Μελέτη βελτίωσης του δρόμου Καλαμάτα – Αρεόπολη

Πρώτη Δημοσίευση: 30/06/2015 08:11 – Τελευταία Ενημέρωση: 30/06/2015 08:11
Tην εκπόνηση και ολοκλήρωση των απαιτούμενων μελετών για τη βελτίωση στα τμήματα που απαιτείται, κατά μήκος του οδικού τμήματος Καλαμάτα – Καρδαμύλη – Οίτυλο – Αρεόπολη με παράκαμψη οικισμών της Μεσσηνίας, προκηρύσσει για τις 10.00 το πρωί της 4ης Σεπτεμβρίου η Περιφέρεια Πελοποννήσου. Η συγκεκριμένη μελέτη θα εκπονηθεί προκειμένου να διευκολυνθούν οι κινήσεις και να βελτιωθεί η οδική ασφάλεια σε όλο το μήκος από Καλαμάτα έως Οίτυλο – Αρεόπολη δια μέσου των συναντόμενων οικισμών των Δήμων της περιοχής.
Τα τμήματα αυτά εντοπίζονται κυρίως στις περιοχές όπου η υφισταμένη οδός παρουσιάζει
περιορισμένα γεωμετρικά χαρακτηριστικά που μειώνουν την ασφάλεια της κυκλοφορίας ή
διέρχεται μέσα από οικισμούς με επίσης περιορισμένα γεωμετρικά χαρακτηριστικά λόγω πυκνής παρόδιας δόμησης.
Συνολικά προβλέπονται βελτιώσεις δυσχερών τμημάτων σε μήκος περί τα 32χλμ., στο οποίο περιλαμβάνονται και οι παρακάμψεις των οικισμών Κάμπου –Σταυροπηγίου, Αγίου Νίκωνα και η κατασκευή 9 ισόπεδων κόμβων (ΙΚ1, ΙΚ2, ΙΚ3, ΙΚ4, ΙΚ5, ΙΚ6, ΙΚ7 ,ΙΚ9, ΙΚ10)
Για τη παράκαμψη Κάμπου –Σταυροπηγίου, στην οποία περιλαμβάνονται και οι κόμβοι ΙΚ3, ΙΚ4, ΙΚ5, υπάρχει εγκεκριμένη οριστική μελέτη οδοποιίας, που θα αξιοποιηθεί και θα συμπληρωθεί με τις αναγκαίες υποστηρικτικές μελέτες.
Περιλαμβάνεται  επίσης η μελέτη 2 ακόμα ισόπεδων κόμβων (ΙΚ8, ΙΚ11), που βρίσκονται εκτός των τμημάτων αυτών.
Οι κόμβοι που θα υλοποιηθούν συνολικά είναι:
ΙΚ1 (σύνδεση οδού Ναυαρίνου), ΙΚ2 (προς Μικρή Μαντίνεια-Κιτριές), ΙΚ3 (εισόδου Κάμπου),  ΙΚ4 (εισόδου Σταυροπηγίου), ΙΚ5 (εξόδου Σταυροπηγίου), ΙΚ6 (εισόδου Καρδαμύλης),  ΙΚ7 (εξόδου Καρδαμύλης),  ΙΚ8 (Στούπας),  ΙΚ9 (εισόδου Αγίου Νίκωνα),  ΙΚ10 (εξόδου Αγίου Νίκωνα) και  ΙΚ11 (Οιτύλου).
Τέλος, προβλέπεται μελέτη του αποκαθιστάμενου οδικού δικτύου.
Η προκαταρκτική συγκοινωνιακή μελέτη ανέρχεται σε 30.000 ευρώ και η προεκτιμώμενη αμοιβή των υπόλοιπων σταδίων της μελέτης ανέρχεται σε 1.967.069,11 ευρώ. 

τάχθηκε υπέρ του «Ναι» στην κάλπη .Εντάσεις…στην ΚΕΔΕ για το «προαποφασισμένο Ναι»

ΚΕΔΕ
Καφαντάρης Πατούλης
         Τάχθηκε υπέρ του «Ναι» στην κάλπη
 
Εντάσεις, αντεγκλήσεις, κατηγορίες για «θεσμική εκτροπή» και αποχωρήσεις παρατάξεων συνέθεσαν το σκηνικό της έκτακτης συνεδρίασης της ΚΕΔΕ για το δημοψήφισμα. Η Ένωση, με ψήφισμα που εγκρίθηκε ομόφωνα επί των παρόντων, (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, 1 ανεξάρτητος) τάχθηκε υπέρ του «Ναι» στην κάλπη. «Ατόπημα», χαρακτήρισε ο επικεφαλής της παράταξης του ΣΥΡΙΖΑ, Δ. Μπίρμπας, το γεγονός ότι η ΚΕΔΕ πήρε θέση υπέρ της συμμετοχής στην Επιτροπή Υποστήριξης του «Ναι», χωρίς να συζητήσει προηγουμένως με τις παρατάξεις. Μετά την προτροπή του επικεφαλής της παράταξης του ΠΑΣΟΚ, Απ. Κοιμήση, να μπλοκάρουν οι δήμαρχοι το δημοψήφισμα, ο κ. Μπίρμπας κατήγγειλε ότι πρόκειται για ενέργεια «στα όρια της θεσμικής εκτροπής». Η παράταξή του αποχώρησε. Νωρίτερα, είχε αποχωρήσει η παράταξη του ΚΚΕ, με την Ελ. Παντελάκη να καταγγέλλει την ΚΕΔΕ για την στήριξη του «Ναι». «Έπεσαν οι μάσκες του ακομμάτιστου-ανεξάρτητου της Αυτοδιοίκησης», τόνισε. Πρόβαλλε τη θέση του ΚΚΕ για το δημοψήφισμα, που συνοψίζεται στο «Όχι» στις προτάσεις δανειστών και κυβέρνησης.

«Λέμε “Ναι” στην καλύτερη δυνατή διαπραγμάτευση. Το “Όχι” τι είναι;», αναρωτήθηκε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Γ. Πατούλης. «Θέση μας είναι “Ναι” στην Ευρώπη, “Όχι” στο ψευτοδίλημμα του ναι ή όχι στην συμφωνία», είπε νωρίτερα ο κ.Κοιμήσης. Από πλευράς ανεξάρτητων δημάρχων (Κεντροαριστερά), παρών ήταν μόνο ο Θ. Ζούτσος. Στήριξε το ψήφισμα της ΚΕΔΕ, σημειώνοντας ότι αποτελεί προσωπική του στάση.

Ωστόσο, οι τόνοι ανέβηκαν ύστερα από τις εξωθεσμικές παρεμβάσεις των δημάρχων Π.Φαλήρου, Δ. Χατζηδάκη και Μαραθώνα Ηλ. Ψινάκη. Ο κ. Χατζηδάκης παρενέβη φωνάζοντας στη διάρκεια της τοποθέτησης του κ. Μπίρμπα. Ο κ. Μπίρμπας συνέχισε την τοποθέτησή του παραμένοντας στην αίθουσα και ενημερώνοντας ότι θα παραμένει έως την ψηφοφορία οπότε θα αποχωρήσει. Παρ’ όλα αυτά, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, τον… μέτρησε στους αποχωρήσαντες.

«Ενώ προσπαθούσαμε να τον πείσουμε να μείνει για να συζητήσουμε, γιατί τον θεωρείτε ότι έχει ήδη φύγει», είπε σε υψηλούς τόνους, ο δήμαρχος Νεαπόλεως – Συκεών, Σίμος Δανιηλίδης. Η ατμόσφαιρα ηλεκτρίστηκε περισσότερο όταν πήγε να πάρει το λόγο, αρπάζοντας μικρόφωνο από το προεδρείο, ο δήμαρχος Μαραθώνα, Ηλίας Ψινάκης. Αντέδρασαν μέλη του ΔΣ της ΚΕΔΕ. «Όταν ξαναπάρει το λόγο εξωθεσμικός, εγώ φεύγω», φώναξε ο δήμαρχος Κατερίνης, Σάββας Χιονίδης. Για μια ακόμη φορά αποδεικνύεται ότι οι στενές σχέσεις Πατούλη – Ψινάκη προκαλούν αντιδράσεις στην παράταξη του προέδρου της ΚΕΔΕ.

ΕΝΠΕ

Ανάλογη απόφαση με την ΚΕΔΕ έλαβε η ΕΝΠΕ. Τάχθηκε, κατά πλειοψηφία υπέρ του «»Ναι» στην Ευρώπη», με το ψήφισμα να στηρίζεται από περιφερειάρχες ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Καταψήφισε ο περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων, Θ.Γαλιατσάτος (ΣΥΡΙΖΑ). Απουσίασε η περιφερειάρχης Αττικής, Ρ. Δούρου και ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας, Θ. Καρυπίδης (ΑΝ.ΕΛΛ.). 

