ΑΝΑΠΤΥΞΗ AΓΡΟΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Εισαγωγή στο θέμα, για το Αναπτυξιακό Συνέδριο Ηπείρου

Sharing is caring!


Εισαγωγή στο θέμα ,για το Αναπτυξιακό Συνέδριο Ηπείρου 

Ρόκκου Ελένη Προϊστάμενη ΕΥΔ ΠΕΠ Ηπείρου  24/6/05


το πρόγραμμα του «ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ»,

Kύριε πρόεδρε ,κύριοι εισηγητές  κυρίες και κύριοι που συμμετέχετε στην ομάδα εργασίας «ανάπτυξη αγροτικού χώρου»,σας ευχαριστούμε για την τιμή που μας κάνατε να είστε μαζί μας.

Στο Αναπτυξιακό Συνέδριο της  Ηπείρου η ανάπτυξη του αγροτικού χώρου είναι μία από τις πέντε θεματικές ενότητες που αναπτύσσονται και σηματοδοτεί την σπουδαιότητα που ο τομέας παραμένει να έχει για την Περιφέρειά μας .

Έχω την ευθύνη να πω δυο λόγια σαν εισαγωγή  στο θέμα αρχίζοντας από την υπάρχουσα κατάσταση στον αγροτικό χώρο

Α. ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ  ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Σήμερα είναι γνωστό ότι η Παγκόσμια Κοινότητα επανασχεδιάζει τη γεωργική  πολιτική της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, κάτω από την επιρροή του θεσμικού πλαισίου  της λειτουργίας των συμφωνιών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ).

Ο νέος γύρος διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ (γύρος της Doha 2000-2004) ενέταξε και τη γεωργία στο ενιαίο σύνολο των διαπραγματεύσεων, για την πλήρη απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου. Συνολική συμφωνία δε θα υπάρξει, αν δεν υπάρξει αποδεκτή συμφωνία και στο γεωργικό τομέα. Μακροπρόθεσμος στόχος των νέων διαπραγματεύσεων για τη γεωργία, οι οποίες βρίσκονται σε εξέλιξη , είναι η προσαρμογή των πολιτικών των κρατών μελών του οργανισμού προς την ελεύθερη αγορά.

Γίνεται πλέον αντιληπτό ότι, η  πολιτική των πάσης φύσεως οικονομικών ενισχύσεων πλησιάζει στο τέλος της.

Στις 31/7/2004 στη Γενεύη, οι εκπρόσωποι του ΠΟΕ, ενέκριναν σχέδιο συμφωνίας, για την απελευθέρωση των διεθνών συναλλαγών και στο σχέδιο αυτό προβλέπεται, η εν καιρώ κατάργηση όλων των επιδοτήσεων, που χορηγούν σήμερα οι ανεπτυγμένες χώρες στα αγροτικά τους προϊόντα, με αντάλλαγμα την μείωση των δασμών, που επιβάλλουν οι αναπτυσσόμενες χώρες στα εισαγόμενα βιομηχανικά προϊόντα. Απομένουν για περαιτέρω διαπραγμάτευση, λεπτομέρειες του σχεδίου καθώς και το γενικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής περαιτέρω της μείωσης των ενισχύσεων στον αγροτικό τομέα.

Εκτός των παραπάνω, κρίσιμο σημείο στις διεξαγόμενες διαπραγματεύσεις, που  έχει άμεση σχέση με την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών και κατεπέκταση και των ελληνικών προϊόντων ( νωπών και μεταποιημένων) αποτελεί η διασφάλιση σε παγκόσμιο επίπεδο, της αποτελεσματικής προστασίας και κατοχύρωσης των προϊόντων πιστοποιημένης ποιότητας με γεωγραφικές ενδείξεις (ΠΟΠ και ΠΓΕ), καθώς και η αποδοχή της σήμανσης των τροφίμων που σχετίζεται με τον έλεγχο της υγιεινής αυτών.

