Κριτική του σχεδίου για νέο ΠΕΣΔΑ 2010-2015

Απόφαση των Αυτοδιοικητικών και Οικολογικών Κινήσεων, καθώς και άλλων Συλλόγων, Φορέων και Ομάδων, που συμμετείχαν στις διεργασίες ή και στη Συνάντηση της Τρίπολης, στις 22 Σεπτεμβρίου 2010, σχετικά με την Τροποποίηση / Αναθεώρηση του ΠΕΣΔΑ (Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων) Περιφέρειας Πελοποννήσου

 

Σχέδιο νέου ΠΕΣΔΑ 2010 : Κριτική – Προτάσεις

 

1. Στο Σχέδιο νέου ΠΕΣΔΑ, που έδωσε στη δημοσιότητα ο Γεν. Γραμματέας της Περιφέρειας Πελοποννήσου (ΓΓΠΠ) κ. Χατζημιχάλης στις αρχές Αυγούστου, απουσιάζει οποιαδήποτε κριτική αξιολόγηση και καταλογισμός ευθυνών αναφορικά με την παταγώδη αποτυχία εφαρμογής του προηγούμενου ΠΕΣΔΑ 2005-2010.

 

2. Το εν λόγω Σχέδιο περιέχει αρκετές γενικές αρχές και βασικούς στόχους που μας βρίσκουν απολύτως σύμφωνους, όπως π.χ. : Μείωση παραγωγής αποβλήτων (ποσοτική μείωση) καθώς και μείωση της περιεκτικότητά τους σε επικίνδυνες ουσίες (ποιοτική βελτίωση), Επαναχρησιμοποίηση υλικών από απόβλητα, Διαλογή στην πηγή, Ανακύκλωση, Εφαρμογή της αρχής <<Ο ρυπαίνων πληρώνει>>, Βασικός στόχος δεν είναι η αξιοποίηση σύμμεικτων απορριμμάτων, Εφαρμογή της αρχής της εγγύτητας, Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, ώστε να υπάρχει ενεργή συμμετοχή και ευθύνη των πολιτών στη διαχείριση των στερεών αποβλήτων.

Όμως, οι απαιτούμενες δράσεις είτε απουσιάζουν από το Σχέδιο είτε – εκείνες που αναφέρονται – βρίσκονται σε κραυγαλέα αντίθεση με τις προαναφερόμενες αρχές και στόχους (βλ. παρακάτω).

 

3. Η ανακύκλωση υλικών συσκευασιών “σέρνεται σαν αποπαίδι”, όχι μόνον από τους ΟΤΑ της Περιφέρειας Πελ/σου αλλά και από την ίδια την Περιφέρεια και από το ΥΠΕΚΑ. Στην Καλαμάτα και στη Μεσσηνία, παρά το ότι το ΚΔΑΥ (Κέντρο Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών)  λειτουργεί από το 2006, η ανακύκλωση ΄΄φυτοζωεί΄΄ χωρίς όραμα, χωρίς σχέδιο, χωρίς χρονοδιάγραμμα, χωρίς φροντίδα από το Δήμο Καλαμάτας, από τους ΟΤΑ και τον ΦοΔΣΑ (Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων) Μεσσηνίας. Στην Αρκαδία, παρά το ότι στη ΒΙ.ΠΕ. (Βιομηχανική Περιοχή) Τρίπολης λειτουργούν από τις αρχές του χρόνου τόσο ΚΔΑΥ όσο και μονάδα ανακύκλωσης πλαστικών σχεδόν πάσης χρήσης , κανένας από τους ΟΤΑ του νομού δεν εφαρμόζει δράσεις ανακύκλωσης συναφών υλικών (Η ανακύκλωση χαρτιού-χαρτονιού, που εφαρμόζει από διετίας περίπου ο Δήμος Τρίπολης, καθώς και εκείνη ορισμένων ακόμη ΟΤΑ του νομού, πάσχει και αυτή απελπιστικά από έλλειψη ουσιαστικού ενδιαφέροντος, πίστης, σχεδίου και φροντίδας εκ μέρους των δημοτικών αρχών). Οι προϊστάμενες αρχές (Περιφέρεια Πελοποννήσου και ΥΠΕΚΑ/Υπουργείο Περιβάλλοντος – Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής) πως αντιμετωπίζουν την κατάσταση αυτή ; Πρόσφατα η υπουργός και ο ΓΓΠΠ ανακοίνωσαν ότι θα δοθούν στην Περιφέρεια Πελοποννήσου (ΠΠ) 1,5 εκατομμύρια Ευρώ για την προμήθεια κάδων και απορριμματοφόρων για τις δράσεις ανακύκλωσης υλικών. Επί του προκειμένου έχουμε μία παρατήρηση και ένα ερώτημα. α. Όσον αφορά την παρατήρηση: Για την αγορά των 12 δεματοποιητών, που με επιμονή – χωρίς κοινωνική διαβούλευση και συναίνεση – επιδιώκεται την τελευταία διετία να εγκατασταθούν και να λειτουργήσουν για την μπαλοποίηση (και ακολούθως αξιοποίηση) σύμμεικτων απορριμμάτων σε διάφορες περιοχές της Περιφέρειας, διατέθηκαν με αδιαφανείς διαδικασίες 9 εκατομμύρια Ευρώ. Εύκολα μπορεί κανείς να συμπεράνει, συγκρίνοντας τα μεγέθη (1,5 εκατ. € προς 9 εκατ. € ) για το που βρίσκεται στην πραγματικότητα το κέντρο βάρος των σχεδιασμών του κ. Χατζημιχάλη και του ΥΠΕΚΑ : Στην Ανακύκλωση και στη Διαλογή στην πηγή, στην αποφυγή αξιοποίησης σύμμικτων απορριμμάτων ή το αντίθετο ; β. Και το ερώτημα : Γνωρίζουμε ότι η ΕΕΑΑ ΑΕ (<<Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης ΑΕ>>) συγκεντρώνει χρηματικούς πόρους (κάποιες δεκάδες εκατομμύρια Ευρώ κατ΄ έτος) από τα τέλη υλικών συσκευασιών που πληρώνουμε ως καταναλωτές κατά την αγορά πλήθους προϊόντων καθημερινής ανάγκης. Τα χρήματα αυτά προορίζονται για την εφαρμογή προγραμμάτων ανακύκλωσης των εν λόγω υλικών, σε συνεργασία με τους ΟΤΑ. Σε αυτά περιλαμβάνονται και η διάθεση κάδων και απορριμματοφόρων ανακύκλωσης υλικών. Τα αναφερόμενα λοιπόν 1,5 εκατ. Ευρώ είναι έξτρα χρηματικό ποσό από την πλευρά του ΥΠΕΚΑ ή πρόκειται για χρήματα προερχόμενα από την ΕΕΑΑ ΑΕ, δηλ. από τους καταναλωτές ; Στη 2η περίπτωση θα πρόκειται για απόκρυψη της αλήθειας με προφανή διαφημιστικό στόχο εκ μέρους της υπουργού και του ΓΓΠΠ. Στην πρώτη περίπτωση, ας συγκρίνουμε και πάλι τα μεγέθη : 9 εκατ. € προς 1,5 εκατ. €.

