes και Thomas Mahler για λογαριασμό του εβδομαδιαίου περιοδικού Le Ρoint

Ρητορική: Για τον ελληνιστή Laurent Pernot οι τεχνικές της πειθούς, που μας κληροδότησε η Αρχαιότητα, παραμένουν αρυτίδωτες. Μέλος του Institut de France και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, ο ελληνιστής Laurent Pernot είναι ο σπουδαίος Γάλλος ειδικός της ρητορικής της Αρχαιότητας. Κατά την άποψή του, οι Αρχαίοι, εφευρίσκοντας και διαμορφώνοντας την τέχνη της πειθούς, μάς κληροδότηταν όχι μόνο μεθόδους και τεχνικές, αλλά και ένα αληθινό πρότυπο κοινωνίας. «Η ρητορική», επισημαίνει μεταξύ άλλων σε συνέντευξή του στο περιοδικό Le Point, «είναι μία διαδικασία προσέγγισης και πολιτισμού. Προμηθεύει ένα μοντέλο δημιουργίας ανθρωπίνων σχέσεων, που μπορεί να μας βοηθήσει να ζήσουμε λίγο καλύτερα και όλοι μαζί. Η βία και η καταπίεση αναπτύσσονται σε κοινωνίες που δεν αφήνουν θέση στον ελεύθερο λόγο και στην ανταλλαγή επιχειρημάτων. Δηλαδή, όπου υπάρχει η ρητορική, αποδέχεται κανείς την ύπαρξη του άλλου. Ένα από τα περίφημα συνθήματα του Μάη του ΄68 «Φτάνουν οι πράξεις, ας περάσουμε στα λόγια», εννοεί ακριβώς αυτό». «Ο λόγος είναι το εργαλείο λειτουργίας της κοινωνίας», θα αναφέρει σε άλλο σημείο της συνέντευξής του.

Ακολουθεί η συνέντευξη του Laurent Pernot, στους Romain Brethes και Thomas Mahler για λογαριασμό του εβδομαδιαίου περιοδικού Le Ρoint*

Τι είναι η ρητορική; Σήμερα έχουμε γι΄αυτή μία εικόνα αρκετά πεζή, που συνδέεται με κενά και ψεύτικα λόγια.

Laurent Pernot: Πρέπει να ξεκινήσουμε από τον αρχαίο ορισμό της ρητορικής, δηλαδή την τέχνη της πειθούς. Η ρητορική είναι μία προσπάθεια κατανόησης και ρύθμισης της πειθούς, αυτού του αινιγματικού φαινομένου, που οδηγεί στο να μεταβάλλει κάποιος την άποψή του χωρίς καμία βία, μόνο με τον λόγο. Οι Έλληνες εφηύραν αυτή την τέχνη. Και το σημαντικότερο που είπαν, ήταν, νομίζω, πως υπάρχουν τρεις πηγές πειθούς. Υπάρχουν βεβαίως τα λογικά επιχειρήματα, αλλά επίσης υπάρχει η αυθεντία και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται αυτός που ομιλεί. Και έπειτα υπάρχει η ψυχολογία εκείνου, ο οποίος βρίσκεται στο ακροατήριο: είναι θυμωμένος, φοβάται, είναι αδιάφορος;

Το περίφημο «λόγος, ήθος, πάθος», που συναντάται στη «Ρητορική» του Αριστοτέλη;

Ακριβώς. Η πειθώ δεν έχει να κάνει μόνο με τη χρήση επιχειρημάτων (λόγος). Πρέπει επίσης να ληφθεί υπ΄όψιν η προσωπικότητα του ομιλητή (ἦθος) και το πάθος (αρχ. πάθος), που κινητοποιεί τα συναισθήματα του ακροατηρίου. Η άλλη μεγάλη ιδέα της ρητορικής είναι πως υπάρχει μία μέθοδος, για να δομήσει κανείς έναν λόγο. Η Αρχαιότητα πρόβλεψε πέντε κλασικά στάδια: τη σύλληψη των επιχειρημάτων (εὕρεσις), τη διάταξη των επιχειρημάτων με τρόπο αποτελεσματικό (τάξις), το ύφος και την έκφραση (λέξις), την απομνημόνευση (μνήμη), ώστε να παραμείνει ο λόγος στο νου του ομιλητή και την εκφώνηση (ὑπόκρισις). Είναι πολύ σημαντικό, διότι ο καθένας μπορεί να διαπρέψει στον έναν ή στον άλλον τομέα. Μπορεί να είναι έξυπνος, χωρίς όμως καλή φυσική παρουσία, και αντιστρόφως.