Σαν γενικό συμπέρασμα όλων των ανωτέρω προκύπτει ότι στη γενική οικονομία προωθείται ανακατανομή της παγκόσμιας παραγωγής, με βάση το συγκριτικό πλεονέκτημα κάθε χώρας.

2.ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το περιβάλλον για την ανάπτυξη της υπαίθρου διαμορφώνεται κάτω από :

α. Τις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ

β. Την λειτουργία της νέας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς των 25 κρατών μελών.

γ. Τη λειτουργία των κοινών οργανώσεων αγοράς (ΚΟΑ) για κάθε γεωργικό προϊόν ή ομάδα προϊόντων.

δ. Τον κανονισμό 1257/99 για την αγροτική ανάπτυξη, όπως αυτός τροποποιήθηκε από τον καν 817/2004.

ε. Το νομοθετικό πλαίσιο της νέας ΚΑΠ (ενιαία αποδεσμευμένη ενίσχυση εκμετάλλευσης, συνδεδεμένη ενίσχυση, αγροπεριβαλλοντικά μέτρα κλπ).

Οι κίνδυνοι και απειλές που θα προκύψουν είναι:

α) Ο αυξανόμενος παγκόσμιος ανταγωνισμός

β) Η αναμενόμενη, τα επόμενα χρόνια, εμφάνιση στη διεθνή αγορά, αγροτικών προϊόντων νέων παραγωγικών δυνάμεων, που θα προκαλέσει ένταση και διόγκωση της προσφοράς στις ανεπτυγμένες χώρες (και στη χώρα μας) με  δεδομένο ότι η ενεργός ζήτηση στις αναπτυσσόμενες είναι υποτονική και η αύξησής της βραδεία.

γ) Η πίεση που ασκείται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) για πλήρη απελευθέρωση των αγορών και κατάργηση των ενισχύσεων.

δ)  Η πραγματοποιηθείσα διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς χώρες με έντονο γεωργικό χαρακτήρα.

3.ΕΘΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Σε εθνικό επίπεδο, το περιβάλλον διαμορφώνεται επηρεασμένο από :

α. Την εφαρμογή της ΚΑΠ της ΕΕ

β. Την εφαρμογή του εθνικού αναπτυξιακού νόμου 2601/99

γ. Την εφαρμογή της εθνική φορολογικής νομοθεσίας

δ. Το ισχύον οικογενειακό δίκαιο

ε. Την ισχύουσα χρηματοπιστωτική πολιτική του τραπεζικού συστήματος

στ. Την κατάσταση που επικρατεί στους άλλους τομείς της οικονομίας

ζ. Το θεσμικό πλαίσιο της ελληνικής δημόσιας διοίκησης

η. Την έλλειψη εθνικού κτηματολογίου

Επ’ι πλέον το  γεωργικό εισόδημα εξακολουθεί να προέρχεται κατά 45% από τις επιδοτήσεις και τους προστατευτικούς μηχανισμούς της ΚΑΠ.

Η εμπορική ανάδειξη και καθιέρωση στις αγορές των προϊόντων μας , αντιμετωπίζει προβλήματα.

Το ζητούμενο σήμερα είναι όχι τόσο τι θα παράγουμε αλλά πως θα το διαθέσουμε, η μετάβαση από την ποσότητα στην ποιότητα και η εξισορρόπηση των εσωτερικών ανισοτήτων.

Στην ποιοτική υποβάθμιση της παραγωγής θα πρέπει να προστεθεί και η σε μεγάλο βαθμό έλλειψη καθετοποίησης, με συνέπεια την εξαγωγή προϊόντων σε αμεταποίητη μορφή, ως πρώτη ύλη για περαιτέρω επεξεργασία από τις βιομηχανίες των χωρών προορισμού και επαναεξαγωγή από αυτές ως τελικών καταναλωτικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές αλλά και στη δική μας.