 

4. Σε δηλώσεις του ο κ. Χατζημιχάλης αναφέρει μεταξύ άλλων, ότι οι δεματοποιητές θα χρησιμοποιηθούν στη διετή όπως εκτιμά μεταβατική φάση <<επειδή τα 9 εκατομμύρια Ευρώ είναι χρήματα του ελληνικού λαού και οφείλω να τα σεβαστώ. Θα ενταχθούν στον ΠΕΣΔΑ με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, θα αξιοποιηθούν είτε ως σταθμοί μεταφόρτωσης, είτε δίπλα στις μονάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης – όταν χρειαστεί συντήρηση η μονάδα, τα σκουπίδια θα δεματοποιούνται για να μην δημιουργούνται νέες χωματερές – είτε για τον στόχο για τον οποίο ουσιαστικά υπάρχουν, κι αυτός δεν είναι άλλος παρά η δεματοποίηση ανακυκλώσιμων υλικών>> ( ΄΄Ελευθερία΄΄ Καλαμάτας, 13.09.2010).

Οι δηλώσεις αυτές και μόνον σχετικά με τους δεματοποιητές βρίσκονται σε πλήρη αναντιστοιχία με τις προαναφερθείσες βασικές αρχές και στόχους.

Η επιμονή στην εγκατάσταση και λειτουργία των δεματοποιητών ακυρώνει  και αυτή με τη σειρά της στην πράξη τις αρχές μιας διαχείρισης των στερεών αποβλήτων οικολογικά συμβατής, κοινωνικά χρήσιμης και αποδεκτής, και με το μικρότερο οικονομικό κόστος για τους πολίτες.  

 

5. Η αρχή <<ο ρυπαίνων πληρώνει>> και η μέσω εφαρμογής της παροχή οικονομικού κινήτρου στους δημότες, προκειμένου να μειώσουν τα σκουπίδια που παράγουν, παραμένει στα αζήτητα του Σχεδίου του Περιφερειάρχη, εκεί όπου αυτό αναφέρεται σε μέτρα και δράσεις υλοποίησης. Το ερώτημά μας είναι : Για πιο λόγο ;