Μεσσηνία: Κανονικά προχωρά το έργο Τζάνε -Καλαμάκι

Μεσσηνία: Κανονικά προχωρά το έργο Τζάνε-Καλαμάκι

Μεσσηνία: Κανονικά προχωρά το έργο Τζάνε-Καλαμάκι

 

Η θεματική Αντιπεριφερειάρχης υποδομών κα Κωνσταντίνα Νικολάκου απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφων σχετικά με την πορεία της εκτέλεσης των εργασιών στο έργο Τζάνε- Καλαμάκι δήλωσε:

“Αποτελεί πολύ θετική εξέλιξη για την πορεία των εργασιών στο τμήμα Τζάνε-Καλαμάκι του Οδικού Άξονα Ριζόμυλος- Κορώνη η αποδοχή από το  Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβουλίου- ΚΑΣ-, της πρότασης της Περιφέρειας Πελοποννήσου για μικρές τροποποιητικές παρεμβάσεις στη μελέτη σε ότι αφορά το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί λόγω των αρχαιολογικών ευρημάτων που είχαν βρεθεί σε χώρο όπου έχει οριοθετηθεί η Ακρόπολη Πεταλιδίου.

Μετά από την αποδοχή της πρότασης της Περιφέρειας απο το ΚΑΣ, σταματούν οι καθυστερήσεις στην εξέλιξη των εργασιών του έργου και συνεχίζεται απρόσκοπτα η ολοκλήρωση ενός σημαντικού έργου που υλοποιεί η Περιφέρεια Πελοποννήσου στην Π.Ε. Μεσσηνίας, σε μια περιοχή με ιδιαίτερα συγκριτικά πλεονεκτήματα”.

ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Να θυμίσουμε πως όπως έγραψε το ypodomes.com την παράταση της προθεσμίας ολοκλήρωσης του έργου στο τμήμα Τζάνε – Καλαμάκι του δρόμου Ριζόμυλος – Κορώνη, μέχρι τις 30 Νοεμβρίου, πρόκειται ενέκρινε προ ημερών η Οικονομική Επιτροπή της Περιφέρειας Πελοποννήσου.

Ο θεσμός των Περιφερειακών επιτροπών Αναπτυξιακού Σχεδιασμού ΕΣΠΑ

Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2015

 

 
ΗΜΕΡΙΔΑ ΚΕΔΕ-CEMR  με θέμα «Τα Οικονομικά των Ελληνικών Δήμων 
στο Ευρωπαϊκό τους Περιβάλλον» 
 
#Παναγιώτης Μαΐστρος, Επιστημονικος  Συνεργάτης ΚΕΔΕ 
«Ο ΝΕΟΣ ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΠΕΑΣ) ΕΣΠΑ» 
 
Το νέο ΕΣΠΑ 2014–2020 περιέχει περισσότερες προγραμματικές και διαχειριστικές απαιτήσεις, σε σχέση με το προηγούμενο ΕΣΠΑ, όσον αφορά τη χρηματοδότηση των έργων και των δράσεων της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και επομένως θα χρειαστεί εντονότερη ενεργοποίηση των Δήμων και των συλλογικών οργάνων τους (της ΚΕΔΕ και των ΠΕΔ). 
Προς την κατεύθυνση αυτή, εκτιμούμε ότι θα συμβάλλει σημαντικά ο νέος θεσμός των «Περιφερειακών Επιτροπών Αναπτυξιακού Σχεδιασμού (ΠΕΑΣ) ΕΣΠΑ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης», που νομοθετήθηκε μετά από πρόταση της ΚΕΔΕ με το Άρθρο 24Α του Ν. 4314/2014 «Για τη διαχείριση, τον έλεγχο και την εφαρμογή αναπτυξιακών παρεμβάσεων για την προγραμματική περίοδο 2014−2020 κλπ». 
Προβλέπεται η συγκρότηση 13 ΠΕΑΣ, κατ’ αντιστοιχία προς τα 13 Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ). 

 

ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΕΑΣ 

Κάθε Περιφερειακή Επιτροπή Αναπτυξιακού Σχεδιασμού (ΠΕΑΣ) ΕΣΠΑ, η οποία θα λειτουργεί ως υποεπιτροπή της Επιτροπής Παρακολούθησης του αντίστοιχου ΠΕΠ, έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες : 
1ο. Διατυπώνει τη γνώμη της προς τη Διαχειριστική Αρχή του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος σχετικά με την κατάρτιση και την εξειδίκευσή του, με τη διαδικασία εκπόνησης των προσκλήσεων και με τα κριτήρια και τη διαδικασία ένταξης των πράξεων που αφορούν έργα και δράσεις τοπικής ανάπτυξης και ιδίως των πράξεων που εντάσσονται σε κατηγορίες δράσης με δικαιούχους τους Δήμους, στο πλαίσιο των ρυθμίσεων του εγκεκριμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου των συγχρηματοδοτούμενων πράξεων (ΣΔΕ). 
2ο. Ενημερώνεται από τη Διαχειριστική Αρχή του ΠΕΠ για την πορεία υλοποίησης των πράξεων των Δήμων. 
3ο. Διατυπώνει αντίστοιχες εισηγήσεις προς τις Διαχειριστικές Αρχές των Τομεακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων σχετικά με τους άξονες προτεραιότητας ή τους ειδικούς στόχους ή τις κατηγορίες δράσης αυτών που έχουν ως δικαιούχους τους Δήμους της περιφέρειας και ενημερώνεται από τις Διαχειριστικές Αρχές για την πορεία υλοποίησής τους. 
Σημειώνω εν προκειμένω ότι, εφόσον οι άξονες προτεραιότητας ή οι ειδικοί στόχοι ή οι κατηγορίες δράσης αφορούν γενικότερα Δήμους της χώρας, η ΚΕΔΕ συντονίζει τις ΠΕΑΣ στις εισηγήσεις τους προς τις Διαχειριστικές Αρχές των Τομεακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων.

 
Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΠΕΑΣ 
Κάθε Περιφερειακή Επιτροπή Αναπτυξιακού Σχεδιασμού (ΠΕΑΣ) ΕΣΠΑ, θα αποτελείται από τους εξής : 
Πρόεδρος της ΠΕΑΣ είναι ο εκπρόσωπος που ορίζει η ΚΕΔΕ, ο οποίος αναπληρώνεται στα καθήκοντά του από το μέλος της ΠΕΑΣ που θα οριστεί με απόφαση του Προέδρου της Επιτροπής. 
Μέλη της ΠΕΑΣ με δικαίωμα ψήφου είναι : 
•Δύο (2) μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (ΠΕΔ), που ορίζονται με απόφασή του. 
•Ένα μέλος του Περιφερειακού Συμβουλίου, που ορίζεται με απόφασή του. 
•Ένα μέλος της αντίστοιχης Αποκεντρωμένης Διοίκησης. 
Τα μέλη της ΠΕΑΣ, σε περίπτωση απουσίας ή κωλύματος, αναπληρώνονται από τους αναπληρωτές τους. 
Στις συνεδριάσεις της ΠΕΑΣ καλούνται να συμμετέχουν ο Πρόεδρος της ΠΕΔ και οι εκπρόσωποι της ΚΕΔΕ και της ΠΕΔ, που έχουν οριστεί ως μέλη της Επιτροπής Παρακολούθησης του ΠΕΠ, προκειμένου να διασφαλίζεται ο συντονισμός μεταξύ τους. 
Στις συνεδριάσεις της ΠΕΑΣ μπορούν να συμμετέχουν χωρίς δικαίωμα ψήφου οι σύμβουλοι ανάπτυξης των ΠΕΔ και εμπειρογνώμονες. Επίσης, μπορεί να συμμετέχουν ως παρατηρητές εκπρόσωποι των Δήμων της περιφέρειας. 

 

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΕΑΣ 

Η Περιφερειακή Επιτροπή Αναπτυξιακού Σχεδιασμού (ΠΕΑΣ) ΕΣΠΑ θεσπίζει τον Κανονισμό Λειτουργίας της, με βάση σχετικό πρότυπο κανονισμό που εκπονεί η ΚΕΔΕ. Η ΠΕΑΣ συνεδριάζει έγκυρα εάν έχουν οριστεί τουλάχιστον τα τρία από τα πέντε μέλη της και λαμβάνει αποφάσεις με τη θετική ψήφο τουλάχιστον δύο μελών της. 
Τα μέλη της ΠΕΑΣ δεν αμείβονται. 
Η Περιφερειακή Ένωση Δήμων παρέχει διοικητική, επιστημονική και τεχνική υποστήριξη στην ΠΕΑΣ. 
Ο Πρόεδρος της ΠΕΑΣ συμμετέχει σε διαπεριφερειακή επιτροπή συντονισμού που συγκροτείται με απόφαση του Δ.Σ. της ΚΕΔΕ. 
 

ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΟΥΝ 

Ο Κανονισμός Λειτουργίας των ΠΕΑΣ ή σχετική Εγκύκλιος του Υπουργείου Οικονομίας, Υποδομών, Τουρισμού και Ναυτιλίας, θα πρέπει να αντιμετωπίσει τα ακόλουθα ζητήματα, που αφορούν τη δραστηριότητα των ΠΕΑΣ. 
 
  • Τη σύνθεση, το ρόλο και τη λειτουργία της διαπεριφερειακής επιτροπής συντονισμού. 
  • Τα σχετικά με τη συνεργασία της ΠΕΑΣ με την ΠΕΔ, με τους εκπροσώπους της ΚΕΔΕ και της ΠΕΔ στην Επιτροπή Παρακολούθησης, με τον Περιφερειάρχη, με τη Διαχειριστική Αρχή του ΠΕΠ και με τις Υπηρεσίες της Περιφέρειας. 
  • Τη διαδικασία επίλυσης τυχόν διάστασης απόψεων μεταξύ της ΠΕΑΣ, των εκπροσώπων της ΚΕΔΕ και της ΠΕΔ στην Επιτροπή Παρακολούθησης, του Περιφερειάρχη και της Διαχειριστικής Αρχής του ΠΕΠ. 

Ιδιαίτερα αναγκαίο είναι να σχεδιαστεί και να χρηματοδοτηθεί από την τεχνική βοήθεια ένα Πρόγραμμα Υποστήριξης των Δήμων, για την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας των Δήμων και την επιβεβαίωση της διαχειριστικής επάρκειάς τους, την ωρίμανση των έργων και των δράσεών τους και την υποστήριξη της υλοποίησης αυτών. 
 
Το Πρόγραμμα αυτό είναι απαραίτητο να περιέχει ένα ειδικό πρόγραμμα υποστήριξης των ΠΕΑΣ (με τη συγκρότηση help desk, κοστολογημένες δράσεις, οδικό χάρτη, φορείς υλοποίησης), που θα τις βοηθήσει να ανταποκριθούν έγκαιρα και αποτελεσματικά στην αποστολή τους. 
 
Εφόσον πετύχουμε να διασφαλιστεί αυτό το κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας των ΠΕΑΣ και το Πρόγραμμα Υποστήριξης των ΠΕΑΣ και γενικότερα της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι Περιφερειακές Επιτροπές Αναπτυξιακού Σχεδιασμού (ΠΕΑΣ) θα συμβάλλουν καθοριστικά στην αναβάθμιση του ρόλου των Δήμων στην εξειδίκευση και την εφαρμογή των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ 2014–2020. 
 

Η στρατηγική των «Έξυπνων Πόλεων»

Η στρατηγική των «Έξυπνων Πόλεων» και οι δήμοι –Παραδείγματα ελληνικών Smart Cities

Γράφει ο Ράλλης Γκέκας, Δρ. Οικονομικών ΟΤΑ

Όπως είναι γνωστό, η αναπτυξιακή πολιτική 2020 της ΕΕ στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Σε προηγούμενο σημείωμα, (Τι προβλέπει για τους δήμους το Ειδικό Σχέδιο Δράσης «Βιώσιμες Πόλεις – Μαθιός Καρλαύτης»,  http://www.localit.gr/archives/85748), είχαμε ασχοληθεί με την πρόταση που ετοιμάζει το Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τις βιώσιμες πόλεις.

 

Σήμερα θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε την έννοια των έξυπνων πόλεων (smart cities), έτσι όπως σχεδιάζονται στα διάφορα Επιχειρησιακά Προγράμματα και Κοινοτικές Πρωτοβουλίες, να παρουσιάσουμε ορισμένες καλές πρακτικές από την Ελλάδα και το εξωτερικό και να δείξουμε με ποιο τρόπο πρέπει να προετοιμαστούν οι δήμοι εν αναμονή των προσκλήσεων αυτών.

Η Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για «Έξυπνες Πόλεις και Κοινότητες» είναι μια πρωτοβουλία, που ανέλαβε ήδη από το 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την κοινή αξιοποίηση πόρων για την ανάπτυξη και την ολοκλήρωση στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και των τεχνολογιών της πληροφορίας και επικοινωνίας στις πόλεις. Οι συμπράξεις είναι μεταξύ βιομηχανίας – επιχειρήσεων, τοπικών αρχών και κοινωνίας και επικεντρώνουν στη βιώσιμη ανάπτυξη, τη βιώσιμη αστική κινητικότητα, τις βιώσιμες γειτονιές, το βιώσιμο δομημένο περιβάλλον, τις τεχνολογίες για υποδομές ενέργειας, μεταφορών, πληροφοριών και επικοινωνίας.

Οι «Έξυπνες πόλεις» είναι ένας νέος τρόπος αστικής διακυβέρνησης και διαχείρισης, στον οποίον, οι ψηφιακές τεχνολογίες θα παίζουν βαρύνοντα ρόλο στη βελτίωση των σχέσεων και των ροών σε μία δεδομένη περιοχή. Αποτελεί παράλληλα μία πρωτοβουλία που διατρέχει όλη τη νέα προγραμματική περίοδο, καθώς, βρίσκουμε σχετικές δράσεις τόσο σε κοινοτικές πρωτοβουλίες, όσο και στο ΕΣΠΑ. Έτσι δικαιολογείται και ο υπότιτλος του άρθρου. Με έναν «έξυπνο» και ευέλικτο σχεδιασμό θα μπορούσε, ο δήμος, να έχει έτοιμες προτάσεις για διαφορετικές προσκλήσεις.

Έχουμε ήδη ασχοληθεί με την προκήρυξη των έξυπνων πόλεων στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας Horizon, (Τι ενδιαφέρει τους δήμους σε σχέση με το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα – Πλαίσιο «ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ 2020» για την Έρευνα και την Καινοτομία 2014 – 2020, http://www.localit.gr/archives/80477http://www.localit.gr/archives/80477 . Υπενθυμίζεται ότι κύριος στόχος της πρόσκλησης ήταν η ανάδειξη και ανάπτυξη ισόρροπων και ολοκληρωμένων λύσεων στις δράσεις για την ενέργεια, τις μεταφορές και τις ΤΠΕ (Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας), μέσω συμπράξεων μεταξύ δήμων και βιομηχανιών». Δράσεις που θα αποτελέσουν «έργα – φάρους» και θα αποβλέπουν στις λύσεις των «Έξυπνων πόλεων και κοινοτήτων». Η προκήρυξη αυτή έληξε τον Μάιο του 2015. Το Horizon όμως προκηρύσσει περιοδικά τις πρωτοβουλίες του και κατά συνέπεια, αναμένεται μέσα στο 2016 να προκηρυχθεί κάτι ανάλογο.

Στο ΕΣΠΑ η πολιτική των έξυπνων πόλεων δεν εμφανίζεται μόνο στο Τομεακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υποδομές Μεταφορών, Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» αλλά διατρέχει και τα ΠΕΠ.

Στο Τομεακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υποδομές Μεταφορών, Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» έχει σχεδιαστεί η Δράση 10 «Πολεοδομικός και Αστικός Σχεδιασμός για την ανάπτυξη βιώσιμων και «έξυπνων Πόλεων» (Smart Cities). Στη δράση αυτή μεταξύ άλλων αναφέρεται:

«Προετοιμασία δράσεων πιλοτικού χαρακτήρα για την ανάπτυξη βιώσιμων και «έξυπνων Πόλεων» (Smart Cities) στο πλαίσιο στην υλοποίηση της Κοινοτικής πολιτικής για το Αστικό Περιβάλλον και για τις Πράσινες-Έξυπνες Πόλεις, καθώς και της αντίστοιχης πολιτικής του ΟΗΕ (UN Habitat) και της Ένωσης για τη Μεσόγειο (Ευρω-Μεσογειακή Συνεργασία της EE) για βιώσιμες πόλεις του μέλλοντος με καινοτόμες λειτουργίες πού μειώνουν τις εκπομπές CO2, εξοικονομούν ενέργεια, οργανώνουν πιο αποτελεσματικά και βιώσιμα τις μεταφορές, τις επικοινωνίες κλπ».

Επίσης, παρακάτω αναφέρεται η «εφαρμογή πολεοδομικού και αστικού σχεδιασμού για την ανάπτυξη βιώσιμων και «έξυπνων Πόλεων» (Smart Cities)».