Γιατί η τέχνη αυτή αναπτύχθηκε στην Ελλάδα;

Υπήρχε φυσικά κάποια τέχνη του λόγου και σε άλλους πολιτισμούς, γιατί τίποτε δεν είναι πιο φυσικό από τον ίδιο τον λόγο. Αλλά η θεωρητικοποίησή του, με τη μορφή ενός ιδιαίτερου κλάδου, αποτελεί εφεύρεση της Αρχαίας Ελλάδας. Η λέξη της «ρητορικής» πρέπει να ξαναμπεί στη σειρά των ελληνικών λέξεων, που υποδηλώνουν τις σημαντικές καινοτομίες στον πολιτισμό μας, δίπλα στην «πολιτική», την «ιστορία», τη «φιλοσοφία», την «ηθική», τα «μαθηματικά» …. Αυτό είναι το ελληνικό θαύμα, μία σειρά από θωρητικοποιήσεις με οικουμενική διάσταση.

Ήδη στον Όμηρο, ο λόγος αποτελεί χαρακτηριστικό του ομηρικού ήρωα, όπως και η ομορφιά και το θάρρος…

Πράγματι, οι ήρωες στον Όμηρο εκφωνούν τουλάχιστον τόσους λόγους, όσες και οι μάχες, στις οπoίες παίρνουν μέρος! Αλλά το πιο αξιοσημείωτο είναι πως στην «Ιλιάδα» και στην «Οδύσσεια», συναντούμε ήδη έναν προβληματισμό γύρω από τη ρητορική τέχνη. Κάποιος, για παράδειγμα, εκφράζει μία άποψη για έναν λόγο, που μόλις εκφωνήθηκε, και αμέσως ο Οδυσσέας, ο Φοίνιξ και ο Αίαντας εκφωνούν κι αυτοί με τη σειρά τους λόγους, ώστε να προκύπτουν οι συγκρίσεις μεταξύ των διαφόρων μορφών ευγλωττἰας.

Στη συνέχεια, κατά τον πέμπτο προ Χριστού αιώνα, συστηματοποιήθηκε η θεωρία της ρητορικής τέχνης. Πρέπει να προσδιορίσουμε το πλαίσιο αυτής της συστηματοποίησης. Γιατί, αν και η Ρητορική είναι η εννοιολογική ανάλυση της πειθούς, αντικατοπτρίζει επίσης και μία λειτουργία της κοινωνίας, έναν τρόπο συμβίωσης.

Στην Αθήνα συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της δημοκρατίας, υπόβαθρο της ρητορικής ήταν το δικαστικό πεδίο : οι αγορητές παραθέτουν τα επιχειρήματά τους και ακολουθεί η ετυμηγορία του λαού, ο οποίος όμως δεν θεωρεί πως κατέχει την απόλυτη αλήθεια, αλλά μόνον τη δικαστική. Στο πολιτικό πεδίο συμβαίνει το ίδιο: όταν οι πολίτες πρέπει να λάβουν μία απόφαση, συγκεντρώνονται, μιλούν, ακούνε, και στο τέλους επικρατεί κάποια άποψη, έναντι μιας άλλης. Όπως σημείωσε ο Fénelon γενικεύοντάς το: «Στους Έλληνες όλα εξαρτώνταν από τον λαό, και ο λαός εξαρτώνταν από τον λόγο». Ο λόγος είναι το εργαλείο λειτουργίας της κοινωνίας.

Η πρώτη σημαντική σχολή είναι αυτή των σοφιστών, οι οποίοι έχουν σήμερα πολύ κακή φημη. Την άξιζαν;

Οι σοφιστές – ο Γοργίας, ο Πρωταγόρας … – αποτελούν την πρώτη σημαντική στιγμή της θεωρητικοποίησης της ρητορικής τέχνης. Έρχονταν από άλλες περιοχές του ελληνικού κόσμου, και η παρουσία τους στην Αθήνα προκάλεσε αίσθηση. Ισχυριζόμενοι, όπως ο Πρωταγόρας, ότι «για κάθε πράγμα μπορούμε να υποστηρίξουμε εξ ίσου επιτυχώς μία άποψη, όσο και την αντίθετή της», χρησιμοποιώντας το ίδιο ισχυρά επιχειρήματα, αυτοί οι σοφιστές έδιναν εντύπωση ανηθικότητας και υποστήριζαν έναν σκανδαλώδη σχετικισμό. Επιτέλεσαν όμως ένα αξιοσημείωτο έργο ανάλυσης και μετάδοσης της ρητορικής τέχνης. Ο Πλάτων ονείδισε τη σοφιστική και τον σοφιστή, θεωρώντας τον σοφιστή κακέκτυπο του φιλοσόφου. Πρέπει επίσης να πούμε πως ο Πλάτων ήταν εξαιρετικά συγκρατημένος όσον αφορά στη ρητορική. Όντας αντίπαλος της δημοκρατίας, δεν μπορούσε παρά να καταγγείλει την τέχνη του λόγου, τη ρητορική, η οποία αποτελούσε κινητήρια δύναμη του αθηναϊκού καθεστώτος. Αυτό και για προσωπικούς λόγους, καθώς ο δάσκαλός του, ο Σωκράτης, είχε καταδικαστεί σε θάνατο, όχι τόσο από τη δημοκρατία, αλλά κυρίως από την ίδια τη ρητορική: ο Σωκράτης παρουσιάστηκε ενώπιον ενός λαϊκού δικαστηρίου και δεν έπεισε τους δικαστές. Κατά τη διάρκεια της Αρχαιότητας η φιλοσοφία και η ρητορική ήταν, μπορούμε να πούμε, αδελφές που εχθρεύονταν η μία την άλλη, ωστόσο αλληλοεμπλουτίζονταν.

Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Δημοσθένης (384-322), για να διορθώσει ένα πρόβλημα άρθρωσης, μιλούσε βάζοντας μικρά βότσαλα στο στόμα του, ή έτρεχε απαγγέλλοντας στίχους, για να δυναμώσει τη φωνή του…

Ο Δημοσθένης είχε διαμορφώσει μία υπόγεια αίθουσα, όπου εξασκούνταν στην αγόρευση. Λέγεται πως ξύριζε το μισό κεφάλι, όταν κατέβαινε εκεί, και ξανανέβαινε, όταν τα μαλλιά του είχαν μεγαλώσει. Μία προτομή του Δημοσθένη εμφανίζει μία παραμόρφωση στο στόμα, κάτι που εξηγεί ίσως το πρόβλημα του ρήτορα στην εκφορά του λόγου. Οι διηγήσεις που συνδέονται με τον Δημοσθένη, δείχνουν πως η ρητορική είναι πρωτευόντως αποτέλεσμα δουλειάς. Για τους Έλληνες η ρητορική εκπορεύεται από τρεις πηγές: το φυσικό ταλέντο (ωραία φωνή, ωραία φυσική παρουσία, διαύγεια πνεύματος), τη θεωρητική κατάρτιση (μέθοδοι) και τέλος την εξάσκηση.

Να γιατί η ρητορική είναι στην ουσία της δημοκρατική. Αν κάποιος εμφανίζει μειονεκτήματα – χαμηλή φωνή ή όχι εντυπωσιακή φυσική παρουσία – και πάλι μπορεί να καταφέρει να μιλήσει ωραία, αναπτύσσοντας τις δύο άλλες πλευρές. Κατά μία έννοια αυτό είναι ένα ηθικό δίδαγμα.

Σε τι μπορεί να μας χρησιμεύσει σήμερα η ρητορική;

Η ρητορική προσφέρει τον κώδικα. Έχουμε όλοι αισθανθεί κάποτε τον φόβο να μην ξερουμε τι να πούμε ενώπιον ενός ακροατηρίου, να μας λείπουν τα κατάλληλα επιχειρήματα. Η ρητορική δεν προσφέρει έτοιμους λόγους, για να ανταπεξέλθει κάποιος σε αυτή την κατάσταση, αλλά ιδέες, έναν κατάλογο ερωτήσεων, που μπορεί κανείς να υποβάλει στον εαυτό του, ώστε να είναι ικανός να αναπτύξει αποτελεσματικά ένα θέμα. Το κλασικό σχεδιάγραμμα του δικανικού λόγου, με τα πέντε μέρη, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε άλλη περίσταση, αποτελεί ένα ενδεικτικό πλαίσιο.

Αρχίζει με το προοίμιο, που σκοπό έχει να κερδίσει την προσοχή του ακροατηρίου, επιδιώκοντας να καταδείξει πως αυτό που θα ειπωθεί το αφορά. Ο Κικέρωνας ήταν ειδικός στο είδος αυτό, όπως για παράδειγμα στον πρώτο λόγο του «Κατά Κατιλίνα» : «Ω καιροί, ώ ήθη. Αυτά όλα η Σύγκλητος τα ξέρει, ο ύπατος τα βλέπει, και όμως ο Κατιλίνας ζεί ακομη!». Ακολουθεί η διήγησις, που αφηγείται τα γεγονότα. Εδώ ο ομιλητής τοποθετείται ήδη στο ζήτημα, αφού εκθέτει τα γεγονότα με τον δικό του τρόπο, ντύνοντάς τα με τον μανδύα της αντικειμενικότητας. Τα γεγονότα αυτά πρέπει να παρουσιαστούν με τον πιο άμεσο τρόπο, τον ονομαζόμενο σήμερα storytelling. Σε τρίτη φάση έρχεται η πρότασις, που αναγγέλει τα σημεία που θα εξεταστούν. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στον προφορικό λόγο, περισσότερο απ΄ ό,τι στον γραπτό, είναι απαραίτητο να καθοδηγήσει ο ρήτορας το ακροατήριό του. Στην τέταρτη θέση έρχεται η επιχειρηματολογία, η πίστις, που είναι και το σημαντικότερο. Η ρητορική μάς «προμηθεύει» διάφορες λίστες επιχειρημάτων, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθοούν. Αν θέλετε να προτείνετε κάποιο μέτρο, για παράδειγμα, πρέπει να αποδείξετε πως είναι δίκαιο, νόμιμο, δυνατό, χρήσιμο, απαραίτητο, ηθικό και σύμφωνο με τις παραδόσεις… Ο ομιλητής εξετάζει όλα αυτά τα σημεία και αναρωτιέται ποια είναι αποτελεσματικότερα στη δική του περίπτωση. Μπορείτε να το επιχειρήσετε σε μία συνεδρίαση, σε μια αίθουσα διδασκαλίας ή σε ένα διοικητικό συμβούλιο: η μέθοδος δουλεύει! Και τέλος υπάρχει ο επίλογος, που ήταν συνήθως σύντομος στους Αρχαίους. Είναι η στιγμή κατά την οποία μπορεί κανείς να κινητοποιήσει τα πάθη. Ο Κικέρων πάλι, ήταν κορυφαίος σε αυτό. Όταν υπήρχαν πολλοί δικηγόροι που αγόρευαν, άφηναν τον Κικέρωνα να αγορεύσει τελευταίος, γιατί ήξεραν πως μπορούσε να εξάψει το ακροατήριό του αλλά και να του προκαλέσει αγανάκτηση.