Γιατί  από τους στόχους / προτάσεις του μεταβατικού σταδίου απουσιάζει η κομποστοποίηση των οργανικών από τα νοικοκυριά στους κήπους και στα χωράφια τους, για όσα νοικοκυριά (που αποτελούν τα 2/3 του πληθυσμού της Περιφέρειας!) διαθέτουν κήπο ή χωράφι δικό τους;;; Υπάρχει καλύτερη πιλοτική δράση λιπασματοποίησης (από άποψη κόστους, αποτελεσματικότητας, επιδεικτικότητα, άμεσης εφαρμοσιμότητας) από τη διαλογή στην πηγή του οργανικού κλάσματος από τα νοικοκυριά της υπαίθρου όπως και από πολλά που κατοικούν στις πόλεις ;

 

6. Πως λοιπόν η παράλειψη αυτή να μη δημιουργεί τη σκέψη ότι στην πραγματικότητα ο στόχος του Σχεδίου νέου ΠΕΣΔΑ δεν είναι η διαλογή του οργανικού κλάσματος των αστικών στερεών αποβλήτων στην πηγή, που αποτελεί την πρωταρχική προϋπόθεση για την κομποστοποίηση/ λιπασματοποίησης τους, αλλά η μεταφορά και διαχείριση αυτού – του οργανικού κλάσματος – σε συγκεντρωτικές “μονάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης ΄΄ για την παραγωγή ενέργειας και μόνον;

Η <<πιλοτική λειτουργία>> της μονάδας της εταιρείας <<Σούκος>> έρχεται να επιβεβαιώσει πλήρως την εν λόγω εκτίμησή μας.

Οι επαναλαμβανόμενες αναφορές όπως περί διαλογής στην πηγή, ανακύκλωσης κ.ά., καθώς και οι διαβεβαιώσεις ότι <<Ο βασικός μας στόχος δεν είναι να αξιοποιήσουμε σύμμικτα απορρίμματα.>> δεν πείθουν κανέναν, όταν παράλληλα προτείνεται ως βασική υποδομή διαχείρισης του οργανικού ή βιοαποδομήσιμου κλάσματος η <<Μονάδα ολοκληρωμένης διαχείρισης>>. Σύμφωνα με τα παραπάνω σημεία 5. και 6., και με το δισυπόστατο χαρακτήρα του επιθετικού προσδιορισμού <<ολοκληρωμένη>> ως μεθόδου που επιτυγχάνει είτε την κομποστοποίηση είτε την ενεργειακή αξιοποίηση των οργανικών, στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η μονάδα ολοκληρωμένης διαχείρισης αποβλέπει στην παραγωγή ενέργειας και μόνον και σε καμία περίπτωση στην κομποστοποίηση των οργανικών.

 

7. Οι αναφορές στον ασαφή όρο <<Μονάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης>> θεωρούμε ότι είναι σκόπιμα διαζευκτικές : <<αξιοποίηση του οργανικού κλάσματος είτε για παραγωγή ενέργειας είτε για παραγωγή κομπόστ >>. Επιδιώκεται με αυτό τον τρόπο να αποκρυβεί η αλήθεια. Ό,τι δηλ. στην πραγματικότητα θα πρόκειται αποκλειστικά και μονοσήμαντα για μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης. Διότι σε διαφορετική περίπτωση, θα έπρεπε να γίνεται διαλογή του οργανικού κλάσματος στην πηγή, και όχι σε οποιεσδήποτε μονάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης ( βλ. και την μονάδα της εταιρείας <<Σούκος>> που ΄΄ δοκιμάζεται ΄΄ αυτή την περίοδο στην Καλαμάτα).

 

8. Οι προτεινόμενες μονάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης θα είναι συγκεντρωτικές μονάδες. Οι αρχές τους αντιτίθενται σε όλες τις αρχές της εναλλακτικής διαχείρισης στερεών απορριμμάτων, μεταξύ των οποίων και στην αρχή της εγγύτητας στην οποία μεταξύ άλλων αρχών διατείνεται ότι στηρίζεται το Σχέδιο νέου ΠΕΣΔΑ.  

 

9. Ανάλογα ισχύουν και όσον αφορά την κριτική μας για τη δημιουργία συγκεντρωτικών διοικητικών / διαχειριστικών δομών (βλ. Οι διαχειριστικές ενότητες, στις οποίες το Σχέδιο χωρίζει την Περιφέρεια, γίνονται 3 [από 7 που ήσαν στο ΠΕΣΔΑ του 2005]. Επιπλέον, οι ΦοΔΣΑ που είχαν συσταθεί στους 5 νομούς θα συγχωνευτούν σε μία Ανώνυμη Εταιρεία). Είμαστε ανυποχώρητοι σε σχέση και με αυτό το ζήτημα : Τουλάχιστον μία διαχειριστική ενότητα και ένας ΦοΔΣΑ ανά νομό !