Οι δύο αυτές χαρακτηριστικές επισημάνσεις από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υποδομές Μεταφορών, Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» αναφέρονται για να τονίσουν τη σημασία της πολιτικής των έξυπνων πόλεων στο νέο ΕΣΠΑ.

Την ίδια σημαίνουσα θέση έχει η πολιτική των έξυπνων πόλεων και στα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ). Ας πάρουμε για παράδειγμα το ΠΕΠ Αττικής.

Στο πλαίσιο της ΠΣΕΕ (Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης) του ΠΕΠ Αττικής, αναπτύσσονται και εφαρμόζονται πιλοτικές εφαρμογές περιβαλλοντικής και ενεργειακής διαχείρισης των αστικών λειτουργιών, έξυπνα συστήματα μετακίνησης, διαβίωσης και τοπικής διοίκησης στην πόλη (Smart Living, Smart Mobile Apps, Smart Local Government, Smart Building, Smart Energy, Smart & Eco Mobility κ.λπ.), διαχείριση ροών επισκεπτών κ.λπ. Περιλαμβάνονται επίσης, ήπιες μορφές επιχειρηματικότητας με τη μορφή «smart city logistics», οι οποίες συνδέονται με τη χρήση κοινών στόλων διανομής προϊόντων με τη χρήση πράσινων τεχνολογιών.

Καθώς η ενίσχυση των ευρυζωνικών υπηρεσιών και των υποδομών δικτύων υψηλών ταχυτήτων και η ανάγκη στήριξης των αναδυόμενων τεχνολογιών και δικτύων στον χώρο της ψηφιακής οικονομίας εντάσσονται στο πεδίο επιλεξιμότητας των τομεακών ΕΠ, το ΠΕΠ Αττικής επικεντρώνεται στην ανάγκη στήριξης της ανάπτυξης και ενσωμάτωσης ΤΠΕ στους τομείς που αναδεικνύονται από την ΠΣΕΕ, καθώς και στις τεχνολογίες που συμβάλλουν στην αστική αναζωογόνηση, στην ποιότητα ζωής και στη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής στις πόλεις (smart-cities, e-inclusion, social networks). Επιπλέον, η ενίσχυση της ψηφιακής επιχειρηματικότητας και η αύξηση του αριθμού των ΜΜΕ που αναπτύσσουν δραστηριότητες ηλεκτρονικού εμπορίου, αποτελεί βασική ανάγκη της περιφερειακής οικονομίας στον τομέα των ΤΠΕ.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του Θεματικού στόχου 2 (ΘΣ 2), επιδιώκεται η στήριξη της ανάπτυξης και ενσωμάτωσης ΤΠΕ στους τομείς που αναδεικνύονται από την ΠΣΕΕ (τουρισμός, πολιτισμός, εμπόριο, ενέργεια, αστικές μεταφορές. έξυπνες εφαρμογές κ.λπ.), στην ποιότητα ζωής και στη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής στις πόλεις (smart-cities, e-inclusion, social networks). Επιδιώκεται, επίσης, η ενίσχυση των ΜΜΕ για την ενσωμάτωση και χρήση ΤΠΕ στην ανάπτυξη και προώθηση του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Επομένως, η προετοιμασία των δήμων για πολιτικές έξυπνων πόλεων δεν είναι μόνο αναγκαία αλλά, με την κατάλληλη ευελιξία, θα μπορούσε να προσαρμοστεί εύκολα σε διαφορετικές προσκλήσεις και με τον τρόπο αυτό να πετύχει οικονομίες κλίμακας και κυρίως να ελαχιστοποιήσει κινδύνους ή καλύτερα να πολλαπλασιάσει πιθανότητες επιτυχίας.

Γιατί όμως ένας δήμος να ασχοληθεί με αυτή την πολιτική;

Μήπως η πολιτική των έξυπνων πόλεων αφορά αποκλειστικά σε μητροπολιτικές περιοχές;

Υπάρχει στην Ελλάδα σχετική εμπειρία;

Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στα παραπάνω ερωτήματα παρουσιάζοντας το παράδειγμα του Άμστερνταμ και ορισμένες πολιτικές προς την κατεύθυνση της έξυπνης διαχείρισης, που εφαρμόζουν ελληνικοί δήμοι.

Άμστερνταμ Smart Πόλη: η δημιουργία των νέων εταιρικών σχέσεων για μια έξυπνη πόλη [1]

Η τοπική εφαρμογή τεχνολογιών που επιτρέπουν την καλύτερη διαχείριση και τη συλλογή δεδομένων, σε ένα βελτιωμένο συμμετοχικό σύστημα, θεωρείται μια μεγάλη «αγορά», που είναι σε θέση να συμβιβάσει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων και των εταιρειών, την προστασία του περιβάλλοντος και την οικονομική ανάπτυξη.

Ο στόχος της πλατφόρμας Άμστερνταμ Smart City είναι να φέρει σε επαφή τους ενδιαφερόμενους φορείς αστικής διακυβέρνησης (ιδιωτικές επιχειρήσεις, δημόσιους οργανισμούς, ερευνητικά κέντρα και κατοίκους), έτσι ώστε να ευνοείται η δημιουργία νέων εταιρικών σχέσεων και η εφαρμογή καινοτόμων σχεδίων, που καθιστούν το Άμστερνταμ μια έξυπνη πόλη με βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.

Για πολλά χρόνια, η πόλη του Άμστερνταμ έχει αναγνωριστεί ως ένας σημαντικός παίκτης στην καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη και την εφαρμογή καινοτόμων σχεδίων υπέρ της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Η «Amsterdam Smart City» πλατφόρμα συνάδει με αυτό το πνεύμα. Ξεκίνησε το 2009 από το «Άμστερνταμ Οικονομικό Συμβούλιο» και την επιχείρηση ηλεκτρισμού Liander, σε στενή συνεργασία με το δήμο. Η πρωτοβουλία αποσκοπούσε στην υλοποίηση πιλοτικών προγραμμάτων στη μητροπολιτική περιοχή του Άμστερνταμ, με στόχο τη δημιουργία νέων συμπράξεων μεταξύ ιδιωτικών επιχειρήσεων, δημόσιων οργανισμών, ερευνητικών κέντρων, και κατοίκων. Με άλλα λόγια, η Άμστερνταμ Smart City είναι μια πλατφόρμα συνεργασίας που επιδιώκει να συνδέσει όλους τους «παίκτες» της αστικής ανάπτυξης, προκειμένου να εγκαθιδρύσουν τη μητροπολιτική περιοχή του Άμστερνταμ ως «Έξυπνη πόλη». Λειτουργώντας ως θερμοκοιτίδα έργου, η πλατφόρμα επιτρέπει ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών. Η πόλη έχει σχεδιαστεί για να είναι ένα εργαστήριο καινοτομίας, όπου οι νέες χρηματοδοτικές μέθοδοι, οι τεχνολογίες, και οι συνεταιριστικές δράσεις θα συμβάλουν στην εφαρμογή μιας πιο αποτελεσματικής αστικής περιοχής, καθώς και σε μια μεγάλη αλλαγή νοοτροπίας.

Συνεργασία μεταξύ των δημοσίων και ιδιωτικών φορέων, που είναι απαραίτητη για να τρέξει η πρωτοβουλία

Ένα από τους κύριους παράγοντες επιτυχίας της Άμστερνταμ Smart City είναι η πολιτική υποστήριξη από την πόλη του Άμστερνταμ και η σύνδεσή της με μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες. Οι ενώσεις αυτές ήταν καθοριστικές για την περαιτέρω προσέλκυση εταίρων, την κινητοποίηση κεφαλαίων, και την έναρξη της εφαρμογής των έργων.

Η πρώτη φάση του έργου (2009 – 2011), με προϋπολογισμό 4.000.000€, χρηματοδοτήθηκε κατά 20% από δημόσιους πόρους και το δήμο, κατά 40% από τον ιδιωτικό τομέα και 40% από ευρωπαϊκά κονδύλια (ΕΤΠΑ). Σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, ο δήμος επιδιώκει να αναπτύξει ιδιωτικές γραμμές χρηματοδότησης, να απομακρυνθεί δηλαδή από ένα μοντέλο που βασίζεται στις δημόσιες επιχορηγήσεις, συνεχίζοντας παράλληλα ως εγγυητής του δημόσιου συμφέροντος της περιοχής. Παρ “όλα αυτά, κάθε έργο έχει το δικό του ιδιαίτερο σύστημα χρηματοδότησης, το οποίο ποικίλλει ανάλογα με τους εταίρους που συμμετέχουν και τις ιδιαίτερες επενδυτικές ανάγκες. Τα περισσότερα από τα μεγαλύτερα έργα χρηματοδοτούνται μέσω δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), ενώ ορισμένα έργα, που απαιτούν λιγότερο αρχικό κεφάλαιο, χρηματοδοτούνταν άμεσα από τις ΜΜΕ.

