ΚΑΙΡΙΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΓΙΑ το ΝΕΟ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Sharing is caring!

Κυριακή, 15 Σεπτεμβρίου 2013

Του Δημήτρη Κατσούλη,

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΥΡΙΟ», φ. της 14ης Σεπτεμβρίου 2013, σ.18

Η αλλαγή του εκλογικού συστήματος  της τοπικής αυτοδιοίκησης κατακτά  πλέον τον δημόσιο διάλογο υπό την μορφή «ιδεών» ή «σκέψεων» που επικοινωνεί κυρίως ο αρμόδιος Υπουργός Εσωτερικών. Παραμένουν πολλές αδιευκρίνιστες πτυχές. Αξίζει όμως να παρατάξουμε μερικές σκέψεις:

Το ισχύον εκλογικό σύστημα παραμένει στον κεντρικό του πυρήνα αμετάβλητο από το 1982 (ν.1270/1982). Αυτό λοιπόν το μακροχρόνιο εκλογικό σύστημα έχει χρωματίσει τη δημαρχοκεντρική δυναμική της τοπικής διακυβέρνησης με τη διοικητική και πολιτική σταθερότητα που επιτρέπει την εκπλήρωση της αποστολής της τοπικής αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, αυτό το εκλογικό σύστημα ενθάρρυνε  την τοπική συνεργασία των κομματικών δυνάμεων αλλά και μη κομματικά ενταγμένων ομάδων ή μεμονωμένων πολιτών αμβλύνοντας  υποχρεωτικά τις κομματικές αντιθέσεις σε τοπικό επίπεδο και επιτρέποντας την σύγκλιση σε κοινούς στόχους της τοπικής κοινωνίας.  Έχει ασφαλώς και περιθώρια βελτίωσης. Η  τροποποίηση της εκ του νόμου κατανομής των εδρών μεταξύ επιτυχόντος και επιλαχόντων συνδυασμών, η αναλογικότερη κατανομή τους,  η εισαγωγή της ευχέρειας του ψηφοφόρου να εκφράζει την προτίμησή του και σε συμβούλους περισσοτέρων συνδυασμών, η διαφοροποίηση της εκλογής των οργάνων της δημοτικής αποκέντρωσης χρονικά και διαδικαστικά απλοποιώντας την συγκρότηση των κεντρικών οργάνων διακυβέρνησης, μπορεί να είναι μερικές από τις «ιδέες» βελτίωσης του ισχύοντος εκλογικού συστήματος.

Η αλλαγή του εκλογικού συστήματος δεν  αφορά απλώς τον τρόπο επιλογής των αιρετών αλλά συνδέεται άρρηκτα με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, με τη δημοκρατική «μηχανική» της τοπικής διακυβέρνησης και με την αποτελεσματική διοίκηση των δήμων και των Περιφερειών. Σίγουρα πάντως δεν πρέπει να συγχέεται με το εκλογικό σύστημα των συνδικαλιστικών ή άλλων κοινωνικών οργανώσεων.

Ας σχολιάσουμε τώρα τις γνωστές «ιδέες» του προτεινόμενου νέου εκλογικού συστήματος:

Πρώτον. Εκλογή του Δημάρχου ή Περιφερειάρχη  ξεχωριστά από την εκλογή του Συμβουλίου. Ο ψηφοφόρος λαμβάνει ένα ψηφοδέλτιο με τα ονόματα όλων των υποψηφίων Δημάρχων ή Περιφερειαρχών και σημειώνει την επιλογή του και κατόπιν σε ξεχωριστό ψηφοδέλτιο επιλέγει με σταυρό προτίμησης τους υποψηφίους Συμβούλους οι οποίοι αναγράφονται με αλφαβητική σειρά και όχι κατά συνδυασμούς. Επιλέγει ελεύθερα εκείνους που θεωρεί ικανότερους ανεξαρτήτως της σύνδεσής τους με τον υποψήφιο Δήμαρχο ή Περιφερειάρχη  που προτίμησε.

