Νίκος Νικηφορίδης: Ο πρώτος μάρτυρας παγκοσμίως του αντιπυρηνικού κινήματος

 Η εκτέλεση της ειρήνης – Υπόθεση Νικηφορίδη

 

«Όταν σε πήρανε μπροστά στους δικαστές
Για να σου δείξουν ένα δείγμα του μπόγια….
Εσύ κοιτούσες σ΄έναν τρίσβαθο ουρανό
Ένα κοπάδι περιστέρια που κυκλόφερναν»

Θεοδόσης Πιερίδης

Του Πάνου Τριγάζη*: Κατά το  διήμερο ειρήνης και αλληλεγγύης 1-2 Ιουνίου 2013 του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ στον Μαραθώνα συμμετείχε και η Όλια Νικηφορίδη-Βαζαίου, αδελφή του πρωτομάρτυρα της Ειρήνης Νίκου Νικηφορίδη. Πρότεινε, λοιπόν, η Όλια – και δίκαια – να μην παραλείπουμε  τις αναφορές στον αδερφό της στην διάρκεια των φετινών εκδηλώσεων για τα 50 χρόνια από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Προσωπικά έχω συμπεριλάβει ένα κεφάλαιο  για τον Νικηφορίδη και στο βιβλίο μου « Ο Λαμπράκης και το Κίνημα Ειρήνης»
*Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Ειρήνη και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

 
Ας θυμηθούμε, λοιπόν, και τον Νίκο Νικηφορίδη, τον 22χρονο ΕΠΟΝιτη, γραμματέα της ΕΠΟΝ Παγκρατίου, ο οποίος εκτελέστηκε στις 5 Μαρτίου του 1951 στην Θεσσαλονίκη, ύστερα από τη σύλληψή του  στις 18-1-1951 μαζί με 13 συντρόφους του του «Δημοκρατικού Φιλειρηνικού Μετώπου Νέων». Στη συνέχεια, ο Νικηφορίδης καταδικάστηκε σε θάνατο  από έκτακτο στρατοδικείο, με την κατηγορία ότι οργάνωσε τη συγκέντρωση υπογραφών κάτω από την ΕΚΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗΣ.
200 εκατομμύρια υπογραφές από όλο τον κόσμο

 

Στον ένα χρόνο περίπου που διήρκεσε η συγκέντρωση των υπογραφών, υπέγραψαν την έκκληση πάνω από 200 εκατομμύρια άνθρωποι σε ανατολή και δύση.

Κώστας Βάρναλης

Στην Ελλάδα, όπου ήταν ακόμη ανοιχτές οι πληγές του εμφυλίου πολέμου, δημιουργήθηκε μετά τη συνδιάσκεψη της Στοκχόλμης μία προσωρινή επιτροπή πρωτοβουλίας για την Ειρήνη, στην οποία μετείχαν ο μεγάλος μας ποιητής Κώστας Βάρναλης, ο φωτισμένος μητροπολίτης Κοζάνης Ιωακείμ και μερικοί διανοούμενοι για να αρχίσει κι εδώ η συγκέντρωση των υπογραφών για την παγκόσμια ειρήνη. Όμως η επιτροπή αυτή, λόγω των δυσκολιών της εποχής δεν θα περπατήσει κι έτσι τη σκυτάλη του αγώνα για την ειρήνη, θα την παραλάβει η «Ενιαία Δημοκρατική Νεολαία Ελλάδας» (ΕΔΝΕ), στο συμβούλιο της οποίας μετείχαν μερικοί νέοι αριστεροί που έγιναν γνωστοί αργότερα, όπως ο Βασίλης Εφραιμίδης, ο Παναγιώτης Κατερίνης, ο Αντώνης Μπριλάκης, ο Πότης Παρασκευόπουλος, ο Χρήστος Τεγόπουλος, ο Γιάννης Φιλίνης, ο Γιάννης Χαρατσίδης κ.α.. Οι δύο τελευταίοι, ήταν ταυτόχρονα διευθυντής και αρχισυντάκτης του εβδομαδιαίου περιοδικού «Φρουροί της Ειρήνης», του πρώτου ειρηνιστικού περιοδικού στη χώρα μας.

Ένα από τα πρώτα μέλη της ΕΔΝΕ, ήταν ο Νίκος Νικηφορίδης, που μόλις είχε αφεθεί ελεύθερος από το κολαστήριο της Μακρονήσου, όπου ήταν εξόριστος.

 

Η διακίνηση της «Έκκλησης της Στοκχόλμης» ήταν η πρώτη μαζική φιλειρηνική κινητοποίηση στη μεταπολεμική Ελλάδα, που έβγαινε καταματωμένη, ρημαγμένη και διχασμένη από τον εμφύλιο πόλεμο. Η συγκέντρωση υπογραφών κάτω από την Έκκληση (μορφή αγώνα που πολλοί σήμερα υποτιμούν) συνεπαγόταν τότε μεγάλους κινδύνους. Όπως γράφει στο βιβλίο του «Η Εκτέλεση της Ειρήνης – Υπόθεση Νικηφορίδη» ο Σπύρος Κουζινόπουλος: «Στο φάκελο του Νικηφορίδη, που ακόμα σώζεται στο Γεντί-Κουλέ, είναι πάντα γραμμένη με μαύρο μολύβι η … φοβερή κατηγορία με την οποία παραπέμφθηκε, καταδικάστηκε και εκτελέστηκε ο πρωτομάρτυρας της ειρήνης: “Απόπειρα διάδοσης ανατρεπτικών ιδεών”.  Και τονισμένο μέσα σε παρένθεση το τρομερό στοιχείο: «Έκκληση Ειρήνης Στοκχόλμης».