Μία επιτυχημένη πρωτοβουλία

Το Άμστερνταμ Έξυπνη Πόλη, φαίνεται να έχει καταφέρει να καταστεί ένας χώρος για συνάντηση και συνεργασία, και μια πηγή έμπνευσης για την αστική ανάπτυξη. Η πλατφόρμα έχει επίσης συμβάλει στην ενίσχυση της φήμης και της επιρροής της πόλης, ως κέντρο τεχνικής καινοτομίας που επιτρέπει την αειφόρο ανάπτυξη και ως εκ τούτου προσελκύει νέους επενδυτές. Τέλος, η πλατφόρμα παρέχει ιδιαίτερα κατάλληλη κλίμακα για πειραματισμό, καθιστώντας δυνατό τον εντοπισμό νέων πρακτικών και ελπιδοφόρων πρωτοβουλιών, που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα ή σε άλλα πλαίσια.

Στα 3 πρώτα χρόνια λειτουργίας της η πλατφόρμα «έτρεξε» 43 έργα και δημιούργησε 800 θέσεις εργασίας, ενώ το 2012 συμμετείχαν στην πλατφόρμα 71 εταίροι.

Προβλήματα – Προκλήσεις

Παρ “όλα αυτά, η πλατφόρμα έχει μερικές μεγάλες προκλήσεις να αντιμετωπίσει, ιδίως όσον αφορά στο σύστημα διακυβέρνησης και την ανάγκη να συμπεριληφθούν ορισμένα μέρη, όπως οι πολίτες και οι ΜΜΕ, τα οποία απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από τη λήψη αποφάσεων και την εφαρμογή του σχεδίου. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να μπορούν οι χρήστες και οι μικρές επιχειρήσεις να γίνουν πραγματικοί ενδιαφερόμενοι για τη βιώσιμη και έξυπνη πόλη, πάνω και πέρα από την ιδιότητά τους ως καταναλωτές αστικών υπηρεσιών. Τέλος, η χρηματοδότηση των πολυάριθμων αστικών υποδομών από ιδιώτες επενδυτές έχει επαναφέρει τη συζήτηση, σχετικά με το ότι η αυξανόμενη θέση τους στην πόλη, θέτει υπό αμφισβήτηση την υπάρχουσα σχέση μεταξύ της κερδοφορίας και του δημόσιου συμφέροντος.

Καλές πρακτικές Ελληνικών δήμων [2].

Πολλοί ελληνικοί δήμοι έχουν αναλάβει ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες στο επίπεδο εφαρμογής έξυπνων λύσεων με τη χρήση ΤΠΕ. Παρακάτω παρουσιάζονται τρεις ενδεικτικές περιπτώσεις.

Η περίπτωση του e-Ηρ@κλειο

Η δημοτική πύλη του Ηρακλείου Κρήτης (http://www.heraklion.gr/ ) και ειδικότερα το e-Ηρ@κλειο παρέχει στους πολίτες 163 υπηρεσίες πρώτου επιπέδου, 163 δευτέρου επιπέδου, 29 τρίτου επιπέδου, καθώς και 1 υπηρεσία τετάρτου επιπέδου (ηλεκτρονικές πληρωμές). Επιπρόσθετα, η πύλη αυτή παρέχει σε επιχειρήσεις, 27 υπηρεσίες πρώτου επιπέδου, 27 δευτέρου επιπέδου, 1 υπηρεσία τρίτου επιπέδου καθώς και 1 υπηρεσία τετάρτου επιπέδου59.

Αξίζει να σημειωθεί επίσης, ότι ο Δήμος Ηρακλείου κατάφερε να συμπεριληφθεί από τον οργανισμό Intelligent Community Forum, που εδρεύει στην Νέα Υόρκη και μελετά την επίδραση των νέων τεχνολογιών στην οικονομική και κοινωνική ζωή, στον ετήσιο κατάλογό του για τις 21 πιο «έξυπνες» πόλεις του κόσμου για το 2012, το 2013 και το 2014.

Οι κυριότερες υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και συμμετοχής που προσφέρονται μέσα από τη δημοτική πύλη του Ηρακλείου Κρήτης είναι: αιτήματα & παράπονα, πληρωμές οφειλών, δανειστική βιβλιοθήκη, ευρετήριο αποφάσεων συλλογικών οργάνων, newsletters καθώς και ομάδες συζητήσεων (forum).

Η περίπτωση του e-trikala

Η πόλη των Τρικάλων από το 2004 αξιοποιεί νέες τεχνολογίες. Αξίζει να αναφερθεί πως το 2004 ανακηρύχθηκε, από τον τότε Υπουργό Οικονομίας, «Πρώτη Ψηφιακή πόλη της Ελλάδας» (www.e-trikala.gr). Έκτοτε, η πόλη των Τρικάλων δημιουργεί υποδομές και παρέχει υπηρεσίες, οι οποίες στοχεύουν στη δημιουργία και υλοποίηση εφαρμογών με βάση τις Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ).

1. e-dialogos

To e-dialogos είναι μια πρωτοποριακή σελίδα ανοιχτού διαλόγου που δίνει τη δυνατότητα στους δημότες, καθώς και σε όσους ζουν και εργάζονται στο Δήμο Τρικκαίων, να συμμετάσχουν στη διαδικασία σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικής και δράσεων της πόλης τους.

2. Τηλe-πρόνοια

Το έργο αυτό δημιούργησε ένα δίκτυο τηλεπρόνοιας, χρησιμοποιώντας υποδομές τηλεματικής, που λειτουργούν στο Δήμο Τρικκαίων, για την παροχή υπηρεσιών υποστήριξης στις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες (ηλικιωμένους, ΑΜΕΑ, άτομα με χρόνιες παθήσεις κλπ).

3. Πρόγραμμα ΔΗΜΟΣΘeΝΗΣ

Ο ΔΗΜΟΣΘeΝΗΣ αποτελεί ένα σύστημα εξυπηρέτησης πολιτών για τη διαχείριση παραπόνων που αφορούν τον Δήμο Τρικκαίων. Το εξειδικευμένο προσωπικό δέχεται τα αιτήματα των πολιτών μέσω τηλεφωνικής κλήσης στο 800 1117 800 χωρίς χρέωση, μέσω e-mail στο dimosthenis@e-trikala.gr  ή απλά μέσω επίσκεψης στα γραφεία του ΔΗΜΟΣΘeΝΗ

4. Ολοκληρωμένο Σύστημα Ευφυών Μεταφορών

Ένα έργο, με άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών της πόλης των Τρικάλων, είναι το Σύστημα Ευφυών Μεταφορών. Πλέον, με τη βοήθεια επαγωγικών βρόγχων, γίνεται διαχείριση των κυκλοφοριακών δεδομένων της πόλης και παρακολουθείται ο στόλος και το δίκτυο των αστικών λεωφορείων με αποτέλεσμα την άμεση ενημέρωση των πολιτών για την κυκλοφοριακή κίνηση

5. Δωρεάν Ασύρματο Δίκτυο Τρικάλων

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία του Δήμου Τρικκαίων σε συνεργασία με την e-trikala Α.Ε. Η υλοποίηση ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2005 με στόχο να παρέχει ΔΩΡΕΑΝ πρόσβαση στο internet σε όλους τους πολίτες.

Η περίπτωση του δήμου Πυλαίας-Χορτιάτη

Ο Δήμος Πυλαίας-Χορτιάτη αποτελεί πρότυπο Δήμου για την εφαρμογή σε μεγάλη έκταση της ηλεκτρονικής εξυπηρέτησης αιτημάτων πολιτών, αλλά και Δήμο-μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης και επιχειρηματικής πρωτοβουλίας μέσω συνεργειών και δικτύων.