Ως προς τι ο Κικέρων ενσαρκώνει την ακμή της ρητορικής;

Ο Κικέρων πραγματοποιεί μία σύνθεση, καθώς ήταν ο σημαντικότερος ρήτορας της εποχής του, αλλά και ο θεωρητικός της ρητορικής και φιλόσοφος, ενώ το έργο του αποτελεί τη βάση της μελλοντικής ανθρωπιστικής παιδείας. Συνδυάζει την τιμιότητα με την ευχαρίστηση και αναζητά τη συμφιλίωση μεταξύ αλήθειας και καλλιέπειας. Είναι το ιδανικό της πολιτικής του Γάλλου προέδρου Μακρόν, της «ταυτόχρονης» διευθέτησης αντίθετων πραγμάτων. Και έπειτα ο Κικέρων είναι ο άνδρας της μοίρας, γιατί δολοφονήθηκε για τις ιδέες του, ενώ οι αντίπαλοί του, μεταξύ αυτών και ο Αντώνιος, κατέλαβαν την εξουσία με τη βία. Εκτός από τον αξιοθαύμαστο λόγο, ο Κικέρων ήξερε να προσαρμόζεται στο ακροατήριό του. Ο λατινιστής Guy Achard υπολόγισε ότι, όταν ο ρήτορας απευθυνόταν στη Σύγκλητο, αφιέρωνε το 16% της επιχειρηματολογίας του, για να καταδείξει την ευγένεια της πράξης, έναντι 1%, όταν βρισκόταν ενώπιον της συνέλευσης του λαού, οπότε και χρησιμοποιούσε επιχειρήματα, που αναφέρονταν στη χρησιμότητα της πράξης. Ο Κοϊντιλιανός εμπνεύστηκε από τον Κικέρωνα στη συγγραφή της Ρητορικής αγωγής (Instituto oratoria), δηλαδή της ρητορικής εκπαίδευσης. Το έργο αυτό αποτελεί το πιο ωραίο σύνολο όλων των εποχών στο είδος των εγχειριδίων ρητορικής.

Η ρητορική μπορεί να επιστρατευτεί στην ερωτική έλξη;

Ασφαλώς! Η «τέχνη του έρωτα» (Ars amatoria) του Οβίδιου, μπορεί να διαβαστεί και ως μία σάτιρα των εγχειριδίων ρητορικής: «Μελετήστε τις ελευθέριες τέχνες, σας το συνιστώ, νέοι Ρωμαίοι (…), η γυναίκα, ηττημένη θα καταθέσει τα όπλα στην ευγλωττία σας. Αλλά κρύψτε τα μέσα που διαθέτετε και μην αναλώνετε την ευφράδειά σας…» Και το αρχαιότερο κείμενο πάνω στη ρητορική, το «Ἑλένης ἐγκώμιον» του Γοργία, υπερασπίζεται εκείνη που θεωρούνταν η αιτία του Τρωικού Πολέμου, καθώς εγκατέλειψε τον άνδρα της και υπέκειψε στις προτάσεις του Πάρη. Ο Γοργίας την απενοχοποιεί εξετάζοντας τους διάφορους λόγους που θα μπορούσαν να την έχουν καθοδηγήσει. 1) Είτε οι θεοί το θέλησαν, και δεν είναι δικό της το σφάλμα. 2) Είτε αρπάχθηκε με τη βία, και δεν μπορούσε να κάνει τίποτε. 3) Είτε πείστηκε από τον λόγο του, και ποιος μπορεί να αντισταθεί στη δύναμη της πειθούς; 4) Είτε τον ερωτεύτηκε, και κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί στο θεό Έρωτα. Σε κάθε περίπτωση ο Ελένη, κατά τον Γοργία, είναι αθώα.