Η έλλειψη σημαντικών επενδύσεων στον αγροτικό χώρο ,το ελλειματικό εμπορικό ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων (κυρίως στα κτηνοτροφικά), αποτελούν προβλήματα που πρέπει να ξεπεραστούν.

Γεωργική ανάπτυξη χωρίς συνεργασία όλων των συντελεστών παραγωγής , μεταποίησης ,εμπορίας και εξαγωγών ,δεν μπορεί να υπάρξει. Η ανταγωνιστικότητα θα κριθεί στο εμπορικό πεδίο.

Η μέχρι σήμερα διάθεση σημαντικών πόρων στον πρωτογενή τομέα για εισοδηματική στήριξη, παραγωγικό εκσυγχρονισμό και βασική υποδομή δεν έφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Παρά την εφαρμογή του μέτρου για την βελτίωση της ηλικιακής σύνθεσης του αγροτικού πληθυσμού, δεν έχει ανακοπεί η βαθμιαία γήρανση του ενεργού γεωργικού δυναμικού και η πληθυσμιακή αποψίλωση των ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.

Μετά τις παραπάνω επισημάνσεις, γίνεται κατανοητή η  ραγδαία επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου των γεωργικών προϊόντων της χώρας των τελευταίων ετών

-1.000.000 Ευρώ το 2000,

-1.900.000 εκατομμύρια Ευρώ το 2003( αύξηση ελλείμματος τριετίας 90%).

Παραταύτα όμως δημιουργούνται νέες ευκαιρίες ,όπως :

α. Η αυξανόμενη τάση της διεθνούς αγοράς στη ζήτηση ποιοτικών και ασφαλών αγροτικών προϊόντων.

β. Η απελευθέρωση της διεθνούς αγοράς και η παρεχόμενη δυνατότητα πρόσβασης Ελληνικών γεωργικών προϊόντων με συγκριτικό πλεονέκτημα σε νέες αγορές.

γ. Η μεγέθυνση της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ με την είσοδο των δέκα νέων Κρατών-Μελών της πρόσφατης διεύρυνσης, διευρύνει και το πλήθος των δυνητικών καταναλωτών των αγροτικών μας προϊόντων.

δ. Η διασφάλιση της συνέχισης της πολιτικής της ΕΕ για την ανάπτυξη της υπαίθρου και η παρεχόμενη δυνατότητα συμμετοχής περιφερειών της χώρας , όπου συμπεριλαμβάνεται και η Ηπειρος, στο νέο πρόγραμμα για τη Συνοχή των Περιφερειών της ΕΕ κυρίως στο στόχο «σύγκληση αλλά και στο στόχο «ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία»  

4. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Στο Περιφερειακό Περιβάλλον ο πρωτογενής τομέας έχει σημαντική βαρύτητα στην οικονομική ανάπτυξη της Περιφέρειας . Η απασχόληση στον πρωτογενή τομέα είναι 25% έναντι 16,1% της χώρας , 4%της Ευρώπης των 15 και 5,4% της Ευρώπης των 25. Παρόλα αυτά συμμετέχει κατά       % στο ΑΕΠ.

Παρουσιάζει όμως μεγάλη εξειδίκευση και δυνατότητες στον τομέα της κτηνοτροφίας, μεγάλες δυνατότητες για την ανάπτυξη βιολογικής καλλιέργειας και για την παραγωγή επώνυμων γεωργικών προϊόντων .Ακόμη υπάρχει θετική αλληλεξάρτηση με τον δευτερογενή τομέα. Στα δυνατά σημεία της περιφέρειας  επίσης καταγράφονται :

-Το γεωργικό παραγωγικό μοντέλο του οικογενειακού τύπου γεωργικής εκμετάλλευσης προσφέρεται για την παραγωγή προϊόντων ποιότητας (βιολογικών, ολοκληρωμένης διαχείρισης παραγωγής, παραδοσιακών τοπικών προϊόντων)

-Το ιδιαίτερα σημαντικό ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε κατά την Γ΄ Προγραμματική Περίοδο, από το γεωργικό επενδυτικό κοινό Υπαίθρου για το σύνολο των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων (ΕΠΑΑ-ΑΥ, ΠΕΠ, LEADER).