Διαδραστική πλατφόρμα ενημέρωσης πολιτών σε διάφορα θέματα στον οικείο ιστότοπο.
Συνεργατικές εφαρμογές διαμοιρασμού περιεχομένου web 2.0., όπως οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης Facebook & Τwitter.
RSS-feeds/Newsletter, εφαρμογή ροής ειδήσεων για στιγμιαία ενημέρωση π.χ. μιας απόφασης του Δήμου, (ως μήνυμα στο κινητό τηλέφωνο του Δημότη).
Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) της Δημοτικής Ενότητας Πυλαίας ως «έξυπνο» σύστημα παροχής γεωχωρικής πληροφόρησης.
Ηλεκτρονικός οδηγό ενημέρωσης για τη χρήση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Δήμου.
Ειδική πύλη διοικητικών διαδικασιών με στοιχεία πληροφόρησης του κοινού για τις αρμόδιες υπηρεσίες, τις προθεσμίες και την ακολουθητέα διαδικασία.
Εφαρμογή e-Kallikratis 15195 για την καθημερινή εξυπηρέτηση αιτημάτων δημοτών (π.χ. καθαριότητας), μέσω κινητού τηλεφώνου ή tablet, (με ταυτόχρονη αξιοποίηση εφαρμογών GPS, λήψης φωτογραφίας και ασύρματης επικοινωνίας Wi-Fi).
Γραμμή εξυπηρέτησης του Πολίτη 15195 για κάθε είδους καταγγελία εκ μέρους δημοτών για πλημμελή άσκηση αρμοδιοτήτων του δήμου στην καθημερινότητα (πχ. για οδικές κακοτεχνίες, ή την εύρεση αδέσποτου ζώου), για την οποία υπάρχει και ηλεκτρονικός τρόπος επικοινωνίας μέσω του e-mail 15195.panorama@pilea-hortiatis.gr.

Έχουν αναπτυχθεί επίσης δύο πολύ ενδιαφέρουσες καινοτόμες εφαρμογές του ψηφιακού Δήμου Πυλαίας – Χορτιάτη:

  • Η Υγεία στο Δήμο Πυλαίας- Χορτιάτη. ΚΕΠ Υγείας και e- Βοήθεια στο Σπίτι
  • Πλατφόρμα Ασύγχρονης Τηλεκπαίδευσης

Ο Δήμος αξιοποιώντας το μοντέλο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, δημιούργησε την πλατφόρμα elearning.pilea-hortiatis.gr, η οποία βασισμένη σε ελεύθερο λογισμικό ανοικτού κώδικα δίνει τη δυνατότητα στους δημότες να βελτιώσουν, μέσω διαδραστικών ψηφιακών μαθημάτων τις δεξιότητές τους, στη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, χωρίς οικονομική επιβάρυνση.

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΔΗΜΟΙ

Είναι γεγονός ότι κάτω από την ομπρέλα της έξυπνης πόλης εντάσσονται όλες οι καινοτόμες πρωτοβουλίες που θα ήθελε κάποιος δήμος να αναλάβει και να χρηματοδοτήσει με κοινοτικά κονδύλια. Η συγκρότηση όμως μίας τέτοιας πρότασης, με ολοκληρωμένα μάλιστα χαρακτηριστικά, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Για τα λόγο αυτό, οι δήμοι θα πρέπει να αρχίσουν να προετοιμάζονται. Όπως αναφέρθηκε, η πολιτική των έξυπνων πόλεων δεν αφορά μόνο σε μεγάλους δήμους. Ούτε είναι προνόμιο δήμων που φιλοξενούν διάσημα ερευνητικά κέντρα. Θα πρέπει όμως οι όποιες πρωτοβουλίες να μην είναι αποσπασματικές και να υπακούουν ένα γενικότερο σχεδιασμό.

Φυσικά, ο σχεδιασμός της έξυπνης πόλης είναι διαφορετικός ανάλογα με το μέγεθος, τις δυνατότητες αλλά και τη θέση του δήμου στο διεθνή και εσωτερικό καταμερισμό της εργασίας. Μπορεί τα στοιχεία της ελκυστικότητας και της καλύτερης ποιότητας ζωής να είναι κοινά, αλλά είναι πασιφανές ότι ένας μητροπολιτικός δήμος θα προσπαθήσει να αναδείξει τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα του σχετικά με το διεθνή χωρικό ανταγωνισμό, τη στιγμή που ένας μικρότερος δήμος θα επικεντρωθεί περισσότερο στην καλύτερη εξυπηρέτηση του δημότη και την ανάδειξη των συγκριτικών του πλεονεκτημάτων.

Αναφέρθηκε παραπάνω ότι η στρατηγική για έξυπνες πόλεις θα πρέπει να έχει μία σχετική ευελιξία. Αυτό προκύπτει για δύο λόγους.

Όπως ήδη τονίστηκε, ανάλογες προσκλήσεις περιμένουμε από διάφορους φορείς Hοrizon, Τομεακά και Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα ή ακόμα και κοινοτικές πρωτοβουλίες που δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί αλλά αναμένεται να έχουν έντονο το στοιχείο των έξυπνων πόλεων. Άρα ο σχεδιασμός θα πρέπει να είναι τέτοιος που να μπορεί σχετικά εύκολα να προσαρμοστεί στις προδιαγραφές της κάθε πρόσκλησης.

Επειδή οι έξυπνες πόλεις περιλαμβάνουν πολυτομεακές – ολοκληρωμένες προτάσεις, ο σχεδιασμός θα πρέπει να είναι σε τέτοιο βαθμό ευέλικτος, ώστε να μπορούν να «σπάσουν» και σε επιμέρους ειδικές προσκλήσεις, είτε των τομεακών προγραμμάτων είτε των ΠΕΠ.

Επειδή το κόστος σχεδιασμού και διατύπωσης μίας τέτοιας πρότασης είναι αρκετά μεγάλο, ακόμα και αν γίνει in house, με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνονται οικονομίες κλίμακας για το δήμο, πολύ απαραίτητες, ιδιαίτερα αυτή την περίοδο.

Θα πρέπει να τονιστεί για μία ακόμη φορά. Το πρόγραμμα Horizon είναι πολύ ενδιαφέρον και με πολλά λεφτά. Αλλά είναι επίσης πολύ βαρύ και πολύ απαιτητικό. Παρόμοια με την πρόσκληση που έληξε τον Μάιο αναμένεται, με πολύ λίγες ίσως και καθόλου αλλαγές, να επαναληφθεί κάποια αντίστοιχη και τον επόμενο χρόνο. Εάν κάποιος δήμος επιθυμεί να θέσει υποψηφιότητα στη νέα πρόσκληση θα πρέπει από τώρα να προετοιμάζεται. Το πρώτο βήμα που πρέπει να κάνει, κατά τη γνώμη μου, προς αυτή την κατεύθυνση είναι να αναζητήσεις διεθνείς συμμαχίες, οι οποίες θα περιλαμβάνουν δήμους, ερευνητικά κέντρα και καινοτόμες επιχειρήσεις.

Επιπλέον, για τη συγκρότηση μίας πρότασης έξυπνης πόλης, βασικές κινήσεις για κάθε δήμο είναι:

Να ορίσει έναν αιρετό και ένα στέλεχος του δήμου, ως υπεύθυνους για τη σύνταξη της πρότασης.

Να «σκανάρει» τα ερευνητικά κέντρα, τους μεμονωμένους ερευνητές ή τις καινοτόμες επιχειρήσεις που υπάρχουν στην «επικράτεια» του και να τους καλέσει σε μία διαβούλευση.

Η διαβούλευση αυτή θα είναι σύντομη. Σκοπό θα έχει να εξηγήσει, ο δήμος, τους στόχους του σχετικά με τη στρατηγική της έξυπνης πόλης και να διαγνώσει διαθεσιμότητες.

Να αναζητηθούν ανάλογες συμμαχίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Το κριτήριο για την ένταξη ενός φορέα σε τέτοιου είδους συμμαχίες είναι η εμπειρία του και η επιτυχημένη εφαρμογή ανάλογων πολιτικών.

Να αναζητηθούν φορείς, από την τοπική κοινωνία ή οικονομία, από τους οποίους θα μπορούσαν να μοχλευθούν χρηματοδοτικοί πόροι.

Να ανατεθεί ο σχεδιασμός είτε in house, είτε σε εξωτερικούς συνεργάτες με στόχο στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2015 να συζητηθεί στο ΔΣ: το σχήμα, οι προτεραιότητες και το πρόπλασμα του σχεδιασμού. Σε περίπτωση που δοθεί σε εξωτερικούς συνεργάτες θα πρέπει οπωσδήποτε το επιφορτισμένο από το ΔΣ, στέλεχος να παρακολουθεί και να συμμετέχει σε όλες τις διαδικασίες συγκρότησης της πρότασης. Το σημαντικό, σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι ο έλεγχος, αλλά η τεχνογνωσία, η μεταφορά της και η παραμονή της στο στελεχικό δυναμικό του δήμου.

Όλα τα παραπάνω κατατείνουν σε ένα συμπέρασμα. Πόσο σωστή είναι η πρόταση της ΚΕΔΕ για επιχορήγηση των δήμων, από την τεχνική βοήθεια του ΕΣΠΑ, ώστε να χρηματοδοτήσουν την ωρίμανση των έργων που επιθυμούν να εντάξουν στη νέα προγραμματική περίοδο.