Να τι έλεγε η ΕΚΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗΣ:

«ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ την απόλυτη απαγόρευση του ατομικού όπλου φοβερής μαζικής εξόντωσης για τους λαούς.

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ την δημιουργία ενός αποτελεσματικού διεθνούς ελέγχου, που θα εξασφαλίζει την εφαρμογή αυτού του μέτρου απαγόρευσης.

ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ πως η κυβέρνηση, που πρώτη θα χρησιμοποιούσε τα ατομικά όπλα ενάντια σε οποιαδήποτε χώρα, θα διέπραττε έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και γι αυτό θα έπρεπε να αντιμετωπισθεί ως εγκληματίας πολέμου.

ΚΑΛΟΥΜΕ όλους τους καλοπροαίρετους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να υπογράψουν αυτή την έκκληση.»

Ο Νίκος Νικηφορίδης τελείωσε το Γυμνάσιο, παρακολουθώντας νυχτερινά μαθήματα, ενώ τα πρωινά δούλευε. Ήταν άριστος μαθητής και αν και ήθελε να συνεχίσει στο Πανεπιστήμιο δεν μπόρεσε, γιατί στάλθηκε εξόριστος στα 18 του χρόνια στην Ικαρία. Μετά την Ικαρία, μεταφέρθηκε στο ΑΕΤΟ-ΕΣΑΙ στο Μακρονήσι, όπου βασανίστηκε άσχημα και βγήκε την άνοιξη του 1950, μη έχοντας υπογράψει και με σοβαρά κλονισμένη υγεία. Υπέφερε από μετατραυματικές κρίσεις.

Αρχιβασανιστής του ήταν ο διαβόητος τότε υπολοχαγός Δημ. Ιωαννίδης, που «αναμόρφωνε» χιλιάδες Έλληνες στο εφιαλτικό ξερονήσι (την περίοδο 1967-74 μαζί με άλλους χουντικούς πραξικοπηματίες ανέλαβε να «σώσει» την Ελλάδα και κατέστρεψε την Κύπρο).
Μετά την εξορία ο Νικηφορίδης ανέλαβε γραμματέας της ΕΠΟΝ Παγκρατίου. Σύντομα, όμως, έφυγε από την Αθήνα και πήγε στη Θεσσαλονίκη, όπου άρχισε να παίρνει ενεργά μέρος στην οργάνωση του φιλειρηνικού μετώπου.

Τον συλλάβανε την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1951. Φυλακίστηκε στο Επταπύργιο. Παραπέμφθηκε σε δίκη και καταδικάστηκε σε θάνατο. Εκτελέστηκε στο Σέϊχ-Σου, τον συνήθη τόπο των εκτελέσεων.

«Ζήτω η ειρήνη! Ζήτω η πανανθρώπινη λευτεριά!»
Αυτές ήταν οι τελευταίες λέξεις του Νίκου Νικηφορίδη, όταν έπεφτε νεκρός.

Ο Κύπριος ποιητής Θεοδόσης Πιερίδης προλόγισε ως εξής το ποίημα που έγραψε για τον Νικηφορίδη: «Ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο που εκτελέστηκε για αντιπυρηνική δράση».

«Εις θάνατον»…
Τελικά, εκείνο το δικαστήριο σκοπιμότητας, εκδίδει στις 24 Φεβρουαρίου 1951 την απόφασή του, επιβάλλοντας την ποινή του θανάτου στον Νίκο Νικηφορίδη, ισόβια δεσμά στους συγκατηγορουμένους του Δούκα και Δαμιανίδη και ποινές κάθειρξης από 16 έως 4 χρόνια σε άλλους 10 νεαρούς φίλους της ειρήνης. Ξεσηκώνεται αμέσως ένα διεθνές κύμα κατακραυγής, ενώ ανάμεσα στα τηλεγραφήματα διαμαρτυρίας που στέλνονται στην τότε ελληνική κυβέρνηση, ξεχωρίζουν αυτά του Άλμπερτ Αϊνστάϊν, του λόρδου Μπέρτραντ Ράσσελ, των τιμημένων με νόμπελ φυσικής Ζολιό Κιουρί και μαντάμ Κιουρί, της ιδιαιτέρας της βασίλισσας της Αγγλίας κ.α

Ο Άλμπερτ Άϊνσταϊν

 

Παρά την υπόσχεση της Φρειδερίκης στη μητέρα του Νικηφορίδη, ότι θα φροντίσει για την απονομή χάριτος στον γιό της, ο νεολαίος αγωνιστής της ειρήνης θα εκτελεστεί στις 5,30 το πρωί της 5ης Μαρτίου 1951 στον συνήθη τόπο εκτελέσεων, πίσω από το Γεντί Κουλέ. Τα τελευταία του λόγια, σύμφωνα με τον εφημέριο παπα-Βασίλη Καϊμάκη που κοινώνησε τον μελλοθάνατο, ήταν «Πεθαίνω για την ειρήνη».

*Τα στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Σπύρου Κουζινόπουλου «Η εκτέλεση της ειρήνης – Υπόθεση Νικηφορίδη», που είχε κυκλοφορήσει το 1988 από τις εκδόσεις Καστανιώτη, εξαντλήθηκε και γίνεται προσπάθεια να επανακυκλοφορήσει.

Παραπομπές

Πηγές

δημοσίευση κοινωνικών μεσων ενημέρωσης