-Ύπαρξη αρκετών περιοχών ιδιαίτερου κάλλους και σημαντική αγροτική παράδοση λαογραφικός πλούτος και αρχιτεκτονική κληρονομιά.

-Η ποιότητα και το ευπροσάρμοστο προς τις νέες τεχνολογίες ανθρώπινο δυναμικό.

Όμως πρέπει να επισημάνουμε ως αδυναμία τον  προσανατολισμός του πρωτογενή τομέα προς μη ανταγωνιστικές καλλιέργειες κυρίως όσον αφορά τη φυτική παραγωγή, η ηλικιακή διάρθρωση των απασχολούμενων στον πρωτογενή τομέα και την  έλλειψη των αναγκαίων εγγειοβελτιωτικών υποδομών, κυρίως στη πεδιάδα της Άρτας και της Πρέβεζας, όπου υπάρχουν περιοχές γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας. Στις διαρθρωτικές αδυναμίες της περιοχής περιλαμβάνονται επίσης

 Το μικρό μέγεθος των εκμεταλλεύσεων

-Το μεγάλο μέγεθος του αγροτικού πληθυσμού

-Η έλλειψη έργων υποδομής

-Υψηλό κόστος παραγωγής προϊόντων ,λόγω υψηλών εισροών

-Υψηλός μέσος όρος ηλικίας των αγροτών

-Υπερχρεωμένες εκμεταλλεύσεις

-Ενδοπεριφερειακές ανισότητες -Μεγάλος αριθμός γεωργικών μηχανημάτων ανά εκμετάλλευση

-Η ανεπαρκής επαγγελματική κατάρτιση των γεωργών

-Η απαξιωτική  αντιμετώπιση του γεωργικού επαγγέλματος, ιδιαίτερα του κτηνοτρόφου , από την τοπική κοινωνία

-Επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος με ρύπους γεωργικής προέλευσης

Β. ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΚΥΡΙΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

Όλα τα παραπάνω μας οδηγούν στην ανάγκη επιλογής στρατηγικών στόχων επίλυσης κυρίων προβλημάτων.

Οι προγραμματικές περίοδοι, από το 1986 μέχρι σήμερα, με τις στρατηγικές ανάπτυξης ,ΜΟΠ – Α΄ΚΠΣ- Β΄ΚΠΣ και Γ΄ΚΠΣ που βρίσκεται σε εξέλιξη ,κάλυψαν αρκετές αδυναμίες της περιοχής . Δεν θεωρείται όμως επιτυχής ο προσανατολισμός των Ταμείων σε ότι αφορά την έμφαση στην εισοδηματική ενίσχυση του πρωτογενή τομέα σε συνδυασμό με την απουσία μέτρων εκσυγχρονισμού και αναδιάρθρωσης της γεωργικής δραστηριότητας με αποτέλεσμα την συρρίκνωση του πρωτογενή τομέα με ρυθμούς ταχύτερους από την υπόλοιπη χώρα. Μειονέκτημα μπορεί να θεωρηθεί ο προσανατολισμός των πόρων προς μικρής κλίμακας έργα με χαμηλή σχέση κόστους-οφέλους σε ότι αφορά την συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη της Περιφέρειας σε συνδυασμό με την απουσία μη ολοκληρωμένου σχεδιασμού και την μη επαρκή συνέργεια μεταξύ επιχειρησιακών προγραμμάτων.

Άμεσα αλλά οπωσδήποτε στη νέα προγραμματική περίοδο 2007-2013 (Δ΄ΚΠΣ) απαιτείται ουσιαστική μετατόπιση της στρατηγικής  της γεωργίας, από τη μεγιστοποίηση των εισροών του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Τομέα στην αύξηση της εμπορικής αξίας και της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων.