[1] Για περισσότερες πληροφορίες: Στην ιστοσελίδα http://amsterdamsmartcity.com/

Πληροφορίες για τα προγράμματα που έχουν ενταχθεί στη πλατφόρμα στη διεύθυνση http://bit.ly/FMDVREso-Smartstories

Ενδεικτική γαλλική βιβλιογραφία L. Strauch and E. Denis (2013), Efficace, innovante, participative : comment render the ville plus intelligente ?, Institut de l’entreprise

[2] Οι πληροφορίες σχετικά με τις καινοτόμες ηλεκτρονικές υπηρεσίες των δήμων, αντλήθηκαν από το:

 Γιάννης Μπαλαμπανίδης, Σταύρος Πετσαλάκης, Κωνσταντίνος Τσιάντας, Σωσάννα Φούντα. « ΕΝΙΣΧΥΟΝΤΑΣ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ» ΕΚΔΔΑ, 2015

Το λιμάνι και η ιστορία της παραλιακής Καλαμάτας

 

 
 
Λιμάνι Καλαμάτας

Το λιμάνι της Καλαμάτας βρίσκεται στην επικαιρότητα τους τελευταίους μήνες με διάφορες αφορμές. 

 

 
Η απόπειρα να γίνει αποδεκτή μαρίνα στο χώρο του προλιμένα, η προσέγγιση των κρουαζιερόπλοιων, το σχέδιο ανάπτυξης (master plan επί το… ελληνικότερον) και μια σειρά ακόμη από θέματα απασχόλησαν την ειδησεογραφία. 
 
Το γεγονός αυτό δίνει την ευκαιρία για μια αναδρομή στην ιστορία του λιμανιού. Θα την κάνουμε με τη βοήθεια των κειμένων της Αναστασίας Μηλίτση-Νίκα και της Χριστίνας Θεοφιλοπούλου-Στεφανούρη, από το λεύκωμα για την Καλαμάτα το οποίο έχουν εκδώσει τα ΓΑΚ Μεσσηνίας. Την περίοδο μετά την Επανάσταση του 1821 η Καλαμάτα ήταν μια μικρή πόλη αλλά με πλούσια παραγωγή αγροτικών προϊόντων στην ενδοχώρα αλλά και βιοτεχνίες επεξεργασίας μεταξιού και δερμάτων ζώων. 
 
Οι εξαγωγές γίνονταν με μικρά πλοία που μπορούσαν να προσεγγίσουν την ακτή, ενώ πολλές φορές η προσέγγιση γινόταν στον Αλμυρό. Η απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων και η εξωστρέφεια της παραγωγής απαιτούσαν τεχνητό λιμάνι. 
 
ι παράγοντες της Καλαμάτας και του Νησιού αποδύθηκαν σε έναν αγώνα δρόμου για το ποιος θα προλάβει να κατασκευάσει λιμάνι και να κυριαρχήσει στην εμπορική και βιομηχανική κίνηση. Κέρδισαν οι πρώτοι καθώς στο Νησί δημιουργήθηκαν ανυπέρβλητα προβλήματα με την εργολαβία και λιμάνι δεν κατασκευάστηκε ποτέ. Εμειναν μόνο μια μεγάλη δημοτική έκταση (τα Λιμενικά που δυστυχώς έγιναν σκουπιδότοπος) και οι ογκόλιθοι (που εκποιήθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1980).
 
Επιστροφή στην Καλαμάτα και την ιστορία κατασκευής του τεραστίων διαστάσεων για την εποχή εκείνη δημόσιου έργου που πέρασε από τα χίλια κύματα για να ολοκληρωθεί, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου που προαναφέρθηκε:
 
«Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα η Παραλία της Καλαμάτας, δεν είχε αναπτυχθεί, όπως άλλωστε και των περισσότερων παραθαλάσσιων ελληνικών πόλεων που δε διέθεταν ακόμη τεχνητό λιμάνι. Η εικόνα της ήταν ενός πρωτόγονου τοπίου: μια απέραντη ερημική ακτή, γεμάτη λίμνες, τέλματα και άναρχη βλάστηση, που διαδέχονταν τα πλούσια περιβόλια στις νότιες παρυφές της πόλης.
 
Στο φυσικό όρμο του «Παραλίου των Καλαμών» προσορμίζονταν πλοία τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ το χειμώνα λίγο ανατολικότερα, στον όρμο του Αλμυρού, που σημαίνει ότι έστω και με δυσκολία πραγματοποιούνταν όλες τις εποχές του έτους εμπορικές συναλλαγές. Αυτός ήταν και ο κύριος λόγος που ήδη από τα υστεροβυζαντινά χρόνια -συγκεκριμένα το 1209- οι Φράγκοι επέλεξαν να καταλάβουν το Κάστρο της Καλαμάτας, μιας και βρισκόταν «απάνω στον αιγιαλόν» και διέθετε και «λιμιώνα», δηλαδή λιμάνι.
 
Την ανάγκη κατασκευής λιμανιού έθεσαν για πρώτη φορά οι Καλαματιανοί έμποροι της δεκαετίας του 1850. Το απαιτούσαν οι καιροί. Ηταν απαραίτητο για την ανάπτυξη της ναυτιλίας, του εμπορίου και της βιομηχανίας της πόλης. Την ευθύνη για την πραγματοποίηση του μεγάλου αυτού ονείρου επωμίστηκε η επόμενη γενιά, του 1860. Το πρώτο βήμα ήταν η ίδρυση του Λιμενικού Ταμείου το 1868. 
 
 
Το ίδιο έτος εγκρίθηκε το Σχέδιο της Παραλίας, και ταυτόχρονα το Δημοτικό Συμβούλιο, προκειμένου να εξασφαλίσει τους απαραίτητους πόρους για την κατασκευή, επέβαλε ειδικούς λιμενικούς φόρους τόσο στα εισαγόμενα όσο και στα εξαγόμενα προϊόντα. Το 1872, η Εφορευτική Επιτροπή ανέθεσε τη σύνταξη της σχετικής τεχνικής μελέτης στο Γάλλο Μηχανικό Λιμένων Ν. Πασκάλ, ο οποίος και σχεδίασε το λιμάνι στη σημερινή του θέση.
 
Την κατασκευή του σπουδαίου αυτού έργου  υποδομής για την Καλαμάτα ανέλαβε ο εργολάβος Μάτσας. Ο όλος σχεδιασμός και η εκτέλεση του έργου    εντάσσονται στη γενικότερη προσπάθεια οικονομικής ανάπτυξης των λιμένων   της χώρας που ξεκίνησε επί Οθωνα και ολοκληρώθηκε την εποχή του Τρικούπη.  Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε το 1882. Το 1896 τα λιμενικά έργα (αντιβραχίονας,κρηπιδώματα κ.ά.) δεν είχαν ολοκληρωθεί. 
 
Γι’ αυτό ο εργολάβος δημοσίων έργων Λουδοβίκος Πετιμερμέ ανέλαβε την κατασκευή του αντιβραχίονα μήκους 180 μ., την προέκταση του λιμενοβραχίονα (μόλου) κατά 200 μ., την κατασκευή κρηπιδωμάτων (του παραλιακού, του μόλου και του αρκτικού κρηπιδώματος της δεξαμενής), την εκβάθυνση της δεξαμενής και του λιμανιού μέχρι βάθους 7 μ. κάτω από τη μέση στάθμη της θάλασσας, την κατασκευή τριπλών κλιμάκων και την τοποθέτηση στύλων πρόσδεσης από χυτοσίδηρο, δεστρών και ναύδητων (σημαδούρων). 
 
Για την κατασκευή των λιμενικών έργων χρησιμοποιήθηκαν πετρώματα από τα λατομεία στις όχθες του Νέδοντα. Το έργο αποπερατώθηκε το 1901.
 
Εκτοτε, η εμπορική ανάπτυξη του λιμανιού πραγματοποιήθηκε με γοργούς     ρυθμούς. Τα παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα του μεσσηνιακού κάμπου (σύκα,  σταφίδα, κουκούλια  κ.ά) εξάγονταν απ’ ευθείας, είτε μέσω Πάτρας σε όλα τα σημαντικά εμπορικά κέντρα της εποχής, όπως Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Τεργέστη, Μασσαλία κ.ά.
 