Οι ΦΟΔΣΑ είναι οι κατάλληλοι, αποκεντρωμένοι, φορείς διαχείρισης των στερεών απορριμμάτων, ο καθένας μέσα στα όρια της διαχειριστικής του ενότητας. Απορρίπτουμε τη δημιουργία συγκεντρωτικών διοικητικών / διαχειριστικών δομών             (βλ. σύσταση Ανώνυμης Εταιρείας με μετόχους τους ΟΤΑ ή τους ΦΟΔΣΑ), για λόγους αποτελεσματικότητας προς όφελος των δημοτών και προστασίας του περιβάλλοντος, ήτοι : παραγωγή έργου με τη μικρότερη οικονομική επιβάρυνση για τους δημότες, με διαφάνεια, κοινωνικό έλεγχο και οικολογική συμβατότητα.

 

10. Τέλος, οι προτάσεις του Σχεδίου για συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), με προκάλυμα την εφαρμογή της αρχής <<Ο ρυπαίνων πληρώνει>> αλλά εις βάρος των δημοτών (!), με την αιτιολογία ότι αυτές θα επιτρέψουν την εξασφάλιση πρόσθετων πόρων αλλά και την μεταφορά μέρους του ρίσκου στην πλευρά του ιδιώτη, δέχονται την οξύτατη κριτική και απόρριψή τους εκ μέρους μας.

 

 

Όσον αφορά τις δικές μας προτάσεις : Τις έχουμε διατυπώσει τεκμηριωμένα και τις έχουμε υποβάλλει στους αρμόδιους κατ΄ επανάληψη, πρόσφατα για μία ακόμη φορά, μετά τη συνάντησή μας στα τέλη του περασμένου Απρίλη. Τις επισυνάπτουμε και εδώ.

Είναι ρεαλιστικές, άμεσα χρηματοδοτήσιμες και εφαρμόσιμες, με το μικρότερο συγκριτικά κόστος για τους δημότες, ενώ ταυτόχρονα προστατεύουν τόσο τη δημόσια υγεία όσο και το φυσικό περιβάλλον.

Τις επαναλαμβάνουμε για μία ακόμη φορά, επιγραμματικά:

 

Εναλλακτική Διαχείριση των στερεών αποβλήτων, αποτελούμενη από : Μείωση παραγόμενων σκουπιδιών, Επαναχρησιμοποίηση υλικών και προїόντων, Διαλογή στην Πηγή, Ανακύκλωση, Λιπασματοποίηση/Κομποστοποίηση, Υγειονομική Ταφή Υπολειμμάτων των οποίων οι ποσότητες όπως και ο βαθμός επικινδυνότητας θα βαίνουν διαρκώς μειούμενες, Ενημέρωση-Ευαισθητοποίηση-Συμμετοχή των δημοτών.

 

 

 

                                                             28  Σεπτεμβρίου  2010

 

 

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ: Ένας αριστερός, κοινωνικά ενεργός πολεοδόμος

Κυριακή, 05 Σεπτεμβρίου 2010 19:51 

Με μια λιτή πολιτική κηδεία αποχαιρετήσαμε στο Α΄ Νεκροταφείο τον Γρηγόρη Διαμαντόπουλο. Πέθανε σε ηλικία 86 χρόνων. Υπήρξε ένας από τους πιο πρωτοπόρους και προικισμένους πολεοδόμους του δεύτερου μισού του προηγούμενου αιώνα με έργο που θα μείνει για πάντα. Τουλάχιστον σε πόλεις όπως η Καλαμάτα, η Θήβα, το Πέραμα, ο Βόλος κ. ά. Από νέος στην Αριστερά, γραμματέας της ΕΠΟΝ Πολυτεχνείου ένα διάστημα, εντάχθηκε στο κομμουνιστικό κίνημα και ακολούθησε την γνωστή διαδρομή των αγωνιστών της γενιάς του. Στέλεχος της ΕΔΑ με τη διάσπαση του ΚΚΕ βρέθηκε στο Παρθένι και μετά στις φυλακές Αβέρωφ. Όσοι τον γνωρίσαμε εκεί, όχι μόνο ως στέλεχος της Αριστεράς αλλά και ως ανήσυχο αριστερό διανοούμενο, μάθαμε και με τη συμβολή του από πολύ νωρίς όσο αργότερα θα κατανοούσαμε ως βαθύτερες πηγές της κακοδαιμονίας του ΚΚΕ και του περιορισμού της εμβέλειας της Αριστεράς. Συνέχεια ανάγνωσης ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ: Ένας αριστερός, κοινωνικά ενεργός πολεοδόμος

Υπήρξε ο πολιτικός μου μέντορας…

Ημερομηνία δημοσίευσης: 05/09/2010
Του Σταύρου Μπένου

Με πολλή συγκίνηση ο Στ. Μπένος μίλησε στην «Αυγή» για τη σχέση του με τον εκλιπόντα και τη συνεισφορά του στην υπόθεση ανασυγκρότησης της Καλαμάτας:

«Ο Γρηγόρης υπήρξε ο πολυτιμότερος συνεργάτης μου στα τριάντα χρόνια της δημόσιας ζωής μου και κυριολεκτικά ο σημαντικότερος πολιτικός μου μέντορας. Εκείνος οδήγησε τα πρώτα μου βήματα κι εκείνος μου έδειξε με ποιο τρόπο πρέπει να πορεύεται κανείς στη δημόσια ζωή.