Πώς κρίνετε τους σύγχρονους πολιτικούς ρήτορες;

Οι μεγάλοι κοινοβουλευτικοί ρήτορες της τρίτης Δημοκρατίας, ο Κλεμανσώ, ο Ζορές, παρουσίασαν αληθινά έργα ρητορικής. Σήμερα ένας πολιτικός δεν θα τολμούσε κάτι τέτοιο από φόβο μήπως κατηγορηθεί πως κάνει επίδειξη. Η κομματική πειθαρχία έχει σκοτώσει την κοινοβουλευτική ρητορική. Στην αρχαία Αθήνα, μπορούσαν με τον λόγο να πείσουν στην Εκκλησία του Δήμου, ενώ σήμερα, αν η ψήφιση μιας ρύθμισης είναι αποφασισμένη εκ των προτέρων, και αν, επί πλέον, το θέμα της συζήτησης είναι, λόγου χάριν, ο καθορισμός της τιμής της πατάτας την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν μπορούμε να πάμε πολύ μακριά με τη ρητορική.

Η ρητορική θεωρούνταν επί μακρόν η βασίλισσα των μαθημάτων. Ήταν καλό αυτό;

Η ρητορική είναι μία τέχνη φτιαγμένη για να διδάσκεται. Η ωραία έκφραση κάποιου δεν εξαρτώνταν μόνο από την επιδεξιότητά του. Προϋπέθετε επίσης παιδεία, την ανάγνωση και την ερμηνεία σπουδαίων κειμένων, γνώσεις λογικής, γλωσσολογίας, ιστορίας και δικαίου. Περιελάμβανε ασκήσεις διαφόρων ειδών. Στην αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν κυρίως τα προγυμνάσματα της ρητορικής, τις μελέτες, μία μέθοδο ενεργούς παιδαγωγικής, που συνίστατο στη σύνθεση ενός υποτιθέμενου ρητορικού λόγου πάνω σε θέμα, που είχε δοθεί. Στη Ρώμη η μελέτη αποτελεί ένα κοσμικό γεγονός και παίρνει διαστάσεις υπερβολής, όταν οι φοιτητές πρέπει να αναπτύξουν θέματα περίτεχνα:

Μία νέα κοπέλα αρπάζεται και βιάζεται από πειρατές και στη συνέχεια συλλαμβάνεται από ληστές. Πρέπει να αποδειχθεί ότι είναι πολίτης, για να επανεναχθεί στην πόλη.

Ή ακόμη, ένας άνδρας κατηγορείται ότι βίασε δύο γυναίκες την ίδια νύχτα, ξέροντας ότι ένας νόμος ορίζει πως η γυναίκα που βιάστηκε, μπορεί να προτείνει, είτε να θανατωθεί ο βιαστής της, είτε να απαιτήσει να την παντρευτεί: τι θα συμβεί αν η μια γυναίκα ζητήσει την καταδίκη του σε θάνατο και η άλλη τον γάμο;

«Μέσα από τέτοια αυθαίρετα παραδείγματα, εμπεδωνόταν μία αληθινή μάθηση των τεχνικών της επιχειρηματολογίας και της παρουσίασης. Ο Πετρώνιος στο «Σατυρικό» τα εμπαίζει. Όμως, νομίζω πως αυτή η διδασκαλία είναι αξιοπρόσεκτη. Σχετικά πρόσφατα μιλούσαν ακόμη για λειτουργία «τάξεων ρητορικής». Η ρητορική παρέμεινε παρούσα για δυόμιση χιλιάδες χρόνια στο ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα.

Ο Jean-Michel Blanquer ανήγγειλε ότι το 2021 όλοι οι υποψήφιοι του Baccalauréat (απολυτήριο Λυκείου) θα περάσουν από μία μεγάλη προφορική εξέταση. Ποια είναι η γνώμη σας;

Είναι ένα πολύ καλό μέτρο. Επί μακρόν η Γαλλία αποτελούσε εξαίρεση, αφιερώνοντας μικρή θέση στην προφορική διδασκαλία, και ήταν προσανατολισμένη κυρίως στις γραπτές εξετάσεις. Είναι ωστόσο εμφανές πως στην κοινωνία μας όλο και περισσότερο πρέπει να είναι κανείς ικανός να χειρίζεται αποτελεσματικά την τέχνη της δημόσιας ομιλίας, κυρίως στον χώρο της εργασίας. Αυτό είναι το καλύτερο, γιατί θα οδηγήσει τους εκπαιδευτικούς να σκύψουν περισσότερο στις μεθόδους της ρητορικής.

Ακούγοντάς σας, σχηματίζει κανείς την εντύπωση πως η ρητορική θα σώσει τον κόσμο…