Ταυτόχρονα όμως αναπτύχθηκαν και οι εισαγωγές πρώτων υλών και βιομηχανικών προϊόντων. Στις αρχές του 1900 η Καλαμάτα αποτελούσε το πέμπτο, κατά σειρά σπουδαιότητας, λιμάνι της χώρας μετά τον Πειραιά, το Κατάκολο, την Πάτρα και τη Σύρο. Από τις αρχές του 1900 μέχρι το 1930 η κίνηση αυξήθηκε και για τον πρόσθετο λόγο ότι το λιμάνι εξυπηρετούσε τη μετανάστευση προς την Αμερική, που ταλάνισε ολόκληρη τη χώρα και κυρίως την Πελοπόννησο (Αρκαδία, Λακωνία, Μεσσηνία). Υπολογίζεται ότι την περίοδο 1901-1910 μετανάστευσαν 3.393 άτομα από την επαρχία Καλαμάτας. Ομως, μετά τον πόλεμο, η έναρξη της αποβιομηχάνισης της πόλης σήμανε και την απαρχή της αντίστροφης μέτρησης για την εμπορική κίνηση του λιμανιού».
 
Ντουάνα
 
Η ΠΑΛΙΑ ΝΤΟΥΑΝΑ
Με επίκεντρο το Τελωνείο που βρισκόταν στην περιοχή της Ανάληψης, αναπτύχθηκε σταδιακά γύρω από αυτή ουσιαστικά η πρώτη βιομηχανική περιοχή της Καλαμάτας, λείψανα της οποίας διασώζονται μέχρι σήμερα, Οπως σημειώνεται στο λεύκωμα: «Ο πρώτος οικισμός που αναπτύχθηκε στην Παραλία ήταν στην περιοχή της Ανάληψης. Εδώ υπήρχε ανέκαθεν το τελωνείο, εξ ου και η ονομασία παλαιά Ντουάνα, από την ενετική λέξη dogana. 
 
Την περίοδο της τουρκοκρατίας το τελωνείο βρισκόταν νοτιοδυτικά του σημερινού ναού της Ανάληψης, ενώ μετά την απελευθέρωση παρέμεινε βέβαια στην ίδια περιοχή αλλά σε άλλη θέση (νοτιοανατολικά του ναού). Γύρω από αυτό λειτουργούσαν μαγαζιά, αποθήκες, η αλαταποθήκη κ.ά. Τόση μάλιστα ήταν η κίνηση ώστε δεν άργησε να δημιουργηθεί η ανάγκη κατασκευής εκκλησίας στην περιοχή, γύρω από την οποία διαμορφώθηκε σταδιακά η πλατεία. 
 
Σε μικρή ακτίνα από τη διαμορφούμενη πλατεία υπήρχαν πολλές βιοτεχνικές και βιομηχανικές μονάδες. Αρχικά πλάι στις εκβολές του Νέδοντα λειτουργούσαν πολλά βυρσοδεψεία, όπως των Μαραβά, Σκοπέτου, Μαστοράκου, Μαμαλούκα κ.ά. 
Για το λόγο αυτό, ο οικισμός της δυτικής Παραλίας είναι γνωστός και ως Ταμπάκικα ή Ταμπακέικα.  Από το 1898 και ύστερα προστέθηκε (βορειοδυτικά της πλατείας) και το σαπωνοποιείο Π. Λιναρδάκη. Στις αρχές του 1900 στην ευρύτερη περιοχή, λίγο βορειότερα, ιδρύθηκε το εργοστάσιο οίνων και οινοπνευμάτων του Ζαν και Ρως. Το 1926, μετά τη μαζική άφιξη των Μικρασιατών προσφύγων (1922), ιδρύθηκε (ανατολικά του ναού) η αλευροβιομηχανία Ευαγγελίστρια, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο για την περιοχή και την πόλη ολόκληρη.*
 
Ανατολικότερα του ναού της Ανάληψης και της ομώνυμης πλατείας δημιουργήθηκε η γνωστή σήμερα πλατεία Τελωνείου. Η διαμόρφωσή της συναρτήθηκε, ως ένα βαθμό, με την τιθάσευση των εκβολών του Νέδοντα, αν αναλογιστεί κανείς ότι τα νερά του ποταμού έφθαναν 2-3 τετράγωνα δυτικά της σημερινής οδού Φαρών, όπως αποτυπώνεται στο σχέδιο της Παραλίας του 1868. Αμεση σχέση βέβαια είχε με την κατασκευή της «δεξαμενής» του λιμανιού. 
 
Στο «αρκτικό της κρηπίδωμα» σχηματίστηκε η συγκεκριμένη πλατεία, η οποία αρχικά ονομαζόταν πλατεία «Δεξαμενής». Ομως, μετά την κατασκευή του κτηριακού συγκροτήματος τελωνείου και λιμεναρχείου, το 1911, ονομάστηκε πλατεία Τελωνείου. Ο χαρακτήρας της ήταν κυρίως εμπορικός, με ένα πλήθος κόσμου από φορτοεκφορτωτές, εργάτες, εμπόρους, κ.ά. να κινείται καθημερινά εδώ, στη δυτική προκυμαία του λιμανιού».
 
Η ΝΕΑ ΝΤΟΥΑΝΑ
Στην προοπτική κατασκευής του λιμανιού, η περιοχή οικοδομήθηκε και στην ανατολική πλευρά του ποταμού για να αποτελέσει στη συνέχεια και σε αντιδιαστολή με τη «βιομηχανική» περιοχή της Ανάληψης, μια ζώνη αναψυχής για πολλούς μήνες: «Η ανατολική προκυμαία άρχισε να αποκτά σημασία μετά το 1860, με την ίδρυση του νέου οικισμού υπό την επωνυμία Νέαι Καλάμαι, σε αντιδιαστολή προς την παλιά πάνω πόλη. Απόδειξη ότι εδώ, στο τέρμα της σημερινής οδού Φαρών, λειτούργησε το τελωνείο από το 1863 και μέχρι το 1899, εξ ου και η άτυπη επωνυμία Νέα Ντουάνα, σε αντιδιαστολή προς την Παλαιά πλέον Ντουάνα της δυτικής Παραλίας. Το χαρακτηριστικό της ανατολικής προκυμαίας είναι ότι ο χώρος αυτός εξελίχθηκε και σε χώρο αναψυχής για τους Καλαματιανούς -εκτός από χώρο οικονομικών δραστηριοτήτων- ιδιαίτερα κατά την άνοιξη και τους καλοκαιρινούς μήνες».
 
ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ
 
Παράλληλα με αυτή τη διαδικασία άρχισαν οι προσπάθειες σύνδεσης της πόλης με την παραλιακή ζώνη. Η έναρξη των έργων εκβάθυνσης του Νέδοντα άφησε ζωτικό χώρο για να ξεκινήσει το 1871 η κατασκευή της οδού Παραλίας (μετέπειτα Αριστομένους) που ολοκληρώθηκε μετά από χρόνια. 
 
Στη συνέχεια κατασκευάστηκαν η δημοτική οδός Καλαμάτας-Παραλίας (η σημερινή Φαρών) το 1893 και ο οδός Αντιβραχίονος (σημερινή Ακρίτα) το 1906. Αλλά η σύνδεση έγινε πλέον και σιδηροδρομική με την ολοκλήρωση του δικτύου στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς κατασκευάστηκε και ο σταθμός της Παραλίας (στο σημερινό Πάρκο).
 
Η παραλιακή ζώνη συνέχισε να αποτελεί μια υποβαθμισμένη περιοχή αφού δεν είχαν γίνει έργα εξυγίανσης και ήταν γεμάτη λίμνες και έλη. Ετσι έγινε χώρος υποδοχής των προσφύγων που έφθασαν το 1914 από τη Μικρά Ασία (Ανάληψη και Κορδίας) και το 1923 μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (Νικηταράς). Η ζωή βεβαίως πήρε… εκδίκηση τις τελευταίες δεκαετίες και οι περιοχές αυτές έγιναν περιζήτητες. Αυτή είναι και η αξία της ιστορίας και της αναφοράς σε αυτή.
 
* Σημειώσεις: Κάπου κοντά στην Ανάληψη υπήρχε ένα παλιό βυρσοδεψείο που αγοράστηκε παλαιότερα από το δήμο για να διατηρηθεί. Οι επιχειρήσεις Λιναρδάκη (πυρηνελαιουργείο, σαπωνοποιία και παγοποιείο) βρίσκονταν στην ευρύτερη περιοχή που έχει κατασκευαστεί το 1ο Λύκειο. Το παγοποιείο σωζόταν μέχρι την κατασκευή του σχολείου. Η βιομηχανία Οίνων και Οινοπνευμάτων ήταν στην ανατολική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής σε μια μεγάλη έκταση και το τελευταίο κτήριο υπήρχε μέχρι και την περίοδο των σεισμών στη συμβολή Ομήρου και Αριστομένους.
 
[Επιμέλεια: Ηλίας Μπιτσάνης]
 

Πηγή:tharrosnews.gr