Δεν θα ξεχάσω πως, πριν ακόμα έρθουν οι δύσκολες μέρες της Καλαμάτας, ο Γρηγόρης με πήρε από το χέρι και με περπάτησε στους ωραίους δρόμους των μεγάλων ιδεών και των μεγάλων ονείρων. Θυμάμαι ακόμα τη φράση του: «Σταύρο, για να πετύχουμε τη μεγάλη αλλαγή που έχει ανάγκη η πόλη, πρέπει να πείσουμε τους πολίτες ότι το συμφέρον τους συμπίπτει με το συμφέρον της πόλης. Οι άρχοντες, οι τοπικοί και οι πολιτειακοί, αξίζει να έχουν θέση στη δημόσια ζωή μονάχα όταν ονειρεύονται και όταν έχουν πάθος να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους.

Εσύ, μου έλεγε, πρέπει να είσαι με την πόλη και με τα όνειρά της. Προς Θεού μη γίνεις διαιτητής στις διάφορες μικροσυγκρούσεις που καθημερινά μαστιγώνουν τις τοπικές κοινωνίες”.

Έτσι λοιπόν ξεκινήσαμε αυτή τη μεγάλη πορεία με τον Γρηγόρη, που οδήγησε στην απόλυτη πολεοδομική ανατροπή της πόλης μας και η Καλαμάτα θεωρείται, μάλιστα, η μόνη πόλη της χώρας που αναγεννήθηκε πολεοδομικά κι αυτό το οφείλουμε στον Γρηγόρη.

Και του οφείλω και κάτι άλλο ακόμα μεγαλύτερο, καθώς είχε δημιουργήσει στην πόλη όλες τις προϋποθέσεις για να μπορέσει ν’ αντέξει τη μεγαλύτερη δοκιμασία στη νεότερη ιστορία της που ήταν οι σεισμοί του ’86. Γιατί ο Γρηγόρης απέδειξε ότι η ανασυγκρότηση μετά τους σεισμούς δεν είναι υπόθεση των πολιτικών μηχανικών και της καλής ανακατασκευής των κτηρίων, αλλά το πώς σχεδιάζουμε ένα πρόγραμμα που πρέπει να είναι ολιστικό, με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Θυμάμαι λοιπόν ότι με ειδοποίησε μια νύχτα: «Θέλω μια ώρα να μου διαθέσεις” Με πήγε στα Ζιγκιρέικα και μου είπε: «Σταύρο μου μέχρι τώρα η χώρα μας δεν έχει κουλτούρα αντιμετώπισης του σεισμικού φαινομένου, απλώς δίνει σεισμοδάνεια κι εκεί τελειώνει.

Εμείς λοιπόν, τώρα που είναι ζεστό το πράγμα και που είναι εδώ οι κάμερες και οι δημοσιογράφοι και η κοινή γνώμη είναι πολύ ευαίσθητη για τα ζητήματά μας, πρέπει να πείσουμε ότι έχουμε ως επίκεντρό μας τους πολίτες της σεισμόπληκτης πόλης. Και οι πολίτες δεν έχουν μόνο την ανάγκη να μπουν στο σπίτι τους, αλλά ανάγκες οικονομικές, πολιτισμικές, κοινωνικές και πρέπει όλες να τις αντιμετωπίσουμε”.

Έτσι κάναμε αυτό το ρωμαλέο πρόγραμμα της οικιστικής ανασυγκρότησης της Καλαμάτας που εμπεριείχε μια εξαιρετική πολιτική και που έγινε αντικείμενο ανάγνωσης και μελέτης από τους μεγαλύτερους Οργανισμούς Αντισεισμικής Προστασίας, ακόμα και των πιο προηγμένων χωρών όπως η Ιαπωνία και η Αμερική. Και βεβαίως έγινε και η επίσημη αντισεισμική πολιτική της χώρας μας. Ο Γρηγόρης λοιπόν πρέπει να θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ευεργέτες της Καλαμάτας.

Ο δικός μου Γρηγόρης ήταν ο καλός μου φίλος, η συντροφιά μου μέχρι το τέλος του. Και τώρα είναι μια μεγάλη απουσία και ταυτόχρονα μια μεγάλη διαρκής παρουσία με την πλούσια προίκα αξιών που μας άφησε.