Ασφαλώς οι ενισχύσεις της γεωργικής παραγωγής συμβάλουν σημαντικά στην στήριξη του γεωργικού εισοδήματος και θα πρέπει να τις επιδιώξουμε εξαντλώντας κάθε δυνατότητα απόληψης ,όμως δεν μπορούν να αποτελούν μακροπρόθεσμο στρατηγικό στόχο.

Άλλωστε την επιλογή της ανωτέρω στρατηγικής επιβάλλει η ενεργητική αντιμετώπιση της νέας ΚΑΠ της ΕΕ, η οποία θα εφαρμοσθεί στη χώρα μας από την 1-1-2006 και η οποία προβλέπει τη μερική αποδέσμευση των ενισχύσεων από την παραγωγή , αλλά και οι διαπραγματεύσεις στα πλαίσια του ΠΟΕ .

Στόχοι  της νέας στρατηγικής πρέπει να αποτελέσουν :

  • Αναβάθμιση της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, με την αναδιάρθρωση των καλλιεργειών, την παραγωγή προϊόντων ποιότητας με υψηλότερη ζήτηση στην αγορά (νέα προϊόντα – προϊόντα ΠΟΠ & ΠΓΕ) καθώς και την ενίσχυση της διαφήμισής τους
  • Συνέχιση της στήριξης πρωτοβουλιών για ανάληψη από ειδικές κοινωνικές ομάδες αγροτικών δραστηριοτήτων  (νέοι αγρότες, γυναίκες) για ανανέωση του γεωργικού πληθυσμού.
  • Συνέχιση εφαρμογής προγραμμάτων ολοκληρωμένου χαρακτήρα με την ανάπτυξη νέων προϊόντων & υπηρεσιών που θα αξιοποιούν τα τοπικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στην κατεύθυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονομίας.
  • Προώθηση θεματικών προγραμμάτων ανάπτυξης, πάντοτε με σαφή γεωγραφική αναφορά, ιδίως σε συνάρτηση με το περιβάλλον και τον πολιτισμό.
  • Διατήρηση και βελτίωση του περιβάλλοντος του αγροτικού τοπίου και των φυσικών πόρων της υπαίθρου, με την αειφορική διαχείριση των φυσικών πόρων, τον έλεγχο της ρύπανσης, της διαχείρισης των αποβλήτων και την μείωση της κατανάλωσης με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
  • Εφαρμογή ολοκληρωμένων γεωργοπεριβαλλοντικών προγραμμάτων και φιλοπεριβαλλοντικών τεχνικών παραγωγής
  • Υλοποίηση μικρών δημόσιων επενδύσεων που θα συμβάλλουν στην διατήρηση της αγροτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και στην βελτίωση της ποιότητας ζωής στην ύπαιθρο

Γ. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΕΣΩΝ ΚΑΙ ΔΡΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ

Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων ,απαιτούνται θεσμικές παρεμβάσεις και λήψη νέων μέτρων αλλά και  συνέχιση των μέτρων και δράσεων που υιοθετήθηκαν στα πλαίσια του Γ΄ ΚΠΣ .

Ευελπιστώ ότι για όλα αυτά η Ομάδα εργασίας Ανάπτυξη Αγροτικού χώρου με την βοήθεια του κ. προέδρου ,τους εξειδικευμένους εισηγητές και τους συμμετέχοντες θα διατυπώσουν  απόψεις , θα τις τεκμηριώσουν , επίσης θα διατυπώσουν προτάσεις για δράσεις και θα κάνουν κριτική τοποθέτηση και προτάσεις πάνω σε ειδικότερα ζητήματα που θα υποστηρίζουν την υλοποίηση της στρατηγικής του Προγράμματος. Με όλα αυτά θα συντάξουμε τα συμπεράσματα της ομάδας εργασίας ,που θα ανακοινώσει αύριο στην κοινή συνεδρίαση όλων των ομάδων ο πρόεδρος .

Ευχαριστώ όλους σας για την συμμετοχή σας .

Καλή δουλειά.