Δεύτερον. Για την εκλογή του Δημάρχου ή Περιφερειάρχη  απαιτείται η συγκέντρωση του 42% των εγκύρων ψηφοδελτίων και όταν δεν επιτυγχάνεται διεξάγεται επαναληπτική εκλογή μεταξύ των δύο πρώτων σε ψήφους υποψηφίων δημάρχων.  Ο συνδυασμός που δεν συγκεντρώνει το 5% ή το 7% ή το ποσοστό που τελικά θα οριστεί δεν  καταλαμβάνει καμία έδρα στο Συμβούλιο. Εξ αυτού συνάγεται ότι η κατανομή των εδρών θα γίνεται με βάση τους δηλωθέντες συνδυασμούς υποψηφίων Δημάρχων ή Περιφερειαρχών. Συνεπώς αίρεται το βασικό επικοινωνιακό επιχείρημα περί της εκλογής των καλυτέρων.

Τρίτον. Η ενδεχόμενη εφαρμογή της «ιδέας» για την εκλογή των  Συμβούλων ανεξαρτήτως της εκλογής του Δημάρχου  ή Περιφερειάρχη (δηλαδή εκτός συνδυασμών) είναι πιθανόν να οδηγήσει σε πολιτική και προγραμματική δυσαρμονία μεταξύ αυτών  και της πλειοψηφίας του Συμβουλίου. Ο Δήμαρχος ή ο Περιφερειάρχης οφείλει να προσπαθεί διαρκώς να διαμορφώσει πλειοψηφία στο Συμβούλιο. Είτε με συνθέσεις είτε με εκπτώσεις από το πρόγραμμά του. Ο νομοθέτης πρέπει να έχει προνοήσει για την λύση του γρίφου της ανέφικτης πλειοψηφίας και για τις διοικητικές και θεσμικές συνέπειες στη λειτουργία του Δήμου ή της Περιφέρειας.

Τέταρτον. Εάν η κατανομή  των Συμβούλων γίνεται με βάση τους συνδυασμούς, η αναγραφή των ονομάτων σε ενιαίο ψηφοδέλτιο έχει κυρίως  πρακτική χρησιμότητα για να μπορεί ο εκλογέας να επιλέγει υποψηφίους από διαφορετικούς συνδυασμούς. Και αυτή η εκδοχή έχει πολλές πτυχές που πρέπει να φωτιστούν. Κυρίως όμως πρέπει να απαντηθεί η διχοστασία ανάμεσα στην αδέσμευτη επιλογή των υποψηφίων Συμβούλων από τον εκλογέα η οποία όμως δεν συνεπάγεται και την εκλογή τους και το τελικό αποτέλεσμα της εκλογής εντός των συνδυασμών αλλά  όχι απαραιτήτως των «καλυτέρων», όπως θέλει το επικοινωνιακό στίγμα της αλλαγής.

Πέμπτον. Εάν η κατανομή των εδρών του Συμβουλίου γίνεται ανεξαρτήτως των συνδυασμών αλλά με βάση τα αποτελέσματα της καταμέτρησης των σταυρών προτίμησης όλων των υποψηφίων Συμβούλων τότε πέραν της πιθανής έλλειψης πλειοψηφίας που υποστηρίζει τον Δήμαρχο ή Περιφερειάρχη  προκύπτουν και κρίσιμα ερωτηματικά σχετικά με το περιεχόμενο της πολιτικής εντολής που ο εκλογέας δίνει με τον σταυρό προτίμησης στον αιρετό. Εμπεριέχει η εντολή προγραμματικό περιεχόμενο ή είναι «πουκάμισο αδειανό»; Ένα είναι βέβαιο, όταν η  εκλογή εκλαμβάνεται ως  επιλογή χωρίς  πολιτικά κριτήρια, τότε μοιάζει περισσότερο με οιωνεί πασαρέλα προβεβλημένων προσωπικοτήτων ακόμη και ως προϊόντων διαφημιστικής καμπάνιας.

Τελικά οι προτάσεις για την αλλαγή του συστήματος εκλογής των αιρετών οργάνων της τοπικής αυτοδιοίκησης φέρνουν αρκετές πτυχές που πρέπει να φωτιστούν από τον Υπουργό Εσωτερικών. Οι προθέσεις περί της εκλογής των ικανών εκτός των κομματικών τειχών δεν αρκούν για να πείσουν όταν δεν έχει παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα κανόνων που να υπηρετεί το δημοκρατικό διακύβευμα της ισχυρής και αποτελεσματικής αυτοδιοίκησης. Χρειάζεται πολύ δουλειά ακόμη και ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος  αλλά ούτε και ανύποπτος.