Μεσολάβησε η χουντική επταετία με τους συνταγματάρχες και έτσι ξανασυναντηθήκαμε αρκετά χρόνια αργότερα, το 1973 στο τέλος της δικτατορίας. Ο Γρηγόρης είχε επιστρέψει από την τελευταία εξορία και εγώ είχα αποφασίσει να εγκαταλείψω τη Γαλλία και να εγκατασταθώ οριστικά στην Ελλάδα. Έτυχε μάλιστα, εκείνη την ίδια περίοδο να γνωρίσουμε εγώ τον σύντροφό μου Νικόλα Φαράκλα και εκείνος τη σύντροφο και φίλη της ζωής του Λία Μπέλλου. Οι άνδρες μας γνωριζόντουσαν καλά: είχαν συνεργαστεί στο περίφημο Ρυθμιστικό της Θήβας, πριν τη δικτατορία. Κάναμε συχνή και καλή παρέα.

Γρηγόρης Διαμαντόπουλος : «Μαχόμενη πολεοδομία”, «μαχόμενη ζωή”

Περισσότερα από 45 χρόνια μάχιμος πολεοδόμος, ο Γρηγόρης Διαμαντόπουλος απέδειξε πως η σωστή πολεοδομική πολιτική μπορεί όχι απλά να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής σε μια πόλη, αλλά να αμβλύνει κοινωνικές και οικονομικές αντιθέσεις, να ανοίξει το δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον. Ανάμεσα στις εκατοντάδες μελέτες που έφερε σε πέρας (76 χωροταξικές, 87 πολεοδομικές και 82 ειδικές χωροταξικές), αναμφίβολα ξεχωρίζει η παρέμβασή του στην Καλαμάτα, πριν και μετά τον σεισμό του 1986.

Ημερομηνία δημοσίευσης: 05/09/2010

Ό,τι πίστεψε ο Γρηγόρης, για ό,τι πάλεψε και αγωνίστηκε στη ζωή του, προσπάθησε -το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς- να το εφαρμόσει στη δουλειά του.

Ό,τι πίστεψε ο Γρηγόρης, για ό,τι πάλεψε και αγωνίστηκε στη ζωή του, προσπάθησε -το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς- να το εφαρμόσει στη δουλειά του. Και τις περισσότερες φορές το πέτυχε. Η πολεοδομία είναι στάση ζωής. Δεν φτάνουν τα σχολεία και οι σπουδές -χρήσιμα είναι κι αυτά. Δεν αρκούν όμως. Χρειάζεται κοσμοθεωρία, ιδεολογία, πίστη και αγώνας. Απαραίτητα εφόδια, που πρέπει να τα διαθέτεις για να μπορείς να τα εκφράσεις και στη δουλειά σου και ακόμη περισσότερο στην πράξη, αν -σπάνια- σε αφήσουν.

Η «μαχόμενη πολεοδομία”, όπως την έλεγε ο Γρηγόρης, είναι η «μαχόμενη ζωή”. Δεν είναι ο υπολογιστής, ο χάρτης και το χρώμα. Ο Γρηγόρης θεωρούσε ότι με το τελευταίο αυτό βιβλίο του ολοκληρωνόταν ο τελευταίος κύκλος των υποχρεώσεών του προς την κοινωνία, προς το καθήκον του, προς τους πολίτες. Και μετά, ήσυχος και ευχαριστημένος, να αποσυρθεί. Μετά από 80 χρόνια ζωής. Αν ήταν δυνατόν ποτέ ο Διαμαντόπουλος να είναι ήσυχος και ευχαριστημένος. Ή να αποσυρθεί…

(…) Ο Γρηγόρης Διαμαντόπουλος, ο καταγόμενος από πολύ πλούσια οικογένεια, ο επιτυχημένος επαγγελματίας, ο πολεοδόμος με τις πολλές δουλειές και τη συνταρακτική δραστηριότητα, κατάφερε να πάρει σύνταξη από το Ταμείο του, μετά από πολύ αγώνα και εδώ, στα 80 του χρόνια. Και με αυτήν έζησε τα υπόλοιπα χρόνια του. Χωρίς κανέναν άλλο πόρο. Χωρίς κανένα περιουσιακό στοιχείο. Λιτά, όπως έζησε όλη του τη ζωή. Όπως ίσως και ο ίδιος επέλεξε.

Ο Γρηγόρης ήταν πολύ προικισμένος άνθρωπος. Και συγχρόνως πολύ δύσκολος χαρακτήρας. Απάνθρωπα -ή «υπεράνθρωπα”- εργατικός, βαθιά μελετημένος, απόλυτος στις απόψεις του, χωρίς μέσους όρους, συχνά εριστικός. Πάλευε και προσπαθούσε να επιβάλει τις ιδέες του χωρίς καμία υποχώρηση, μέχρι το τέλος. Ήρθε σε σύγκρουση με πολλούς. Περίεργο, όμως. Κανείς δεν αμφισβήτησε ποτέ την εντιμότητά του, την ανιδιοτέλειά του, το πάθος του γι’ αυτά που πίστευε.