Μα τον έχει κιόλας σώσει! Κάθε φορά που οι άνθρωποι κάθισαν γύρω από ένα τραπέζι ή σε ένα ημικύκλιο για να ανταλλάξουν επιχειρήματα, αντί να χρησιμοποιήσουν ύβρεις και βία, η ανθρωπότητα έκανε μία μικρή πρόοδο. Προφανώς δεν πρέπει να είναι κανείς αφελής. Ο λόγος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξαπάτηση και για τη χειραγώγηση. Ωστόσο, η διαδικασία της πειθούς περιλαμβάνει το να προσεγγίσει κάποιος έναν άλλον. Όταν σκέφτομαι μόνος, είμαι δυνατός για το δίκιο μου και είμαι σίγουρος ότι δε σφάλλω. Όταν όμως απευθύνομαι στον άλλο, αρχίζω να αντιλαμβάνομαι έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης. Υπό αυτή την έννοια η ρητορική είναι μία διαδικασία προσέγγισης και πολιτισμού. Προμηθεύει ένα μοντέλο δημιουργίας ανθρωπίνων σχέσεων, που μπορεί να μας βοηθήσει να ζήσουμε λίγο καλύτερα και όλοι μαζί. Η βία και η καταπίεση αναπτύσσονται σε κοινωνίες που δεν αφήνουν θέση στον ελεύθερο λόγο και στην ανταλλαγή επιχειρημάτων. Δηλαδή όπου υπάρχει η ρητορική, αποδέχεται κανείς την ύπαρξη του άλλου. Ένα από τα περίφημα συνθήματα του Μάη του ΄68 «Φτάνουν οι πράξεις, ας περάσουμε στα λόγια», εννοεί ακριβώς αυτό.

Ο Γιάννης Μαργαρίτης νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας

Πραγματοποιήθηκε σήμερα το μεσημέρι συνεδρίαση της ΦΑΡΙΣ και μεταξύ των θεμάτων ήταν η επιλογή καλλιτεχνικού διευθυντή για το ΔΗΠΕΘΕΚ. Οι εννιά υποψηφιότητες, οι οποίες αξιολογήθηκαν από αρμόδια επιτροπή της επιχείρησης και το δήμαρχο Παναγιώτη Νίκα και κατέληξαν ότι το τιμόνι του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας θα αναλάβει ο Γιάννης Μαργαρίτης

Οι εννιά υποψήφιοι καλλιτεχνικοί διευθυντές ήταν οι: Παναγιώτης Αδάμ, Καλλιρρόη Βελέντζα, Πέτρος Γάλιας, Χρίστος Κόκκινος, Γιάννης Μαργαρίτης, Αννέτα Παπαθανασίου, Φίλιππος Σοφιανός, Κώστας Χαλκιάς και Νίκος Χατζηπαπάς

Πηγή: Ο Γιάννης Μαργαρίτης νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας | Εφημερίδα ΘΑΡΡΟΣ

Μαργαρίτης Γιάννης

Ποιος είναι ο νέος καλλιτεχνικό διευθυντής
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955. Σπούδασε θέατρο στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στο Πανεπιστήμιο Paris III. Παρακολούθησε σεμινάρια υποκριτικής στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παρακολούθησε μαθήματα διδασκαλίας της υποκριτικής δίπλα στον Γιώργο Σεβαστίκογλου στο Iβρύ και μαθήματα κινηματογράφου στη Σχολή Σταυράκου. Tο 1976 ίδρυσε το Θέατρο της Άνοιξης, όπου και σκηνοθέτησε τις περισσότερες από τις παραγωγές του. Η παράστασή του «Ατρείδες» πήρε το βραβείο καλύτερης παράστασης και σκηνοθεσίας καθώς και τα βραβεία α γυναικείου ρόλου (Χρυσάνθη Δούζη) και μουσικής (Λευτέρης Γρηγορίου) από την διεθνή κριτική επιτροπή και την ένωση κριτικών θεάτρου της Αιγύπτου στο 9ο Διεθνές Φεστιβάλ Πειραματικού Θεάτρου του Καΐρου. Yπήρξε διευθυντής του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Ρόδου. Έχει συνεργαστεί με το Eθνικό Θέατρο (Επίδαυρος), το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου (Επίδαυρος), το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με τα περισσότερα από τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα, με το Nouveau Theatre de Belgique (Βέλγιο) ,με το Εθνικό Θέατρο της Κωστάντζα (Ρουμανία) και με πολλούς θιάσους Αθηναϊκών θεάτρων. Σαν ηθοποιός έχει παίξει σε αρκετές από τις παραστάσεις του Θεάτρου της Άνοιξης. Έχει σκηνοθετήσει επίσης στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Διδάσκει υποκριτική και αυτοσχεδιασμό στη Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης Bεάκη και υποκριτική στην Ανώτερη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου.