Αριστερός, ΕΠΟΝίτης, κομμουνιστής από τα πρώτα φοιτητικά του χρόνια στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το 1941. Διώξεις, παρανομίες, φυλακές, εξορίες από μικρό παιδί. Δεν συμβιβαζόταν από τότε με τίποτα. Ούτε με την οικογένειά του. Από πολύ πλούσια, δεξιά, μεγαλοαστική οικογένεια με καταγωγή από τις Σπέτσες, με πατέρα έναν από τους πρώτους Έλληνες πολιτικούς μηχανικούς που σπούδασαν στο Μόναχο της Γερμανίας, δεν δίστασε να φύγει από το σπίτι και να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο.

Το 1943, λόγω της δράσης του και των διώξεων εξαιτίας της, αναγκάζεται να διακόψει τις σπουδές του στο δεύτερο έτος ύστερα από σύλληψή του από την τότε «Γενική Ασφάλεια”. Γραμματέας της ΕΠΟΝ Πολυτεχνείου ένα διάστημα, υπεύθυνος για τη νεολαία και τα πολιτιστικά, εξορία στην Ικαρία, παρανομία κ.λπ. κ.λπ., όλο το γνωστό ρεπερτόριο μέχρι το 1957.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, κυνηγημένη και η δική μας οικογένεια -ο πατέρας μας δηλαδή-, αλλάζουμε συνεχώς σπίτια, κυρίως γύρω από τον Πειραιά, προσπαθώντας να μπερδέψουμε τα ίχνη μας από την Ασφάλεια. Σε ένα από αυτά τα σπίτια, στο Παλαιό Φάληρο, ένα βράδυ ο πατέρας μας φέρνει τον Γρηγόρη απροειδοποίητα. Ο Γρηγόρης, παράνομος τότε, κυνηγημένος, κινδύνευε να συλληφθεί και είχαν εξαντληθεί τα «αποθέματά” του σε «γιάφκες”. Βέβαια το σπίτι δεν ήταν το καταλληλότερο μέρος γι’ αυτή τη δουλειά. Υπήρχε μεγάλη ανάγκη όμως και αναγκαστικά κατέληξαν σε αυτή τη λύση. Υπήρχε κάποιος χώρος σαν αποθήκη, όχι άμεσα ορατός, που διαμορφώθηκε σαν δωμάτιο, με ένα κρεβάτι – ράντσο και ένα μικρό τραπέζι. Τον εγκαταστήσαμε «προσωρινά” εκεί και «θα βλέπαμε”.

Έμεινε σχεδόν δύο χρόνια. Την ημέρα δεν έβγαινε ποτέ έξω. Φευγαλέα θυμάμαι -μικρά παιδιά στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου ο Γιάννης κι εγώ- κάποιες νύχτες να παρουσιάζεται μπροστά μας ο Γρηγόρης κομψά ντυμένος, με ακριβά ρούχα και καλογυαλισμένα παπούτσια, να βγαίνει από το σπίτι για τα τακτικά κομματικά ραντεβού του, όπως μάθαμε μετά. Και μετά πάλι για μέρες μέσα. Τον ελάχιστο χώρο που του είχαμε παραχωρήσει τον είχε μεταμορφώσει σε αρχιτεκτονικό γραφείο. «Δούλευε” από το πρωί μέχρι το βράδυ. Μελετούσε ξενόγλωσσα αρχιτεκτονικά βιβλία, έκανε αρχιτεκτονικές μελέτες -κυρίως υποθετικές- ζωγράφιζε, αντιγράφοντας κυρίως έργα μεγάλων ζωγράφων από τα βιβλία, έκανε διάφορα χειροτεχνήματα. Ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς. Δούλευε με «πρόγραμμα” και «χρονοδιάγραμμα”, με σύστημα και επιμονή από τα χαράματα.

Ο νεαρός Διαμαντόπουλος του 1950 προδιέγραφε τον κατοπινό Διαμαντόπουλο. Το παράδειγμά του, η καθημερινή επαφή μαζί του, οι συζητήσεις μας, με είχαν επηρεάσει πάρα πολύ και συνέβαλαν σημαντικά στη διαμόρφωση της μετέπειτα ζωής μου. Απομονωμένος από τη ζωή εκείνα τα χρόνια, ο Γρηγόρης -σκέφτομαι σήμερα- είχε λίγα κοινά με τους άλλους συντρόφους του κομμουνιστές της τότε εποχής. Διανοούμενος με βαθιά αστική παιδεία, ανοιχτό μυαλό, εξοικειωμένος με τα τότε διεθνή ρεύματα της τέχνης και του πολιτισμού, χωρίς ταμπού και προκαταλήψεις, μελετηρός, γλωσσομαθής.

Εμείς επωφεληθήκαμε από αυτά. Από τον Γρηγόρη πρωτοάκουσα για αρχιτεκτονική και αρχιτέκτονες, για αμερικανική και ευρωπαϊκή λογοτεχνία και κινηματογράφο. Από αυτόν μάθαμε τα παλιά αμερικανικά τραγούδια, βεβαίως απαγορευμένα από το «κόμμα”. Λυπάμαι μόνο που λόγω της ηλικίας μου δεν ήταν δυνατόν να κουβεντιάσουμε για θέματα κομματικού και κομμουνιστικού ενδιαφέροντος. Είμαι περίεργος σήμερα για τις τότε απόψεις του.

Πάντως ο Γρηγόρης -χωρίς να θέλω να επεκταθώ εδώ πιο αναλυτικά- παρ’ όλο που «εθήτευσε” στην Ανατολική Γερμανία -και όλοι ξέρουμε τι σημαίνει αυτό- με την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1964 εφάρμοσε στην πράξη ό,τι πιο ανανεωτικό και σύγχρονο ρεύμα υπήρχε τότε κυρίως στον τομέα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Δεν θα είναι υπερβολή αν πω ότι ο Γρηγόρης στον τομέα αυτόν κυρίως ήταν ο πρωτοπόρος των ιδεών του ΚΚΕ Εσωτερικού.

Κάποια στιγμή ο Γρηγόρης έφυγε από το σπίτι μας, εγώ τελείωσα το Γυμνάσιο και πήγα να σπουδάσω στη Βιέννη, Αρχιτεκτονική βεβαίως, δεν το συζητάμε. Ήταν η δική του επιρροή. Πρέπει να ήταν το 1957 όταν από το τηλέφωνο ακούω τη φωνή του. «Είμαι για πολύ λίγο στη Βιέννη και πρέπει αμέσως να συναντηθούμε”. Ρώτησε τα πάντα για μένα, δεν είπε τίποτα για τον εαυτό του, «πάω κάποιο ταξίδι” μου είπε. Και χάθηκε. Μετά από καιρό έμαθα ότι είχε φύγει παράνομα από την Ελλάδα και μέσω Γαλλίας και Αυστρίας πήγε στην Ανατολική Γερμανία για να συνεχίσει την αρχιτεκτονική και να σπουδάσει πολεοδομία στη Βαϊμάρη, στην περίφημη σχολή του παλιού Bauhaus.

Με κομματική υποτροφία, ο Γρηγόρης -όπως οι περισσότεροι ξέρουμε- δεν μίλαγε σχεδόν ποτέ για τα παλιά τα χρόνια, μέχρι την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1964. Και δυστυχώς οι περισσότεροι από τους τότε συντρόφους του έχουν φύγει και δεν έχουν μιλήσει. Πολύ πρόσφατα ότι πριν παρθεί η απόφαση να φύγει το 1957, ο Μήτσος Παρτσαλίδης τον συνάντησε και τον ρώτησε αν θέλει να πάει στην κομματική σχολή στελεχών στη Μόσχα ή να συνεχίσει αρχιτεκτονική στη Βαϊμάρη. Και βεβαίως ο Γρηγόρης τού απάντησε με ερώτηση: «Εσύ τι λες, μπαρμπα Μήτσο;”. Ο Παρτσαλίδης ήταν κατηγορηματικός, και είχε δίκιο: «Μόνο μέσα από την επιστήμη σου θα μπορέσεις να προσφέρεις περισσότερο στο λαϊκό κίνημα” φαίνεται ότι του είπε. «Κομματικά στελέχη έχουμε αρκετά”. Ο Γρηγόρης ακολούθησε τη συμβουλή – εντολή (…)

(…) Με τον Γρηγόρη ξανασυναντηθήκαμε κάτω από περίεργες συνθήκες, τον Ιούνιο του 1961 στο Ανατολικό Βερολίνο. Δύο μήνες πριν από την κατασκευή του φοβερού Τείχους.

(…) Ξανασυναντηθήκαμε το 1964 στην Αθήνα όταν ο Γρηγόρης γύρισε για τον θάνατο του πατέρα του και παρέμεινε οριστικά στην Ελλάδα. Δουλέψαμε τότε για λίγο μαζί. Για την ανάπλαση της Καισαριανής, για την ΕΜΟΚΑ, για το συνέδριο.

Αρχίζει η νέα περίοδος του Γρηγόρη, τα «ηρωικά” χρόνια 1964-’67, θα μιλούσαν άλλοι γι’ αυτά. Εγώ θυμήθηκα μια παλιότερη εποχή και περιορίστηκα σε προσωπικές εμπειρίες που το πέρασμα του χρόνου -μισός αιώνας τώρα και πάνω- τις επαναφέρει συνέχεια στη μνήμη, τις αλλοιώνει, τις αναπλάθει, τις τροποποιεί, πολλές φορές τις παραμορφώνει.

Έτσι, όμως, θυμάμαι εγώ τον Γρηγόρη. Κι έτσι θα τον θυμάμαι για πάντα. Τον ξάδερφό μου τον Γρηγόρη.