Δημήτρης Γληνός

Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1882, από φτωχή οικογένεια με καταγωγή από το Κόρθι της Άνδρου. Σπούδασε φιλολογία στην Αθήνα. To 1908 παντρεύτηκε την Άννα Χρόνη και με την οικονομική στήριξη του πεθερού του ο Γληνός έφυγε με τη σύζυγό του για μεταπτυχιακές σπουδές στην Ιένα και κατόπιν στη Λειψία. Στη Γερμανία, η γνωριμία του με τον Γ. Σκληρό τον εξοικείωσε με τις σοσιαλιστικές ιδέες και είχε αποφασιστική επίδραση στη μετέπειτα πορεία του. Το 1911, πίσω στην Αθήνα, δραστηριοποιήθηκε στον Εκπαιδευτικό Όμιλο όπου, μεταξύ άλλων, είχε και το συντονισμό της έκδοσης του περιοδικού του. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Εκπαιδευτικού Συνδέσμου των Λειτουργών της Μέσης Εκπαιδεύσεως (Φεβρ. 1915). Τοποθετημένος πολιτικά στην αριστερά του βενιζελισμού ο Γληνός, συνήθως σε συνεργασία με τους Αλ. Δελμούζο και Μ. Τριανταφυλλίδη, έδρασε από διοικητικές και μη θέσεις για την επίλυση του γλωσσικού ζητήματος και την αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες: σύνταξη εκπαιδευτικών νομοσχεδίων του 1913, διάταγμα Προσωρινής Κυβέρνησης (1917) για την εισαγωγή της δημοτικής στα σχολεία, οργάνωση της Παιδαγωγικής Ακαδημίας και του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1924-26). Το 1926 εκτίμησε πως η δυνατότητα προώθησης και στερέωσης μιας ουσιαστικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης μέσω των κρατικών μηχανισμών ήταν μηδαμινή και αποφάσισε να απομακρυνθεί οριστικά από τα δημόσια αξιώματα. Την ίδια χρονιά ξεκίνησε την έκδοση του περιοδικού Αναγέννηση, με το οποίο συνεργάστηκαν τακτικά σημαντικοί διανοούμενοι, όπως οι Καζαντζάκης, Βάρναλης, Κορδάτος, Στρ. Σωμερίτης, η Ρόζα Ιμβριώτη κ.άλ. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 ο Γληνός στράφηκε καθαρότερα προς το μαρξισμό, προσεγγίζοντας σταδιακά το ΚΚΕ. Συνεργάστηκε με το περιοδικό Νέοι Πρωτοπόροι, καθώς και με την εφημερίδα του κόμματος, τον Ριζοσπάστη. Το καλοκαίρι του 1934, μαζί με τον Κώστα Βάρναλη, επισκέφτηκε τη Σοβιετική Ένωση, μετά από πρόσκληση της ένωσης των Σοβιετικών συγγραφέων. Οι εντυπώσεις του από το ταξίδι δημοσιεύτηκαν σε πολλές συνέχειες στην εφημερίδα Νέος Κόσμος. Το 1936 εκλέχτηκε βουλευτής. Στη διάρκεια της 4ης Αυγούστου γνώρισε τη φυλακή και τις εκτοπίσεις αλλά και την πιο γόνιμη, από συγγραφική άποψη, περίοδο της ζωής του. Το 1940 δημοσιεύθηκε η μετάφραση του πλατωνικού Σοφιστή από τον Γληνό. Η εισαγωγή του σε αυτήν την έκδοση θεωρείται από τα σπουδαιότερα μνημεία της νεοελληνικής γραμματείας. Στη διάρκεια της Κατοχής ο Γληνός πρωταγωνίστησε στις διεργασίες για την ίδρυση του ΕΑΜ και συνέταξε το ιδεολογικο-πολιτικό μανιφέστο Τί είναι και τί θέλει το ΕΑΜ. Ο θάνατος τον βρήκε τα Χριστούγεννα του 1943, έπειτα από μια εγχείρηση και ενώ ετοιμαζόταν να μεταβεί στην Ελεύθερη Ελλάδα, προκειμένου να ηγηθεί της κυβέρνησής της. Το πολύπλευρο έργο του Δημήτρη Γληνού είναι εξαιρετικής σπουδαιότητας όχι μόνο αν κριθεί με τα μέτρα της Ελληνικής κοινωνίας: το International Bureau of Education της UNESCO συμπεριέλαβε τον Γληνό μεταξύ των 100 πιο σημαντικών διανoουμένων, πολιτικών, δημοσιολόγων κ.λπ. όλου του κόσμου, που με το στοχασμό και τη δράση τους είχαν σημαντική συμβολή στην υπόθεση της εκπαίδευσης από την εποχή της αυγής του ανθρώπινου πολιτισμού έως τις μέρες μας.

                               (Δρ. Γεώργιος Δ. Μπουμπούς, Γραμματέας του ΔΣ, Υπεύθυνος Αρχείων του Ιδρύματος Γληνού)

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΔΗΜ. ΓΛΗΝΟΥ

Άρθρα: «Γληνός (Δημήτριος)», Κοινωνιολογικόν και Πολιτικόν Λεξικόν (Ανεξαρτήτου), Αθήνα 1933-35. Φούλα Χατζιδάκη, «Δημήτρης Γληνός», Νέα Εστία 1187 (Χριστούγεννα 1976). Έλλη Aλεξίου, «Δημήτρης Γληνός (εκατό χρόνια από τη γέννησή του)», Νέα Εστία 1326 (1 Οκτ. 1982). Φίλιππος Ηλιού, «Εισαγωγικό σημείωμα», στο: Δημ. Γληνού, Άπαντα, τ. Α’, Αθήνα 1983. Ι. Αυδή-Καλκάνη, «Ο Δημήτρης Γληνός και ο αγώνας της γυναίκας», Ο Αγώνας της Γυναίκας 17 (Ιαν.-Μάρτ. 1983). Ανδρέας Δ. Γληνός, «Από τον Μυστριώτη στον Λένιν: μερικοί προβληματισμοί του νεαρού Δημήτρη Γληνού», Ριζοσπάστης, 12 Οκτ. 1986. Ανδρέας Δ. Γληνός, «Η επιστημονική κοσμοθεώρηση του διαλεκτικού υλισμού και ο Δημήτρης Γληνός» [Μάρτιος 1990], στου ίδιου: Βιολογική επιστήμη και κοινωνία. Μελέτες, άρθρα, γραπτά, Αθήνα 1994. Φίλιππος Ηλιού, «Δημήτρης Γληνός: από την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στην κοινωνική επανάσταση», Τα Νέα, 8 Φεβρ. 2000. Marie Eliou, «Dimitri Glinos (1882-1943)», Prospects XXIII:3-4, στο: www.ibe.unesco.org (2000). Γιώργος Δ. Μπουμπούς, «Στη ζωή της σιωπής και του στοχασμού: o Δημ. Γληνός στη Σαντορίνη», στο: Δημ. Γληνού, Η τριλογία του πολέμου [1945], Αθήνα 2003. Ελένη Ζούζουλα – Κώστας Θεριανός, «Δημήτρης Γληνός: ο αγωνιστής δάσκαλος, ο ριζοσπάστης παιδαγωγός», Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης 68-69 (Δεκ. 2003-Φεβρ. 2004). Γιώργος Δ. Μπουμπούς, «Γληνός, Δημήτρης», λήμμα στο: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Τύπου, 1784-1974, τ. Α’, Αθήνα 2008. Μαριάνθη Μπέλλα, «Η Ανωτέρα Γυναικεία Σχολή (1921-1923)», Εκπαιδευτική Κοινότητα 99 (Αύγ.-Οκτ. 2011). Γιώργος Πετρόπουλος, «Ο Δημήτρης Γληνός ως επιστήμονας και πολιτικός: η διαμόρφωση μιας ηγετικής φυσιογνωμίας», Μαρξιστική Σκέψη 12 (Ιαν.-Μάρτ. 2014).

Αυτοτελείς εκδόσεις: Τάσος Βουρνάς, Δημήτρης Γληνός: ο Δάσκαλος του Γένους [1960], Αθήνα 1975. Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών, Δημήτρης Γληνός: 100 χρόνια από τη γέννησή του, Αθήνα 1983. Φιλοσοφική Σχολή Παν/μίου Ιωαννίνων, Δημήτρης Γληνός: παιδαγωγός και φιλόσοφος, Αθήνα 1983. Ευαγγελία Κοκκίνη, Δημήτρης Γληνός, 1882-1943, Αθήνα 1989. Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών (ΚΜΕ), Δημήτρης Γληνός: ο πνευματικός ταγός, Αθήνα 1997. Κωνσταντίνος Μαυρέας και Γιώργος Δ. Μπουμπούς (επιμ.), Στη μνήμη Δημήτρη Α. Γληνού [1946], Αθήνα 2003. Γιώργος Γάτος (επιμ.), Το μέγα πάθος του εκπαιδευτικού δημοτικισμού: 41 γράμματα του Γληνού στο Δελμούζο, Αθήνα 2003. Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων (ΠΕΦ), Δημήτρης Γληνός. Αφιέρωμα, Αθήνα 2016. Μαριάνθη Μπέλλα, Η Ανωτέρα Γυναικεία Σχολή του Δημήτρη Γληνού (1921-1923). Ένα προδρομικό παιδαγωγικό και πολιτικό εγχείρημα του Δημήτρη Γληνού, Αθήνα 2018.

Αφιερώματα περιοδικών: Κομμουνιστική Επιθεώρηση, Ιαν. 1944. Ελεύθερα Γράμματα 32-33 (21 Δεκ. 1945). Επιθεώρηση Τέχνης 119-120 (Νοέμβρ.–Δεκ. 1964). Τομές 7 (Δεκ. 1976). Διαβάζω 61 (26 Ιαν. 1983). Εθνική Αντίσταση 102 (Απρ.-Ιούν. 1999). Νέα Κοινωνιολογία 36 (Άνοιξη 2003). Θέματα Παιδείας 15-16 (Σεπτ. 2003-Φεβρ. 2004).

ΠΗΓΉ :  http://www.glinos.gr/v1/index/dir

Μπεχράκης :Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν είναι ένας απλός κοινωνικός φορέας

Σταμάτης Μπεχράκης:

Ο Σταμάτης Μπεχράκης είναι δημοτικός σύμβουλος Καλαμάτας  και μέλος στο Δ. Σ της Π.Ε.Δ. Πελοποννήσου

Η αναγκαιότητα της απλής αναλογικής στην τοπική αυτοδιοίκηση πήγασε από την ανάγκη της μεγαλύτερης συλλογικής διακυβέρνησης των τοπικών υποθέσεων ώστε να εκφραστούν πιο αυθεντικά οι τοπικές κοινωνίες.

Συνέχεια ανάγνωσης Μπεχράκης :Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν είναι ένας απλός κοινωνικός φορέας